Kiến Trúc Sư Của Những Chiến Công Hải Quân Việt Nam

​Nguyễn Bá Phát là một trong những vị tướng đặt nền móng toàn diện cho sự phát triển của Hải quân Nhân dân Việt Nam. Vốn xuất thân là thủy thủ lái tàu buôn thời Pháp thuộc, ông sở hữu tri thức hàng hải sâu rộng cùng tư duy quân sự sắc sảo, quyết đoán.

​Ngày 2 tháng 8 năm 1964, tàu khu trục USS Maddox của Hải quân Mỹ ngang nhiên xâm phạm vùng biển miền Bắc, bắn phá các hải đảo và khiêu khích lực lượng ta. Trên cương vị Tư lệnh Quân chủng Hải quân, Nguyễn Bá Phát đã bình tĩnh, sáng tạo xây dựng phương án tác chiến dùng lực lượng nhỏ đánh lớn.

​Ông trực tiếp chỉ huy Phân đội 3 gồm các tàu phóng thủy lôi (333, 336, 339) tiến ra vùng biển Thanh Hóa - Nghệ An. Dù chênh lệch cực kỳ lớn về kích thước và hỏa lực (tàu phóng lôi gỗ nhỏ bé đối đầu với khu trục hạm trang bị pháo hạng nặng và sự hỗ trợ của máy bay tiêm kích), các tàu ta dưới sự chỉ huy mưu trí của ông đã dũng cảm luồn lách qua làn đạn, áp sát và phóng ngư lôi đánh trúng tàu Maddox.

​Trận đánh không chỉ buộc tàu chiến Mỹ phải tháo chạy khỏi hải phận miền Bắc mà còn mở đầu cho trang sử "Ngày truyền thống đánh thắng trận đầu" (ngày 2 và 5/8/1964) của Hải quân và Binh chủng Phòng không - Không quân Việt Nam.

​Ngoài ra, Nguyễn Bá Phát còn là vị chỉ huy có công lớn trong việc mở rộng và bảo vệ tuyến đường chiến lược Đường Hồ Chí Minh trên biển (Đoàn 125) để vận chuyển vũ khí vào Nam, cũng như chỉ huy lực lượng đặc công nước đánh chìm nhiều tàu chiến Mỹ - Ngụy trên các sông rạch miền Nam.

​Năm 2010, ông được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.