Khúc vĩ thanh của đôi bàn tay

Những lát cắt ngược chiều

Nếu có ai đó nhìn vào đôi bàn tay gầy gò, hằn sâu những vết chai sạn của bác Hà Văn Nết ở bản Cha Lung hôm nay, họ sẽ thấy hai cuộc đời hoàn toàn trái ngược soi bóng vào nhau.

Có một dòng sông Mê Kông của năm 1978 gầm vang tiếng bom đạn, nơi khúc sông đỏ ngầu máu và phù sa chứng kiến 40 người đi nhưng chỉ 10 người trở lại. Trận phục kích khốc liệt năm ấy như một vết cắt chí mạng vào tuổi hai mươi của người lính trẻ. Bản lĩnh và sự may mắn kỳ diệu đã giữ bác lại với cuộc đời, ngay cả khi đã cận kề cái chết trong tay lính Pol Pot. Nhưng định mệnh giữ bác sống sót không phải để bác mãi mang theo bóng ma của cuộc chiến, mà là để gửi gắm bác cho một sứ mệnh khác: Hồi sinh.

Năm 1980, tiếng súng lặng đi, người lính Sư đoàn 307 rời chiến trường Campuchia để trở về đất mẹ. Chỉ một năm sau, năm 1981, khúc sông Mê Kông rực lửa ngày nào được thay thế bằng dòng suối mát lành nơi bản Cha Lung, khi bác Nết bắt đầu xây dựng tổ ấm nhỏ của riêng mình. Đó là thời điểm bước ngoặt: vũ khí được hạ xuống, và một cuộc chiến mới âm thầm bắt đầu – cuộc chiến chống lại cái nghèo, cái đói và sự hoang tàn sau chiến tranh.

Từ báng súng đến cây bút và trang sổ sách

Sự "khác biệt" lớn nhất trong hành trình của bác Nết không nằm ở những huân chương, mà nằm ở chỗ bác đã chuyển hóa năng lượng của một người sống sót qua bom đạn thành năng lượng bền bỉ để cống hiến cho quê hương.

Người ta không còn thấy một anh lính pháo binh lăn lộn trong hầm hào, mà thấy một người Đội trưởng đội sản xuất, một anh kế toán tỉ mẩn với từng con số để chia từng cân gạo, bó củi cho bà con từ những năm 1981 khó khăn. Thay vì những mệnh lệnh chiến đấu đanh thép, bác học cách lắng nghe và điều hòa những mâu thuẫn nhỏ nhặt của dân bản khi làm công tác tư pháp, văn hóa, và Phó chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xã Tam Thanh.

Đôi bàn tay từng ghì chặt súng chiến đấu giờ đây cầm bút ký những văn bản, chèo lái chi bộ bản Cha Lung trên cương vị Bí thư từ năm 1986. Suốt từ năm 2012 đến 2018, trên cương vị Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã, bác lại là người kết nối những người đồng đội cũ, giúp họ tìm lại điểm tựa trong thời bình.

Ngọn lửa thầm lặng giữ ấm bản làng

Chiến trường rực lửa (Thời hoa lửa) của bác Nết chỉ kéo dài vỏn vẹn vài năm, nhưng "thời hoa lửa" của lòng nhiệt huyết và trách nhiệm thì đã kéo dài suốt hơn 40 năm qua. Khói bom của tỉnh Ponglong, Sitongcheng xưa kia đã lùi xa, nhường chỗ cho khói bếp bình yên của một bản vùng cao đổi mới.

Hôm nay, ngồi dưới mái nhà sàn ở bản Cha Lung, người đảng viên 40 năm tuổi Đảng ấy không kể nhiều về những lần suýt chết dưới làn bom rơi. Với bác, sự hy sinh của 30 người đồng đội nằm lại nơi dòng Mê Kông năm ấy là một món nợ cuộc đời mà bác phải trả bằng cách sống thật xứng đáng. Bác sống thay cho cả phần của những người đã ngã xuống – không phải bằng sự oán hận, mà bằng sự tận tụy, gương mẫu từng ngày để giữ cho bản làng mãi xanh tươi.

Đó mới chính là "khúc vĩ thanh" đẹp nhất, rực rỡ nhất của một thời hoa lửa đích thực.