Kim Đồng — Người đội trưởng thiếu niên trong những ngày đầu của phong trào cách mạng ở Cao Bằng

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Kim Đồng là một trường hợp đặc biệt bởi anh hy sinh khi còn rất trẻ.

Tên thật của Kim Đồng là Nông Văn Dền. Anh là người dân tộc Nùng, quê ở thôn Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng.

Cao Bằng đầu những năm 1940 là một địa bàn quan trọng của phong trào cách mạng. Sau khi Nguyễn Ái Quốc trở về nước đầu năm 1941, khu vực Pác Bó trở thành một trong những căn cứ quan trọng của cách mạng Việt Nam.

Kim Đồng khi ấy còn là một thiếu niên.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Kim Đồng là một trong năm đội viên đầu tiên của Đội Nhi đồng Cứu quốc ở Nà Mạ. Năm 1941, khi tổ chức này được thành lập, Kim Đồng được bầu làm đội trưởng.

Bốn đội viên còn lại là Nông Văn Thàn, Lý Văn Tịnh, Lý Thị Nì và Lý Thị Xậu, mang những bí danh Cao Sơn, Thanh Minh, Thủy Tiên và Thanh Thủy.

Những thiếu niên này không phải những chiến sĩ trực tiếp cầm vũ khí trên chiến trường theo cách thông thường.

Công việc của họ chủ yếu là làm liên lạc, chuyển tài liệu, đưa đón cán bộ và nắm tình hình.

Đây là những nhiệm vụ tưởng như nhỏ bé nhưng trong điều kiện hoạt động bí mật lại có ý nghĩa rất lớn.

Một người đưa thư có thể phải đi qua những nơi có quân địch kiểm soát. Một người dẫn đường có thể quyết định việc một cán bộ có đến được căn cứ an toàn hay không.

Kim Đồng tham gia những công việc như vậy khi tuổi đời còn rất nhỏ.

Theo Báo Quân đội nhân dân, Kim Đồng tham gia cách mạng từ khoảng 11 tuổi và làm công tác giao thông liên lạc cho cán bộ hoạt động bí mật.

Trong thời gian hoạt động, Kim Đồng và các đội viên khác phải làm việc trong điều kiện địa hình miền núi, nơi việc đi lại không dễ dàng.

Những công việc liên lạc đòi hỏi sự cẩn thận và khả năng quan sát.

Ngày 15 tháng 5 năm 1941, tổ chức Đội Nhi đồng Cứu quốc được thành lập tại Nà Mạ. Đây là tiền thân của tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh ngày nay.

Kim Đồng giữ vai trò đội trưởng đầu tiên.

Năm 1943, khi phong trào cách mạng ở khu vực Cao Bằng tiếp tục phát triển, tình hình an ninh ngày càng phức tạp.

Trong một lần làm nhiệm vụ liên lạc, Kim Đồng phát hiện quân Pháp.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, khi cán bộ đang họp, Kim Đồng đã tìm cách đánh lạc hướng quân địch để đồng đội có thể rút về căn cứ an toàn. Anh hy sinh bên bờ suối Lê Nin khi vừa tròn 14 tuổi.

Cái chết của Kim Đồng là một tổn thất đối với tổ chức cách mạng tại địa phương.

Nhưng sự hy sinh của anh cũng trở thành một biểu tượng đối với nhiều thế hệ thiếu niên Việt Nam.

Năm 1944, Tổng bộ Việt Minh truy tặng Kim Đồng bằng khen “Có công với nước”. Sau này, Nhà nước truy tặng anh danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Điều quan trọng khi kể về Kim Đồng là không nên biến câu chuyện của anh thành một truyền thuyết vượt xa tư liệu lịch sử.

Kim Đồng không phải một nhân vật có những chiến công quân sự lớn theo nghĩa thông thường.

Công việc của anh là liên lạc, dẫn đường, bảo vệ cán bộ và hỗ trợ hoạt động cách mạng.

Chính những nhiệm vụ ấy cho thấy một cuộc đấu tranh bí mật cần đến sự tham gia của rất nhiều con người, trong đó có cả thiếu niên.

Kim Đồng hy sinh ở tuổi 14.

Tuổi đời ngắn ngủi của anh trở thành một phần ký ức của lịch sử cách mạng Việt Nam.

Ngày nay, tên Kim Đồng xuất hiện ở nhiều trường học, đường phố và công trình dành cho thiếu nhi.