Kim Đồng - Nông Văn Dền: Người đội trưởng đầu tiên của Đội Thiếu niên Cứu quốc
Tác giả: Phạm Thị Hồng Nhung
1. Thân thế và cội nguồn cách mạng
Kim Đồng, tên thật là Nông Văn Dền (có tài liệu ghi là Nông Văn Văn), sinh năm 1929 tại làng Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Anh sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo người dân tộc Nùng, có truyền thống yêu nước sâu sắc. Cha anh là ông Nông Văn Ý, vì tham gia hoạt động cách mạng nên đã bị thực dân Pháp bắt giam và tra tấn đến chết trong nhà tù tỉnh Cao Bằng. Mẹ anh là bà chị Hoài - một người phụ nữ tần tảo, giàu lòng yêu nước, chịu thương chịu khó nuôi các con khôn lớn trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn, thiếu thốn dưới ách áp bức của thực dân và phong kiến.
Vùng đất Cao Bằng thời kỳ những năm 1940 là một trong những cái nôi cách mạng đầu tiên của cả nước, nơi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chọn làm căn cứ địa để trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam sau hơn 30 năm bôn ba hải ngoại. Nhờ sống ngay tại trung tâm cách mạng, gia đình Nông Văn Dền sớm được giác ngộ. Nhà Nông Văn Dền thường xuyên là nơi nuôi giấu, che chở cho các đồng chí cán bộ cấp cao của Đảng như đồng chí Phùng Chí Kiên, đồng chí Võ Nguyên Giáp và nhiều cán bộ Việt Minh khác đến hoạt động, hội họp bí mật.
Từ nhỏ, Nông Văn Dền đã tỏ ra là một cậu bé thông minh, lanh lợi, dũng cảm và có ý thức giác ngộ cách mạng cao. Cậu thường theo dõi các anh chị đi liên lạc, đưa thư từ, tài liệu và khao khát được đóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào sự nghiệp chung của Đảng, của cách mạng giải phóng dân tộc.
2. Sự thành lập Đội Thiếu niên Cứu quốc và nhiệm vụ giao liên
Đầu năm 1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp trở về Pác Bó (Trường Hà, Hà Quảng, Cao Bằng). Nhận thức rõ vai trò quan trọng của thế hệ trẻ trong sự nghiệp cách mạng, Người đã chỉ thị cho các đoàn thể cứu quốc thành lập tổ chức thiếu nhi để rèn luyện các em thành những người con ngoan, trò giỏi, những chiến sĩ nhỏ tuổi đóng góp cho kháng chiến.
Tháng 5 năm 1941, tại làng Nà Mạ, xã Trường Hà, Hội Nhi đồng cứu quốc (sau này là Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh) chính thức được thành lập. Nông Văn Dền được bầu làm Đội trưởng đầu tiên của tổ chức. Tại đây, Bác Hồ đã đặt tên cho phong trào thiếu nhi và cũng từ đây, cái tên "Kim Đồng" gắn liền với cuộc đời anh, trở thành biểu tượng cho sự trong sáng, dũng cảm và kiên định của tuổi thiếu niên Việt Nam.
Dưới sự dìu dắt trực tiếp của các anh chị phụ trách Việt Minh, Đội Thiếu niên Cứu quốc Nà Mạ nhanh chóng phát triển và nhận được nhiều nhiệm vụ quan trọng:
Làm công tác giao liên, thám thính: Các đội viên nhí cải trang thành những đứa trẻ đi chăn trâu, kiếm củi, rong chơi khắp các ngả đường để nắm bắt tình hình hoạt động của địch, đếm số lượng lính giặc, quan sát các đồn bốt xung quanh.
Bảo vệ an toàn cho cán bộ: Khi các hội nghị của Tỉnh ủy hoặc Trung ương diễn ra trong các hang đá bí mật, Kim Đồng cùng các đội viên được phân công làm nhiệm vụ canh gác, báo động từ xa bằng các ám hiệu quen thuộc như tiếng chim kêu, tiếng còi tre hoặc tiếng hô giả.
