Kiều Công Hãn: Tướng giỏi thời Ngô và Sứ quân vùng Phong Châu

Kiều Công Hãn (?-967), còn gọi là Kiều Tam Chế, quê ở vùng Phong Châu (nay thuộc tỉnh Phú Thọ), là một tướng lĩnh tài ba thời nhà Ngô và sau này trở thành một trong 12 sứ quân chia cắt đất nước vào thế kỷ X. Cuộc đời ông là một bức tranh đa màu sắc về sự lựa chọn đại nghĩa trước họa ngoại xâm và những biến động thăng trầm của lịch sử phong kiến Việt Nam.

Sinh ra trong một gia tộc hào trưởng quyền thế tại vùng đất Phong Châu lịch sử, ông là con của Kiều Công Chuẩn và là cháu nội của Tiết độ sứ Kiều Công Tiễn. Năm 937, khi Kiều Công Tiễn rước quân Nam Hán sang xâm lược để bảo vệ quyền lực cá nhân sau khi mưu sát Dương Đình Nghệ, Kiều Công Hãn đã thể hiện khí tiết dứt khoát của một người con yêu nước. Ông không đi theo con đường phản quốc của ông nội mà cùng cha mang lực lượng vào Ái Châu (Thanh Hóa) hội quân cùng Ngô Quyền để đại phá quân xâm lược. Trong trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm 938, ông là một tướng trẻ mưu trí, đóng góp công lớn vào chiến thắng lẫy lừng của dân tộc. Nhờ tài năng và công lao ấy, sau khi Ngô Quyền lên ngôi xưng Vương, ông được tin tưởng giao giữ chức Thứ sử Phong Châu.

Tuy nhiên, sự nghiệp của ông rẽ sang một hướng khác khi triều đại nhà Ngô rơi vào suy vong. Năm 965, sau cái chết của Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn, triều đình Cổ Loa lâm vào cảnh "trung ương vô chủ". Kiều Công Hãn cùng các đại thần kéo quân về Cổ Loa tranh chấp quyền lực nhưng không thành. Ông quyết định rút lực lượng về cố thủ tại quê nhà Phong Châu, chiếm giữ thêm các vùng Hào Châu, Thái Châu, tự xưng là Kiều Tam Chế và trở thành một sứ quân xưng hùng xưng bá ở vùng Tây Bắc.

Đến năm 967, trong chiến dịch thu phục các sứ quân để thống nhất đất nước, Đinh Bộ Lĩnh đã cất quân tiến đánh Phong Châu. Trước sức mạnh như vũ bão của quân Hoa Lư, lực lượng của Kiều Công Hãn bị đánh tan rã, bản thân ông bị thương và qua đời trên đường rút chạy.

Dù đoạn kết cuộc đời cuốn vào vòng xoáy tranh giành vương quyền thời 12 sứ quân, Kiều Công Hãn vẫn được sử sách ghi nhận là một nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn — người từng dũng cảm gạt bỏ tình thân để lựa chọn đại nghĩa, góp phần làm nên chiến thắng Bạch Đằng chói lọi trong lịch sử dân tộc.