KIM LÂN: NGÒI BÚT CỦA HỒN QUÊ VÀ TẤM LÒNG NHÂN ĐẠO

Kim Lân là một trong những cây bút truyện ngắn xuất sắc nhất của văn học hiện đại Việt Nam. Tuy tác phẩm không đồ sộ về số lượng, nhưng mỗi trang viết của ông lại có sức nặng ngàn cân, chạm đến phần sâu thẳm nhất trong tâm hồn người nông dân Đồng bằng Bắc Bộ. Kim Lân tên thật là Nguyễn Văn Tài, sinh ngày 1 tháng 8 năm 1920 tại làng Phù Lưu, xã Tân Hồng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh – một vùng đất giàu truyền thống văn hóa Kinh Bắc. Xuất thân trong một gia đình nghèo nghèo, tuổi thơ của ông nếm trải không ít đắng cay vì là con của người vợ thứ. Chính hoàn cảnh khó khăn ấy đã đẩy Kim Lân sớm bước vào đời, trải qua nhiều nghề chật vật như làm sơn guốc, thợ dệt, thợ làm gốm... trước khi đến với văn chương.

Từ năm 1941, ông bắt đầu trình làng những truyện ngắn đầu tiên trên các tạp chí Tiểu thuyết thứ bảy và Trung Bắc chủ nhật.Trong sự nghiệp sáng tác của mình, Kim Lân viết không nhiều, nhưng hai truyện ngắn Làng và Vợ nhặt đã đủ để đưa tên tuổi ông vào hàng ngũ những tác giả kinh điển của văn học Việt Nam. Truyện ngắn "Làng" (1948) viết trong thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, truyện khắc họa thành công nhân vật ông Hai – một người nông dân mê làng Chợ Dầu đến đắm đuối. Qua diễn biến tâm lý phức tạp của ông Hai khi nghe tin làng mình theo giặc, Kim Lân đã thể hiện một bước chuyển biến tình cảm cách mạng sâu sắc: tình yêu làng quê gắn liền và hòa quyện với tình yêu đất nước, lòng kính yêu Bác Hồ. Truyện ngắn "Vợ nhặt" (1962) đặt trong bối cảnh Nạn đói năm 1945 tàn khốc, câu chuyện về anh cu Tràng "nhặt" được vợ chỉ bằng vài bát bánh đúc giữa ranh giới sống chết là một kiệt tác của lòng nhân đạo. Kim Lân đã tái hiện thảm cảnh đói nghèo chân thực đến rợn người, nhưng đằng sau cái phông nền u tối ấy, ông lại thắp lên ánh sáng ấm áp của tình người, khát vọng sống mãnh liệt và niềm tin vào tương lai của những con người lao động nghèo khổ.