Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái

Trong những ngày tháng Tư lịch sử, khi cả nước hướng về kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, những câu chuyện từ các nhân chứng lịch sử lại có sức lay động đặc biệt. Và câu chuyện của kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái, một trí thức Sài Gòn năm xưa, là một trong những trang ký ức sống động và chân thực nhất về thời khắc hào hùng ấy.

Sinh năm 1938, ngay từ khi còn là một sinh viên, Nguyễn Hữu Thái đã sớm tham gia các hoạt động xã hội và từng giữ chức vụ Chủ tịch Tổng hội Sinh viên Sài Gòn (1963-1964). Với tinh thần yêu nước và khát khao hòa bình, ông hoạt động tích cực trong phong trào của lực lượng thứ ba, bao gồm sinh viên, trí thức và Phật giáo, nhằm kêu gọi hòa giải dân tộc và làm suy yếu sự kháng cự của chính quyền Việt Nam Cộng hòa từ bên trong nội đô .

Buổi sáng ngày 30/4/1975, không khí tại Sài Gòn vô cùng căng thẳng và sôi động. Sau khi nghe tin Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố bàn giao chính quyền qua đài phát thanh lúc 9 giờ 30, ông Thái cùng Tiến sĩ Huỳnh Văn Tòng nhanh chóng lên xe đến Dinh Độc Lập với hy vọng có thể góp phần vào việc bàn giao chính quyền một cách suôn sẻ, êm thấm. Khoảng 10 giờ, ông có mặt tại Dinh qua cổng phụ trên đường Nguyễn Du .

Những gì diễn ra sau đó đã trở thành ký ức không thể nào quên trong cuộc đời ông. Khi đang đứng trao đổi với một quan chức của chính quyền Sài Gòn ngay trước thềm Dinh, ông Thái bỗng nghe thấy tiếng động cơ ầm ì của xe tăng từ xa vọng lại. Nhìn ra phía đại lộ Thống Nhất (nay là đường Lê Duẩn), ông chứng kiến một đoàn xe tăng của quân Giải phóng rầm rập tiến thẳng tới.

"Cả một đoàn xe tăng rầm rập tiến thẳng tới. Tiếng ầm ào của động cơ, tiếng xích xe tăng xiết trên mặt đường mỗi lúc một lớn. Cánh cổng Dinh Độc Lập bị chiếc xe tăng húc đổ và những chiếc xe tăng cắm cờ quân Giải phóng tràn vào bãi cỏ trước mặt là những hình ảnh hùng tráng mãi mãi không bao giờ quên trong tâm trí của tôi" .

Không chỉ đứng nhìn, ông Nguyễn Hữu Thái và Tiến sĩ Huỳnh Văn Tòng (cả hai đều đeo băng xanh-đỏ của lực lượng quần chúng nổi dậy) đã chủ động tiến ra đón và hướng dẫn các chiến sĩ bộ đội tiến vào bên trong Dinh. Họ là những người trực tiếp đưa Trung úy Bùi Quang Thận và Trung úy Vũ Đăng Toàn lên tầng 2, nơi nội các của Tổng thống Dương Văn Minh đang chờ sẵn .

Sau đó, khi Trung úy Bùi Quang Thận bày tỏ mong muốn lên nóc Dinh để cắm cờ, ông Thái và ông Tòng đã tình nguyện dẫn đường. Họ gặp khó khăn vì cầu thang trung tâm bị hư hại sau trận ném bom của phi công Nguyễn Thành Trung trước đó. Nhờ sự chỉ dẫn của ông Nguyễn Quang Chiêm, Chánh Văn phòng Phủ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa, cả nhóm đã tìm được cầu thang máy nhỏ ở bên trái để lên tầng thượng .

Trên nóc Dinh Độc Lập, dưới bầu trời Sài Gòn lịch sử, Trung úy Bùi Quang Thận đã tháo lá cờ ba sọc xuống và kéo lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam lên tung bay trong nắng. Khoảnh khắc thiêng liêng ấy diễn ra vào lúc 11 giờ 30 phút trưa ngày 30/4/1975. Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái, khi ấy mới 37 tuổi, đã chứng kiến tận mắt giây phút trọng đại nhất của dân tộc.

"Có thể nói suốt một thời tuổi trẻ, tôi chưa từng một ngày được thấy hòa bình. Vì vậy, khoảng khắc nhìn lá cờ của Mặt trận Giải phóng tung bay trên bầu trời Sài Gòn buổi trưa hôm ấy khiến tôi rưng rưng xúc động, bởi nó ghi dấu mốc lịch sử Việt Nam ta có hòa bình, chấm dứt 117 năm đất nước chịu sự khống chế của thực dân, đế quốc," ông Thái xúc động hồi tưởng .

Câu chuyện của kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái không chỉ là ký ức của một cá nhân, mà còn là một mảnh ghép lịch sử quý giá, giúp thế hệ hôm nay và mai sau hiểu hơn về những giờ phút hào hùng của dân tộc. Hình ảnh người trí thức Sài Gòn với tấm băng xanh-đỏ trên tay, sánh vai cùng người chiến sĩ giải phóng làm nên lịch sử trên nóc Dinh Độc Lập, mãi là một biểu tượng đẹp về tinh thần đại đoàn kết và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam. Ở tuổi 87, ông vẫn là một chứng nhân sống động, nhắc nhở chúng ta về giá trị của hòa bình, độc lập và sự thống nhất thiêng liêng của Tổ quốc.