KIM ĐỒNG – CẬU BÉ MANG NHỮNG BỨC THƯ QUA NÚI RỪNG

KIM ĐỒNG – CẬU BÉ MANG NHỮNG BỨC THƯ QUA NÚI RỪNG

Ở bản Nà Mạ, dưới chân những dãy núi của Cao Bằng, từng có một cậu bé người Nùng tên thật là Nông Văn Dền. Sau này, cái tên Kim Đồng trở thành một trong những cái tên quen thuộc nhất đối với nhiều thế hệ thiếu nhi Việt Nam. Nhưng trước khi trở thành biểu tượng, Kim Đồng chỉ là một cậu bé của núi rừng, lớn lên giữa bản làng, quen với những con đường mòn, những dòng suối và từng lối đi quanh núi. Chính sự am hiểu ấy sau này trở thành một phần quan trọng giúp em thực hiện công việc liên lạc trong những năm tháng chiến tranh.

Ngày 15/5/1941, tại Pò Đoi, Nà Mạ, Đội Nhi đồng cứu quốc được thành lập với những thiếu niên đầu tiên tham gia hoạt động. Nông Văn Dền mang bí danh Kim Đồng và được bầu làm đội trưởng. Nhiệm vụ của các em phù hợp với lứa tuổi nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh lại không hề đơn giản: làm giao thông liên lạc, đưa đón cán bộ, canh gác và bảo vệ những cuộc họp bí mật. Đó là cách những đứa trẻ góp phần vào công việc chung theo khả năng của mình.

Kim Đồng đặc biệt nhanh nhẹn và biết cách tận dụng những gì quen thuộc của cuộc sống miền núi để che giấu nhiệm vụ. Có lúc em mang theo cần câu, giỏ cá hoặc một chiếc lồng chim khi đi đường, tạo vẻ như đang làm những công việc bình thường của một cậu bé vùng cao. Những chuyến đi có khi kéo dài cả đêm, qua những con đường rừng và những nơi có lính tuần tra. Theo lời kể của những người từng hoạt động cùng thời, Kim Đồng còn rất chú ý đến cách xử trí khi gặp tình huống bất ngờ. Một người đồng đội sau này nhớ lại rằng những cách Kim Đồng xử lý trên đường đã trở thành kinh nghiệm để các đội viên khác học theo.

Điều đáng chú ý ở câu chuyện Kim Đồng là em không hoạt động một mình. Đằng sau cậu đội trưởng nhỏ tuổi là cả một nhóm thiếu niên cùng làm nhiệm vụ. Các em phân công nhau canh gác, chuyển tài liệu, đưa cán bộ qua những đoạn đường nguy hiểm. Khi có thời gian, các đội viên còn học chữ và đọc sách báo. Những hồi ức của thành viên Đội Nhi đồng cứu quốc Nà Mạ cho thấy hoạt động của các em không chỉ là những chuyến đi liên lạc; đó còn là quá trình học hỏi, rèn luyện và trưởng thành trong một hoàn cảnh đặc biệt.

Sáng sớm ngày 15/2/1943, trong một chuyến trở về Nà Mạ, Kim Đồng phát hiện lực lượng địch đang phục kích gần nơi có cuộc họp của cán bộ cách mạng. Em lập tức tìm cách báo cho đồng đội và đánh lạc hướng đối phương để những người khác có thể rút đi. Kim Đồng hy sinh khi mới 14 tuổi. Những người trong bản sau đó đã tìm cách đưa em về an táng tại một khe đá dưới chân núi Tèo Lài. Câu chuyện ấy được những người cùng thời lưu giữ qua nhiều thế hệ, còn ngày 15/2 trở thành ngày gắn với sự hy sinh của người đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng cứu quốc.

Nhưng nếu chỉ nhìn Kim Đồng như một cậu bé đã hy sinh ở tuổi 14 thì câu chuyện sẽ trở nên quá ngắn. Điều đáng nhớ còn nằm ở những ngày trước đó: em đã học cách quan sát, học cách giữ bí mật, biết phối hợp với đồng đội và biết nhận phần việc khó về mình. Những kỹ năng ấy không tự nhiên mà có. Chúng được hình thành từ môi trường sống, từ sự chỉ dẫn của những người đi trước và từ chính quá trình em tham gia công việc. Một cậu bé có thể chưa có nhiều kiến thức, nhưng hoàn toàn có thể học cách trở thành người đáng tin cậy khi được trao trách nhiệm.

Bởi vậy, câu chuyện Kim Đồng có thể được nhìn từ một góc khác: tuổi nhỏ không đồng nghĩa với việc không thể tạo ra giá trị. “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ” không có nghĩa là làm qua loa hay làm cho có. Một việc nhỏ, nếu được thực hiện bằng sự nghiêm túc, có thể trở nên rất quan trọng. Với Kim Đồng, đó là một lá thư được đưa đi, một người cán bộ được dẫn qua đường, một tín hiệu được báo đúng lúc. Với tuổi trẻ hôm nay, những “việc nhỏ” có thể là học thật tốt một kỹ năng, giúp đỡ một người khác, hoàn thành một nhiệm vụ của tập thể hay chủ động làm điều có ích cho cộng đồng.

Hơn tám mươi năm đã trôi qua từ ngày Kim Đồng hy sinh. Nà Mạ hôm nay đã trở thành một địa điểm gắn với ký ức về Đội Nhi đồng cứu quốc và người đội trưởng đầu tiên của đội. Di tích tại Pò Đoi và Khu lưu niệm Kim Đồng đã được công nhận là di tích lịch sử quốc gia. Thế nhưng điều khiến cái tên Kim Đồng còn được nhắc đến không chỉ là một khu tưởng niệm hay một trang sử. Đó còn là hình ảnh một cậu bé biết mình có thể làm gì và cố gắng làm điều ấy đến cùng.

Có những người đi qua lịch sử bằng những chiến công lớn. Kim Đồng lại được nhớ từ những con đường nhỏ, những chuyến liên lạc âm thầm và một chiếc lồng chim được mang theo để che mắt quân địch. Chính từ những điều tưởng như rất nhỏ ấy, người ta nhìn thấy một tuổi thơ từng sống trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhưng vẫn biết học hỏi, đoàn kết, nhanh trí và có trách nhiệm. Và có lẽ đó mới là điều đáng để thế hệ trẻ hôm nay nhớ về Kim Đồng: không phải để tiếc nuối một tuổi thơ đã mất, mà để trân trọng một tuổi thơ đã biết biến khả năng nhỏ bé của mình thành một phần có ích cho mọi người.