Khúc Vĩ Cầm Trong Hang Đá

Mùa hè năm 1972, mảnh đất Quảng Trị đại ngàn bị cày xới bởi hàng vạn tấn bom đạn. Bầu trời lúc nào cũng khét lẹt mùi thuốc súng và khói đen kịt. Tại một hang đá lớn nằm sâu trong rừng Trường Sơn — nơi được cải tạo thành trạm phẫu thuật tiền phương của Đội điều trị, cô gái Hà Nội 19 tuổi Nguyễn Thị Kim Nhạn đang tất bật cùng các bác sĩ giành giật sự sống cho từng chiến sĩ từ tay tử thần.

Kim Nhạn vốn là một cô tiểu thư gia giáo ở phố cổ, từng có những năm tháng yên bình học đàn violon tại nhạc viện. Nhưng nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, cô đã gác lại cây đàn, viết đơn tình nguyện vào chiến trường bằng máu. Hành lý ra trận của cô ngoài chiếc ba lô con cóc, tấm tăng võng, còn có một báu vật được bọc kỹ trong nhiều lớp nilon chống nước: Chiếc đàn vĩ cầm cũ của cha.

Trong hang đá ẩm ướt, mùi máu, mùi mủ và mùi thuốc sát trùng đậm đặc tạo nên một không khí ngột ngạt đến nghẹt thở. Có những đêm, tiếng rên xiết của những người lính trẻ bị thương nặng vang lên xé lòng. Thuốc tê và thuốc giảm đau cạn kiệt, các bác sĩ phải thực hiện những ca phẫu thuật cắt bỏ chi ngay trong điều kiện thô sơ. Nhìn những đồng đội trạc tuổi mình mồ hôi vã ra như tắm, răng cắn chặt vào chiếc khăn bông đến bật máu để không bật ra tiếng khóc, Kim Nhạn đau thắt ruột gan.

Một đêm tháng 7, bom B-52 rải thảm ngay ngoài cửa hang. Chấn động mạnh khiến đất đá trên trần hang rơi xuống lả tả. Đèn dầu tắt phụt, chỉ còn ánh đèn pin leo lét soi vào gương mặt một chiến sĩ trẻ tên Nam, quê Nghệ An, vừa được đưa vào với đôi mắt bị mảnh bom găm trúng. Nam hoảng loạn, đau đớn gào thét: "Mắt tôi đâu rồi? Tôi không thấy gì nữa! Trả lại đôi mắt cho tôi!"

Nhận thấy người bệnh đang rơi vào trạng thái sốc tâm lý cực độ, có thể ảnh hưởng đến vết thương, bác sĩ trưởng trạm bất lực hét lên: "Nhạn ơi! Giúp cậu ấy bình tĩnh lại, không thể tiêm thêm morphine nữa đâu!"

Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, Kim Nhạn sực nhớ ra chiếc đàn. Cô lao về góc hang, lôi cây vĩ cầm ra. Không kịp lau bụi đất, cô đứng giữa hang đá, áp cây đàn lên vai. Trong bóng tối lờ mờ, khi tiếng bom nổ ngoài xa vẫn đang gầm rú làm rung chuyển vách đá, một âm thanh trong trẻo, mượt mà bỗng nhiên vút lên.

Đó là giai điệu của bài hát "Người Hà Nội", rồi chuyển sang "Câu hò bên bến Hiền Lương".

Tiếng đàn violon ngân vang, luồn lách qua từng ngóc ngách của hang đá ẩm ướt. Âm thanh lúc trầm lúc bổng, như dòng nước mát lành dội vào tâm hồn đang bốc hỏa của những người lính. Kỳ lạ thay, tiếng gào thét của Nam nhỏ dần, rồi im bặt. Cậu nằm im, nghiêng tai lắng nghe, những giọt nước mắt hòa lẫn với máu chảy ra từ lớp băng gạc.

Không chỉ có Nam, cả hang đá như lặng đi. Những người lính đang rên rỉ bỗng cắn răng chịu đựng, họ hướng mắt về phía tiếng đàn. Tiếng vĩ cầm của Kim Nhạn như mang cả khán phòng nhà hát lớn, mang cả bóng mát của cây đa, bến nước, và bóng dáng người mẹ hiền ở quê nhà về giữa vùng đất chết. Nó làm người ta quên đi cái đau của da thịt, quên đi cái chết đang rình rập ngoài cửa hang.

Suốt mùa hè đỏ lửa năm đó, cây đàn của cô y tá Kim Nhạn đã "lên dây" không biết bao nhiêu lần để thay thế cho những liều thuốc giảm đau đã cạn. Nhiều chiến sĩ trước khi nhắm mắt xuôi tay, chỉ xin được nghe cô Nhạn kéo một khúc nhạc bâng quơ để thanh thản đi vào giấc ngủ ngàn thu.

Nhiều thập kỷ sau chiến tranh, bà Nguyễn Thị Kim Nhạn giờ đã là một người phụ nữ tóc bạc phơ, sống an yên tại Hà Nội. Chiếc đàn vĩ cầm đầy vết xước năm xưa nay được treo trang trọng ở phòng khách. Mỗi dịp kỷ niệm ngày thương binh liệt sĩ, bà lại đón những người đồng đội cũ — những thương binh năm xưa từng nằm trong hang đá ấy — đến nhà. Họ ôm lấy nhau, nước mắt lưng tròng và cùng nhắc lại rằng: "Năm ấy, nếu không có tiếng đàn của cô Nhạn, chúng tôi chắc đã không đi qua được những ngày đỏ lửa..."