Kiên cường trong ngục tối thực dân và danh xưng "Nguyễn Chí Thanh"

Trong suốt giai đoạn từ năm 1938 đến năm 1945, với tư cách là một lãnh đạo phong trào cách mạng ở Trung Kỳ, Nguyễn Văn Vịnh liên tục bị mật thám Pháp theo dõi, bắt bớ và giam cầm qua nhiều nhà tù khét tiếng như Nhà tù Huế, Nhà tù Lao Bảo và Nhà tù Buôn Ma Thuột.

Trong chốn ngục tối được mệnh danh là "địa ngục trần gian", thực dân Pháp đã dùng đủ mọi thủ đoạn từ tra tấn man rợ, bỏ đói đến dụ dỗ nhằm bẻ gãy ý chí của ông. Tuy nhiên, trước mặt kẻ thù, ông luôn giữ vững khí tiết kiên trung của người cộng sản. Không những không khuất phục, ông còn cùng các đồng chí biến nhà tù thành trường học cách mạng, thành lập chi bộ Đảng trong tù, tổ chức các cuộc đấu tranh tuyệt thực đòi cải thiện chế độ nhà tù và tổ chức học tập lý luận chính trị.

Chính trong thời gian hoạt động bí mật và bị giam cầm gian khổ này, để giữ bí mật cho tổ chức và gia đình, ông đã lấy tên mới là Nguyễn Chí Thanh – cái tên thể hiện ý chí sắt đá, lòng trung thành chí thanh chí khiết với lý tưởng cách mạng. Tháng 3 năm 1945, sau khi Nhật hất cẳng Pháp, Nguyễn Chí Thanh cùng một số đồng chí đã mưu trí vượt ngục Buôn Ma Thuột trở về tiếp tục lãnh đạo nhân dân chuẩn bị Tổng khởi nghĩa.