Kim Đồng – Người đội trưởng đầu tiên.
Trong dòng chảy lịch sử vàng son của dân tộc Việt Nam, bên cạnh những bậc vĩ nhân, những vị tướng tài ba lãnh đạo muôn quân, còn có những người con bình dị nhưng mang trong mình chí khí phi thường. Đáng tự hào thay, trong số đó có cả những thiếu niên tuổi đời còn rất nhỏ nhưng đã cống hiến trọn vẹn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Người tiêu biểu nhất, biểu tượng sáng ngời cho tinh thần "tuổi nhỏ chí lớn" của thiếu nhi Việt Nam chính là anh hùng liệt sĩ Kim Đồng – người đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng Cứu quốc (nay là Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh).
1. Quê hương và tuổi thơ nuôi dưỡng tinh thần yêu nước
Anh Kim Đồng tên thật là Nông Văn Dền, sinh năm 1928, là người dân tộc Nùng, sinh ra tại bản Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Mảnh đất Cao Bằng vốn là cái nôi của cách mạng, nơi có địa thế hiểm trở và là căn cứ địa vững chắc của Mặt trận Việt Minh. Cậu bé Dền lớn lên trong một hoàn cảnh gia đình đầy gian khó: cha mất sớm do sự tàn bạo của thực dân Pháp, mẹ đau ốm triền miên, một mình nuôi nấng các con.
Chính việc chứng kiến cảnh quê hương bị giày xéo dưới gót giày viễn chinh, gia đình chịu nhiều mất mát đau thương đã sớm hun đúc trong tâm hồn Nông Văn Dền lòng yêu nước sâu sắc và ngọn lửa căm thù giặc mãnh liệt. Dù còn nhỏ tuổi, Dền đã bộc lộ phẩm chất dũng cảm, nhanh trí, quyết đoán và luôn khao khát được làm việc gì đó để giúp đỡ các chú, các anh cán bộ cách mạng hoạt động bí mật tại địa phương.
2. Người đội trưởng gan dạ của Đội Nhi đồng Cứu quốc
Bước ngoặt lớn trong cuộc đời cách mạng của Nông Văn Dền diễn ra vào ngày 15 tháng 5 năm 1941. Tại khu rừng Thìn Phạt gần bản Nà Mạ, dưới sự hướng dẫn và giáo dục của Mặt trận Việt Minh, Đội Nhi đồng Cứu quốc chính thức được thành lập gồm 5 đội viên đầu tiên. Nông Văn Dền được các đồng đội tín nhiệm bầu làm Đội trưởng và được đặt bí danh là Kim Đồng (nghĩa là "đứa trẻ vàng"). Bốn đồng đội cùng chí hướng với anh lúc bấy giờ là Cao Sơn (Vương Văn Cao), Cao Hoài (Nông Văn Thạch), Thanh Thủy (Thủy Tiên) và Thủy Tiên (Nông Văn Thuần).
Với vai trò là người đứng đầu, Kim Đồng luôn gương mẫu và tỏ ra vô cùng nhạy bén trong mọi nhiệm vụ được giao. Công việc chủ yếu của Đội khi đó là làm giao liên, chuyển phát thư từ, tài liệu mật, canh gác các cuộc họp bí mật của Đảng và đưa đón cán bộ Việt Minh di chuyển qua lại giữa các căn cứ. Để qua mắt được mạng lưới mật thám dày đặc của thực dân Pháp, Kim Đồng đã sáng tạo ra nhiều cách ngụy trang khéo léo. Lúc thì anh đóng giả làm một đứa trẻ đi chăn trâu, lúc lại làm người đi câu cá, lúc thì giả vờ đi tìm củi. Những tài liệu mật quan trọng thường được anh giấu kỹ trong ống tre, trong lớp lót của nón lá hoặc tận dụng túi lá cây để không ai ngờ tới. Sự thông minh, mưu trí của Kim Đồng đã nhiều lần giúp các cán bộ cách mạng thoát khỏi những đợt càn quét, lùng sục nguy hiểm của kẻ thù.
3. Trận chiến cuối cùng và sự hy sinh anh dũng
Sự nghiệp cách mạng của người anh hùng nhỏ tuổi khép lại bằng một chương vô cùng oanh liệt vào rạng sáng ngày 15 tháng 2 năm 1943. Khi đó, Kim Đồng vừa tròn 15 tuổi.
