KIM ĐỒNG - NGƯỜI ĐỘI TRƯỞNG THIẾU NIÊN LẤY TUỔI MƯỜI BỐN BẢO VỆ CÁCH MẠNG

Cậu bé Nùng ở Nà Mạ

Kim Đồng tên thật là Nông Văn Dền, sinh năm 1929, người dân tộc Nùng, quê ở Nà Mạ, vùng Pác Bó, Cao Bằng. Tuổi thơ của Dền gắn với núi rừng, những con đường nhỏ men theo sườn núi và dòng suối nơi quê hương. Nhưng tuổi thơ ấy cũng diễn ra trong một giai đoạn đất nước còn bị đô hộ, đời sống của đồng bào miền núi rất khó khăn.

Ở vùng căn cứ cách mạng, người dân sớm được nghe những câu chuyện về cán bộ Việt Minh, về việc đánh đuổi thực dân, giành lại cuộc sống tự do. Những câu chuyện ấy đến với trẻ em không phải như những bài học xa lạ. Chúng hiện diện ngay trong việc người lớn bí mật đưa cơm, che giấu cán bộ, canh đường hoặc truyền tin.

Dền còn nhỏ nhưng nhanh nhẹn, thông thuộc đường rừng và có khả năng quan sát tốt. Chính những phẩm chất ấy khiến cậu được tin tưởng giao những công việc phù hợp với thiếu niên: làm liên lạc, canh gác, dẫn đường và báo động khi có nguy hiểm.

Ngày thành lập Đội Nhi đồng Cứu quốc

Ngày 15 tháng 5 năm 1941, tại vùng Pác Bó, một tổ chức thiếu nhi cách mạng được thành lập với năm đội viên đầu tiên. Nông Văn Dền, khi ấy mang bí danh Kim Đồng, được chọn làm đội trưởng. Tổ chức này là tiền thân của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh ngày nay.

Công việc của những thiếu niên trong Đội không phải là cầm súng như người lớn. Các em làm những việc phù hợp với tuổi và khả năng: đưa thư, dẫn đường, canh gác cho các cuộc họp, theo dõi động tĩnh trên đường, báo tin cho cán bộ và giúp giữ bí mật của căn cứ.

Những nhiệm vụ tưởng nhỏ ấy lại rất quan trọng. Trong hoạt động bí mật, một lá thư đến chậm có thể khiến một cuộc họp không tổ chức được. Một người canh gác mất cảnh giác có thể khiến cả nhóm cán bộ bị bắt. Vì vậy, những bước chân của Kim Đồng trên đường rừng đã trở thành một phần của hệ thống liên lạc bảo vệ cách mạng.

Gặp Bác Hồ ở Pác Bó

Năm 1942, Kim Đồng có dịp gặp Bác Hồ tại vùng Pác Bó. Theo tư liệu của tổ chức Đoàn - Đội ở Cao Bằng, Bác khen người đội trưởng thiếu niên nhanh nhẹn, mưu trí và dũng cảm, đồng thời nhắc các đội viên vừa tham gia công việc cách mạng vừa phải học văn hóa, học chính trị để sau này góp sức xây dựng đất nước.

Với một cậu bé miền núi mới hơn mười tuổi, được gặp người lãnh đạo cách mạng hẳn là một dấu mốc đặc biệt. Nhưng sau cuộc gặp, Kim Đồng vẫn trở lại với những công việc quen thuộc: đi qua các lối mòn, chuyển tài liệu, đứng canh nơi cán bộ họp và quan sát những dấu hiệu bất thường trên đường.

Cậu không trở thành người anh hùng trong một ngày. Sự trưởng thành của Kim Đồng được tạo nên từ những nhiệm vụ nhỏ lặp đi lặp lại, từ việc giữ đúng lời hứa, làm việc đến nơi đến chốn và luôn nghĩ đến sự an toàn của người khác.

Những bước chân liên lạc trong núi rừng

Công việc liên lạc trong vùng bị kiểm soát luôn có nguy hiểm. Người đưa thư không thể đi theo một con đường cố định. Khi thấy dấu vết lạ, phải biết đổi hướng. Gặp người hỏi đường cũng không được để lộ mục đích. Một thiếu niên lại càng cần bình tĩnh để không khiến đối phương nghi ngờ.

Kim Đồng có lợi thế là hiểu từng lối đi quanh làng và nhanh nhẹn như bao đứa trẻ miền núi khác. Nhưng điều khiến cậu được tin tưởng hơn cả là sự gan dạ và ý thức giữ bí mật. Những người cán bộ có thể yên tâm hơn khi biết ngoài đường đã có một cậu bé đang quan sát và sẵn sàng báo động.

