KHÚC VĨ THANH THẾ KỶ XX – PHỔ CẬP TIỂU HỌC, XÓA MÙ CHỮ VÀ TIẾNG TRỐNG KHUYẾN HỌC TRÊN CÁC PALEI CHĂM (1991 – 2000) DƯỚI GÓC NHÌN ĐỒNG CHÍ TRẦN THANH SƠN
đời người lính đi qua cuộc kháng chiến vệ quốc, nếm trải đủ thăng trầm của những năm tháng gian khó thời bao cấp, nhưng khi chứng kiến quê hương Ninh Phước bước vào thập niên 1990 – thập kỷ khép lại thế kỷ XX – tôi cảm nhận rất rõ một luồng sinh khí mới đang dâng trào.
Tháng 4/1992, tỉnh Ninh Thuận được tái lập, huyện Ninh Phước bước vào thời kỳ bứt phá kinh tế – xã hội. Ruộng đồng nhờ có hệ thống thủy lợi Kênh Nam, Kênh Chàm đã phủ kín màu xanh; cây táo, cây nho, đàn bò bắt đầu mang lại ấm no cho từng nếp nhà. Thế nhưng, Đảng bộ huyện luôn đau đáu một điều: kinh tế có đi lên mà dân trí không theo kịp thì sự phát triển khó lòng bền vững.
Sau những thành tựu của giai đoạn 1978 – 1986, cuộc chiến chống giặc dốt trong thập niên cuối cùng của thế kỷ bước sang một nấc thang mới: hoàn thành phổ cập tiểu học và khơi dậy truyền thống hiếu học ngàn đời trong từng dòng họ.
1. Giai đoạn 1991 – 1995: Kiên trì bám rễ vùng sâu, gieo chữ trên cồn cát
Sau những năm đầu của công cuộc Đổi mới, mặt bằng dân trí toàn huyện đã nâng lên rõ rệt, nhưng bài toán nan giải nhất lúc này lại nằm ở những địa bàn "vùng lõm": các thôn bãi ngang ven biển, các xóm bán sơn địa giáp ranh chân núi Hòn Thông và các cụm dân cư hẻo lánh:
Vượt khó đưa lớp học về buôn làng:
Trong giai đoạn 1991 – 1995, ngành Giáo dục huyện Ninh Phước đã phối hợp chặt chẽ cùng các đoàn thể: Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ tổ chức các đoàn cán bộ giáo dục lặn lội xuống tận cơ sở.
Hàng trăm lớp xóa mù chữ và sau xóa mù chữ được mở linh hoạt: học vào ban đêm, học vào mùa nông nhàn, học ngay tại các nhà sinh hoạt cộng đồng thôn, đình làng hay chái bếp nhà dân.
Hàng ngàn người dân lao động thoát cảnh mù chữ:
Bằng sự kiên trì vận động của các thầy cô giáo cắm bản, hàng ngàn đồng bào ở vùng sâu, vùng xa vốn chịu nhiều thiệt thòi do chiến tranh đã lần lượt biết đọc, biết viết, biết làm các phép tính cộng trừ cơ bản.
Biết chữ, bà con tự tin ký tên vào các hợp đồng vay vốn ngân hàng chính sách, đọc được các tờ bướm hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh cho lúa, kỹ thuật tỉa cành nho, thâm canh táo ngọt, từng bước vươn lên thoát nghèo bằng chính sức lực của mình.
2. Năm 2000: Mốc son lịch sử – 13/14 xã về đích phổ cập giáo dục tiểu học
Sự nỗ lực bền bỉ suốt một thập kỷ đã mang lại trái ngọt vô giá ngay trước thời khắc chuyển giao thiên niên kỷ:
Về đích vẻ vang:
Đến năm 2000, huyện Ninh Phước chính thức ghi dấu ấn lịch sử: có 13/14 xã hoàn thành chương trình Phổ cập giáo dục tiểu học và xóa mù chữ.