Đêm hôm đó, một cuộc họp quan trọng của các cán bộ Trung ương Đảng đang diễn ra bí mật tại một địa điểm gần bản Nà Mạ. Kim Đồng được giao nhiệm vụ cùng các đồng đội túc trực, canh gác từ xa. Đến rạng sáng, khi sương mù còn dày đặc, Kim Đồng phát hiện một toán lính Pháp cùng bọn mật thám đang rầm rộ, bí mật bao vây hướng về nơi có cuộc họp. Tình thế lúc bấy giờ vô cùng ngàn cân treo sợi tóc. Nếu chạy về báo tin trực tiếp, quân địch chắc chắn sẽ phát hiện ra tiếng động và ập vào bắt gọn toàn bộ ban lãnh đạo cách mạng.
Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, Kim Đồng đã đưa ra một quyết định vô cùng táo bạo và quả cảm. Anh bảo một đồng đội lùi lại phía sau để tìm cách báo động, còn bản thân mình chủ động lộ diện, chạy ngược về phía dòng suối Lê Nin và cất tiếng gọi đánh lạc hướng kẻ địch. Thấy một bóng người chạy trốn, bọn lính Pháp tưởng rằng đó là giao liên mang theo tài liệu quan trọng nên lập tức dồn toàn bộ sự chú ý, hò hét đuổi theo và nổ súng bắn xối xả về phía anh.
Tiếng súng nổ vang động cả núi rừng đã trở thành tín hiệu báo động đắt giá nhất. Ở phía bên kia, các đồng chí cán bộ nghe thấy tiếng súng liền lập tức nhanh chóng rút lui an toàn lên hang núi hiểm trở. Kế hoạch bảo vệ cán bộ đã thành công mỹ mãn, nhưng anh Kim Đồng thì không may mắn như thế. Anh bị trúng những làn đạn ác nghiệt của kẻ thù và đã ngã xuống ngay bên bờ suối Lê Nin, dòng máu đỏ của người thiếu niên anh hùng hòa vào dòng nước mát của quê hương Cao Bằng.
4. Tượng đài bất tử trong lòng các thế hệ thiếu nhi
Sự hy sinh của anh Kim Đồng là một tổn thất lớn lao nhưng tinh thần dũng cảm, lòng tận tụy với Tổ quốc của anh đã trở thành bất tử. Để ghi nhận những công lao và sự hy sinh to lớn ấy, ngày 23 tháng 9 năm 1997, Đảng và Nhà nước ta đã truy tặng anh danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Ngày nay, tại quê hương Hà Quảng, Cao Bằng, Khu di tích Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng được xây dựng khang trang với tượng đài anh đứng hiên ngang, tay cầm chú chim hòa bình, hướng mắt về phía núi non trùng điệp. Mộ của anh nằm yên bình dưới chân núi, quanh năm được chăm sóc bởi các thế hệ học sinh, thiếu niên nhi đồng từ khắp mọi miền Tổ quốc về đây dâng hương, tưởng niệm.
Hình ảnh người thiếu niên nhanh nhẹn, đội mũ ca-lô, vai đeo túi chăn trâu đi thoăn thoắt qua những lối mòn chiến khu đã đi vào thơ ca, nhạc họa, trở thành bài học giáo dục công dân, đạo đức lòng yêu nước đầu đời cho mọi trẻ em Việt Nam. Bài hát "Kim Đồng" của nhạc sĩ Phong Nhã với những giai điệu hào hùng: "Hờn căm bao lũ tham tàn phát xít/ Dấn bước ra đi Kim Đồng lên chiến khu..." vẫn luôn vang lên dưới mái trường trong các buổi sinh hoạt Đội, như một lời nhắc nhở thế hệ măng non về truyền thống cha anh.
Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng là minh chứng hùng hồn nhất cho tinh thần độc lập, không chịu khuất phục trước ách nô lệ của dân tộc Việt Nam, dù ở bất kỳ độ tuổi nào. Cuộc đời anh tuy ngắn ngủi nhưng đầy vinh quang và đã thắp lên ngọn đuốc rực sáng cho các thế hệ học sinh hôm nay noi theo. Đứng dưới lá cờ Đội, mỗi học sinh chúng ta cần tự hứa sẽ không ngừng nỗ lực học tập, rèn luyện đạo đức, phấn đấu trở thành con ngoan trò giỏi, cháu ngoan Bác Hồ để xứng đáng với sự hy sinh xương máu của anh Kim Đồng và biết bao anh hùng đi trước, cùng nhau xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng giàu đẹp và vững bền