Đầu năm 1943, tình hình vùng Pác Bó trở nên căng thẳng. Các cuộc lùng sục diễn ra thường xuyên hơn. Cán bộ cách mạng phải họp và di chuyển hết sức bí mật. Trong hoàn cảnh ấy, nhiệm vụ của những người làm liên lạc càng trở nên nguy hiểm.

Rạng sáng 15 tháng 2 năm 1943

Đêm 14 rạng sáng 15 tháng 2 năm 1943, sau khi hoàn thành nhiệm vụ đưa tài liệu và hỗ trợ cán bộ, Kim Đồng trở về gần bản. Cậu nhận ra dấu hiệu bất thường: lực lượng địch đang lùng sục khu vực, trong khi gần đó có cuộc họp của cán bộ Việt Minh.

Nếu chạy thẳng vào nơi họp để báo tin, cậu có thể vô tình dẫn đối phương đến đúng địa điểm. Kim Đồng nhanh chóng tìm cách báo cho các đội viên khác truyền tin, còn bản thân chủ động chạy theo một hướng khác để thu hút sự chú ý.

Đó là một quyết định rất nhanh nhưng có ý nghĩa sinh tử. Người thiếu niên hiểu rằng nếu đối phương tập trung đuổi theo mình, những cán bộ phía sau sẽ có thêm thời gian rút lui. Kim Đồng chạy về hướng đầu Phai Mục trên cánh đồng Nà Mạ. Tiếng súng vang lên. Cậu trúng đạn và ngã xuống khi mới 14 tuổi.

Tiếng súng lấy đi mạng sống của Kim Đồng đồng thời trở thành tín hiệu cảnh báo để cán bộ rút khỏi khu vực nguy hiểm. Nhiệm vụ bảo vệ cuộc họp đã hoàn thành, nhưng người đội trưởng đầu tiên của Đội không còn trở về nữa.

Một tuổi mười bốn ở lại với lịch sử

Kim Đồng hy sinh khi tuổi đời còn nhỏ đến mức hôm nay nhiều em cùng tuổi vẫn đang học trung học cơ sở. Chính điều đó khiến câu chuyện của anh trở nên gần gũi mà đặc biệt. Anh không có những năm tháng dài để trở thành một cán bộ lớn; anh chỉ có một tuổi thơ ngắn giữa núi rừng Cao Bằng. Nhưng trong tuổi thơ ấy, anh đã biết giữ lời, biết bảo vệ bí mật và biết lựa chọn hành động để người khác được an toàn.

Năm 1944, Tổng bộ Việt Minh truy tặng Kim Đồng bằng 'Có công với nước'. Năm 1997, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên Kim Đồng từ đó gắn với trường học, đường phố, nhà thiếu nhi và nhiều hoạt động của Đội trên khắp đất nước.

Những danh hiệu đến sau khi anh đã mất nhiều năm. Nhưng điều khiến thiếu nhi nhớ Kim Đồng không phải trước hết là danh hiệu, mà là hình ảnh một cậu bé đội trưởng biết mưu trí trong phút nguy hiểm và chấp nhận phần khó về mình để bảo vệ cán bộ.

Bài học từ người đội trưởng đầu tiên

Câu chuyện Kim Đồng thường được kể bằng hai chữ 'dũng cảm', nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì chưa đủ. Anh còn là một người có trách nhiệm. Khi nhận nhiệm vụ, anh làm đến cùng. Khi phát hiện nguy hiểm, anh không hoảng loạn. Khi cần lựa chọn, anh nghĩ đến nhiệm vụ và đồng đội trước.

Đối với thiếu nhi hôm nay, noi gương Kim Đồng không có nghĩa là tìm kiếm những việc nguy hiểm. Thời bình cần một kiểu dũng cảm khác: dám nói thật, biết giúp người yếu hơn, có trách nhiệm với việc mình được giao, học tập nghiêm túc và biết bảo vệ điều đúng. Những giá trị ấy chính là phần có thể tiếp tục từ câu chuyện của người đội trưởng năm xưa.

Trên cánh đồng Nà Mạ, nơi Kim Đồng hy sinh, chiến tranh đã lùi xa. Nhưng tên của người thiếu niên 14 tuổi vẫn được nhắc lại qua nhiều thế hệ. Đó là cách lịch sử giữ lại một tuổi thơ ngắn ngủi nhưng sáng rõ bởi lòng yêu nước và tinh thần trách nhiệm.