Vận chuyển thư từ, tài liệu mật: Kim Đồng tỏ ra là một giao liên đặc biệt xuất sắc. Nhờ thông thạo địa hình rừng núi hiểm trở của Cao Bằng, anh thường xuyên mang các tài liệu quan trọng, thư từ mật của Đảng băng qua các khe núi, vượt qua tầm kiểm soát của bọn lính khố xanh, lính lệ tay sai Pháp.
3. Trận chiến cuối cùng và tấm gương hy sinh oanh liệt
Vào sáng sớm một ngày trung tuần tháng 2 năm 1943 (có tài liệu ghi ngày 15 tháng 2 năm 1943), một cuộc họp quan trọng của Tổng bộ Việt Minh đang diễn ra tại một khu vực bí mật gần bản Nà Mạ. Kim Đồng được giao nhiệm vụ trực tiếp cảnh gác ở khu vực ven suối Nà Mạ để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho cuộc họp.
Hôm đó, phát hiện có động tĩnh lạ, một toán lính phỉ và lính mật thám Pháp từ đồn đèo Khau Giàng lén lút kéo vào khu vực căn cứ hòng bắt bớ cán bộ và phá hoại cơ sở cách mạng của ta. Bằng sự nhanh trí và tinh thần cảnh giác cao độ, Kim Đồng nhận định đây là nguy cơ lớn có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng của các đồng chí lãnh đạo đang họp ở phía trong hang.
Anh lập tức tìm cách ra hiệu báo động cho các đồng chí cán bộ rút lui an toàn. Tuy nhiên, khi toán lính giặc đi qua khu vực anh đang đứng canh và phát hiện có bóng người, chúng lập tức hô hoán và xông tới vây bắt. Để đánh lạc hướng chú ý của kẻ thù, không cho chúng đuổi theo hướng đường mòn mà các đồng chí lãnh đạo vừa dùng để rút lui, Kim Đồng đã dũng cảm lao ra khỏi chỗ ẩn nấp, vừa hô to vừa ném đá vào quân địch nhằm thu hút hỏa lực và sự chú ý về phía mình.
Bất ngờ trước hành động của một thiếu niên, bọn lính giặc điên cuồng nổ súng truy sát. Dù bị thương nặng bởi đạn của kẻ thù, Kim Đồng vẫn cố gắng dùng chút sức lực cuối cùng lội qua dòng suối Nà Mạ, quyết tâm không để tài liệu và vũ khí rơi vào tay giặc. Anh đã anh dũng hy sinh ngay bên bờ suối khi tuổi đời vừa tròn 14.
4. Sức sống bất tử và ý nghĩa lịch sử
Sự hy sinh oanh liệt của Kim Đồng đã trực tiếp bảo vệ an toàn cho buổi họp quan trọng của các đồng chí lãnh đạo cách mạng, giữ gìn lực lượng cốt cán của Đảng trong những năm tháng kháng chiến gian khổ. Tấm gương hy sinh của anh là bản hùng ca đầu tiên mở đầu cho truyền thống anh dũng, kiên cường của lớp lớp thiếu niên, nhi đồng Việt Nam.
Biểu tượng tuổi trẻ: Hình ảnh Kim Đồng tay cầm gậy mây, quàng khăn đỏ trên nền non nước Cao Bằng đã trở thành biểu tượng bất tử trong văn học nghệ thuật và trong tâm thức của nhiều thế hệ học sinh Việt Nam.
Tượng đài và khu di tích: Nơi anh hy sinh nay đã được xây dựng thành Khu di tích lịch sử Kim Đồng tại xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ trẻ.
Phong trào thi đua: Tên tuổi của anh được đặt cho rất nhiều trường học, liên đội thiếu niên tiền phong và các giải thưởng học tập, rèn luyện trên khắp mọi miền Tổ quốc.
Cuộc đời ngắn ngủi nhưng vô cùng oanh liệt của Kim Đồng mãi mãi là ngọn đuốc soi đường, nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay và mai sau luôn ghi nhớ công ơn của các anh hùng liệt sĩ, tiếp tục phấn đấu học tập, rèn luyện để xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
