Khúc tráng ca về "Đội quân tóc dài" và huyền thoại Nữ tướng Nguyễn Thị Định

Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân ta, thế kỷ XX là một thế kỷ của những kỳ tích phi thường, nơi sức mạnh của lòng yêu nước và ý chí tự cường được đẩy lên đến đỉnh điểm. Một trong những biểu tượng độc đáo, rực rỡ và có một không hai trong lịch sử chiến tranh thế giới chính là sự ra đời và chiến đấu của "Đội quân tóc dài" dưới sự lãnh đạo kiệt xuất của Nữ tướng Nguyễn Thị Định. Không cần đến súng ống tối tân, xe tăng hay giáp sắt kiên cố, những người mẹ, người chị, người em miền Nam với bộ bà ba đen giản dị, chiếc khăn rằn Nam Bộ quấn cổ và mái tóc dài thướt tha đã tạo nên một thứ vũ khí chính trị, binh vận sắc bén, làm rung chuyển cả hệ thống kìm kẹp, bạo tàn của Mỹ - Ngụy.

Ngược dòng lịch sử về những năm cuối thập niên 1950, miền Nam Việt Nam chìm trong bầu không khí khủng bố đen tối của chính quyền Ngô Đình Diệm. Với chính sách “tố cộng, diệt cộng” và việc kéo máy chém đi khắp miền Nam theo Luật 10/59, kẻ thù đã gây ra biết bao cái chết thương tâm, dồn nén ngọn lửa căm hờn của nhân dân đến mức nghẹt thở. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc ấy, tháng 1 năm 1960, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 15 đã thổi bùng lên ngọn đuốc soi đường, cho phép nhân dân miền Nam sử dụng bạo lực cách mạng để tự cứu mình. Tại mảnh đất Bến Tre – cái nôi của sông nước và những vườn dừa bạt ngàn – dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh ủy, bà Nguyễn Thị Định (khi ấy là Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre) đã nhạy bén chớp thời cơ, cùng tập thể phát động phong trào Đồng Khởi lịch sử.

Để bảo vệ lực lượng vũ trang cách mạng còn rất non trẻ và hạn chế sự tàn sát của kẻ thù, bà Nguyễn Thị Định đã táo bạo đề xuất một chiến lược quân sự chưa từng có trong tiền lệ: tập hợp sức mạnh tổng hợp của quần chúng nhân dân, lấy phụ nữ làm lực lượng nòng cốt, dùng lý lẽ pháp lý và bạo lực chính trị trực diện để đối đầu với họng súng của giặc. Trận đánh mở màn làm nên danh tiếng lẫy lừng của "Đội quân tóc dài" diễn ra vào tháng 3 năm 1960. Sau khi giặc Pháp và ngụy quyền huy động hàng ngàn quân lính càn quét, đốt phá sập ba xã điểm: Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày, bà Nguyễn Thị Định đã lập tức tổ chức một cuộc huy động lực lượng vô tiền khoáng hậu.

Chỉ trong một đêm, hàng nghìn phụ nữ từ khắp các ngả đường, từ những cụ già tóc bạc phơ cho đến những thiếu nữ tuổi đôi mươi, chèo chống trên hàng trăm chiếc ghe xuồng, rầm rộ đổ về thị xã Bến Tre. Họ mang theo con cái nheo nhóc, bồng bế những người bị thương do bom đạn giặc, mang theo cả những chiếc quan tài và xác người chết để làm bằng chứng sống tố cáo tội ác của kẻ thù. Kéo đến vây kín tòa tỉnh trưởng, "Đội quân tóc dài" kết thành từng bè, từng khối vững chắc như bức tường thành.

Trước những họng súng đang lăm lăm của binh lính, các chị không hề chùn bước. Họ dùng lý lẽ đanh thép, vừa mềm dẻo, vừa quyết liệt buộc tên Tỉnh trưởng Bến Tre phải ra mặt đối thoại. Họ hỏi giặc: "Tại sao các ông nói bảo vệ dân mà lại bắn chết người già, trẻ em? Tại sao lại dùng đại bác bắn phá xóm làng?". Cuộc đấu tranh trực diện, kiên trì bám trụ suốt nhiều ngày đêm, ăn gió nằm sương giữa đường phố của các bà, các mẹ đã đánh gục ý chí của kẻ thù. Tên Tỉnh trưởng hoảng loạn trước áp lực của hàng vạn quần chúng, buộc phải ra lệnh rút toàn bộ quân càn quét khỏi ba xã Mỏ Cày, bồi thường nhân mạng và hứa không bắn phá bừa bãi. Chiến thắng oai hùng không tốn một viên đạn ấy đã khẳng định sức mạnh vô địch của mũi tiến công chính trị, chính thức khai sinh ra cái tên huyền thoại: "Đội quân tóc dài".

Từ cái nôi Bến Tre, phong trào lan rộng như một vệt lửa thảo nguyên khắp toàn miền Nam, từ đồng bằng sông Cửu Long cho đến tận vùng đô thị Sài Gòn - Chợ Lớn. "Đội quân tóc dài" hoạt động vô cùng đa dạng, biến hóa khôn lường với phương châm "ba mũi giáp công": chính trị, vũ trang và binh vận.

• Trên mặt trận chính trị: Các chị biến thành những "lá chắn sống" quả cảm. Khi giặc mang xe tăng, xe ủi đến san phẳng nhà cửa, dồn dân vào ấp chiến lược, những người phụ nữ ấy đã dũng cảm nằm rạp trước xích xe tăng, đứng dàn hàng ngang chặn đầu xe pháo, dõng dạc tuyên bố: "Muốn húc nhà, muốn bắn phá thì hãy cán qua xác chúng tôi trước!". Trước tinh thần quyết tử của các chị, những tên lính ngụy bặm trợn cũng phải chùn tay, chùn bước.

Linh hồn, người tổng chỉ huy tối cao của lực lượng vĩ đại ấy không ai khác chính là Nữ tướng Nguyễn Thị Định (tên gọi thân thương là cô Ba Định). Bà là người phụ nữ Việt Nam đầu tiên được phong hàm Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam vào năm 1974. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành cho bà những lời ngợi ca trân trọng và tự hào nhất: "Phó Tổng Tư lệnh quân giải phóng là cô Nguyễn Thị Định. Cả thế giới chỉ có vị tướng quân gái như cô thôi. Thật là vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta". Với trái tim kiên cường của một người chiến sĩ cộng sản, lòng nhân hậu bao dung của một người mẹ miền Nam và tư duy quân sự sắc bén, bà đã lãnh đạo, chèo lái phong trào phụ nữ đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, góp công lớn vào đại thắng mùa Xuân năm 1975, thu non sông về một mối.

"Đội quân tóc dài" là một hiện tượng độc nhất vô nhị trong lịch sử chiến tranh thế giới. Sự tồn tại và chiến thắng vang dội của họ đã chứng minh một chân lý vĩ đại của dân tộc Việt Nam: một khi lòng yêu nước, khát vọng tự do và lòng căm thù giặc đã dâng cao, thì ngay cả những người phụ nữ chân yếu tay mềm cũng có thể đứng lên trở thành những chiến sĩ kiên cường, quật ngã cả một đế quốc bạo tàn. Hình ảnh vẫy chào chiến thắng của những người mẹ mang chiếc khăn rằn đượm hương dừa Bến Tre sẽ mãi là một biểu tượng bất tử trong bảo tàng lịch sử dân tộc, thắm đượm tám chữ vàng danh giá mà Bác Hồ đã ban tặng cho phụ nữ Việt Nam: "Anh hùng, Bất khuất, Trung hậu, Đảm đang".