Kim Đồng – Người Đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng cứu quốc

Kim Đồng (1929–1943), tên thật Nông Văn Dền, là thiếu niên dân tộc Nùng và là Đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng cứu quốc. Dù tuổi còn nhỏ, ông đã sớm tham gia hoạt động cách mạng, làm nhiệm vụ liên lạc và bảo vệ cán bộ. Sự hy sinh khi mới 14 tuổi đã khiến Kim Đồng trở thành một trong những tấm gương thiếu niên tiêu biểu trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Kim Đồng sinh năm 1929 tại xóm Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, trong một gia đình nông dân nghèo. Cha mất sớm, mẹ thường xuyên đau ốm nên từ nhỏ ông đã phải cùng gia đình đảm nhận nhiều công việc. Trong hoàn cảnh quê hương có phong trào cách mạng, Kim Đồng được người thân và các cán bộ giác ngộ, rồi dần tham gia những công việc như canh gác, chuyển thư từ và đưa đường cho cán bộ.

Năm 1941, khi các tổ chức cứu quốc được xây dựng ở vùng Pác Bó, Đội Nhi đồng cứu quốc tại Nà Mạ được thành lập với 5 đội viên. Nông Văn Dền lấy bí danh Kim Đồng và được bầu làm đội trưởng. Các đội viên tuy còn nhỏ nhưng đã đảm nhận nhiều nhiệm vụ phục vụ cách mạng như liên lạc, chuyển tài liệu, đưa đón cán bộ, theo dõi hoạt động của địch và bảo vệ các cuộc họp bí mật. Với sự nhanh nhẹn, mưu trí và tinh thần trách nhiệm, Kim Đồng trở thành một liên lạc viên đáng tin cậy.

Trong thời gian hoạt động, Kim Đồng có dịp gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại khu vực Pác Bó. Ông được căn dặn phải tiếp tục giúp đỡ cách mạng, đồng thời chú ý học tập văn hóa và rèn luyện bản thân. Những lời dạy đó trở thành động lực để Kim Đồng cùng các đội viên nhỏ tuổi cố gắng hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Đầu năm 1943, tình hình ở Pác Bó trở nên căng thẳng khi quân địch tăng cường truy quét. Ngày 15/2/1943, trên đường làm nhiệm vụ trở về, Kim Đồng phát hiện một toán địch đang phục kích và biết cán bộ cách mạng ở gần đó. Ông tìm cách đánh lạc hướng quân địch để báo động, tạo điều kiện cho các cán bộ rút lui an toàn. Trong lúc làm nhiệm vụ, Kim Đồng bị địch bắn và hy sinh bên bờ suối Lê-nin khi mới 14 tuổi. Sự hy sinh của Kim Đồng để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Năm 1997, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khu di tích Kim Đồng tại quê hương Nà Mạ được xây dựng để tưởng nhớ ông; nơi đây có mộ và tượng Kim Đồng, trở thành địa điểm giáo dục truyền thống cho thiếu niên, nhi đồng. Tên Kim Đồng cũng được đặt cho nhiều trường học và đường phố ở các địa phương trong cả nước.