Đây là một kỳ tích phi thường đối với một huyện nông nghiệp còn nhiều khó khăn, có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Ninh Phước. Tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi đến trường đạt trên 98%; tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng giảm xuống mức thấp kỷ lục.
Trường lớp khang trang, ngói hóa hoàn toàn:
Hình ảnh những lớp học tranh tre, vách đất thuở sau ngày giải phóng năm 1975 nay đã hoàn toàn lùi vào dĩ vãng.
Tại các xã vùng Chăm như Phước Hữu, Phước Thái, Phước Hậu, Phước Dân..., hệ thống trường tiểu học, trung học cơ sở đều được kiên cố hóa, cao tầng hóa. Sân trường rợp bóng cây xanh, rực rỡ cờ hoa, có thư viện thân thiện và đồ dùng học tập đồng bộ, tạo môi trường sư phạm tốt nhất cho con em học tập.
3. Tiếng trống khuyến học từ các tộc họ Chăm: Đốm lửa thắp sáng tương lai
Điểm đặc sắc và đáng tự hào nhất của phong trào giáo dục Ninh Phước giai đoạn này chính là sự vào cuộc tự giác, tâm huyết của cộng đồng và các dòng họ người Chăm:
Sự ra đời của các Quỹ khuyến học tộc họ:
Xuất phát từ truyền thống tôn sư trọng đạo và sự thức tỉnh sâu sắc về giá trị của tri thức, nhiều bậc cao niên, trí thức và các vị Cả Sư, chức sắc tôn giáo tại các palei Chăm đã chủ động bàn bạc thành lập Quỹ khuyến học dòng họ và thôn xóm.
Mỗi gia đình tự nguyện trích từ vài thùng thóc sau mùa gặt, vài chục ngàn đồng tiền bán nho, bán cừu để đóng góp vào quỹ chung của dòng tộc.
Bệ phóng nâng bước học trò nghèo:
Vào mỗi dịp đầu năm học mới hoặc trong các ngày hội làng Katê, Ramưwan, các tộc họ Chăm đều tổ chức lễ tuyên dương, trao thưởng trang trọng trước bàn thờ tổ tiên và buôn làng cho những con em học giỏi, vượt khó.
Những suất học bổng từ quỹ khuyến học dòng họ tuy mộc mạc nhưng thấm đượm tình làng nghĩa xóm, trở thành chỗ dựa vững chắc tiếp sức cho hàng trăm con em Chăm không phải đứt gánh việc học, tự tin thi đỗ và theo học tại các trường đại học, cao đẳng lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh, Nha Trang, Đà Lạt...
Ý NGHĨA LỊCH SỬ BẤT TỬ
Chiêm nghiệm lại chặng đường 1991 – 2000 trên mảnh đất quê hương, người cộng sản tiền bối Trần Thi luôn khẳng định:
Thành quả phổ cập giáo dục tiểu học năm 2000 và phong trào khuyến học vùng Chăm mang tầm vóc của một cuộc cách mạng văn hóa sâu sắc:
Xây móng vững chắc cho thế kỷ mới: Nếu như năm 1946 chúng ta cầm súng giữ làng, năm 1975 giải phóng quê hương, năm 1985 đưa ruộng đất và máy cày về HTX, thì thắng lợi phổ cập tiểu học năm 2000 chính là việc xây nền móng tri thức vững chắc nhất để thế hệ trẻ Ninh Phước bước vào thế kỷ XXI với tư thế tự tin, hội nhập.
Khẳng định sức mạnh nội sinh của khối đại đoàn kết: Việc các tộc họ Chăm tự nguyện lập quỹ khuyến học, chung tay cùng Đảng và chính quyền chăm lo sự nghiệp trồng người đã chứng minh: ngọn cờ của Đảng đã thực sự hòa quyện vào đạo lý dân tộc, biến khát vọng tri thức thành động lực phát triển trường tồn cho quê hương Ninh Phước anh hùng.
