KIM NGỌC - KHẢO SÁT HIỆN TRẠNG VÀ NHỮNG VẾT NỨT CỦA MÔ HÌNH CŨ - KỲ 2
Kỳ 2 mang tên "Khảo sát hiện trạng và những vết nứt của mô hình cũ" đưa chúng ta đến với bối cảnh tỉnh Vĩnh Phúc những năm đầu thập niên 60. Đây là giai đoạn mà mô hình Hợp tác xã (HTX) tập trung đang bộc lộ những "vết nứt kết cấu" trầm trọng. Trong ngôn ngữ kỹ thuật MTU, chúng ta hiểu rằng một tòa nhà dù có bản vẽ đẹp đến đâu nhưng nếu công năng không phù hợp với nhu cầu người sử dụng, nó sẽ sớm bị bỏ hoang hoặc xuống cấp. Bí thư Kim Ngọc, với tư duy của một nhà khảo sát thực địa, đã nhận thấy
1. "Lún sụt" năng suất và sự xơ cứng của kết cấu cũ Vào những năm 1960, miền Bắc thực hiện phong trào HTX hóa rầm rộ. Tuy nhiên, tại Vĩnh Phúc, Bí thư Kim Ngọc nhận thấy một nghịch lý: ruộng đất được quy hoạch thành ô thửa lớn, máy móc bắt đầu đưa vào, nhưng năng suất lúa lại giảm dần. Dưới góc nhìn của dân kỹ thuật MTU, đây là hiện tượng "mỏi kết cấu". Người nông dân làm việc một cách đối phó, máy móc hỏng hóc không ai sửa, phân bón bị thất thoát.
Ông nhận ra rằng mô hình quản lý tập trung quá mức đã tạo ra một lực cản vô hình. Khi mọi cấu kiện (người nông dân) đều dựa dẫm vào nhau mà không có sự liên kết trách nhiệm cụ thể, toàn bộ "hệ giàn" HTX sẽ trở nên lỏng lẻo. "Cha chung không ai khóc" chính là loại vật liệu kém chất lượng đang tàn phá nền móng ấm no của tỉnh nhà.
2. Khảo sát thực địa – Đi tìm "Trọng tâm" của sức sản xuất Không ngồi phòng máy lạnh để nghe báo cáo, bác Kim Ngọc thực hiện những chuyến vi hành bất ngờ. Ông đến những vùng đất chua mặn, những nơi mất mùa liên tiếp. Ông hỏi người nông dân: "Tại sao trên ruộng nhà (5%) lúa tốt, mà ruộng chung lúa lại xấu?".
Câu trả lời nằm ở "mạch dẫn" động lực. Người nông dân thiếu một "bản vẽ quyền lợi" rõ ràng. Với tư duy của một nhà quy hoạch hạ tầng, Kim Ngọc hiểu rằng phải đặt "trọng tâm" của sức sản xuất vào từng hộ gia đình. Nếu không gia cường được ý thức cá nhân, thì mọi dự án thủy lợi hay phân bón đổ xuống đều sẽ bị "thất thoát năng lượng".
3. Xác định "Vết nứt" tư duy giáo điều Bác Kim Ngọc nhận thấy vết nứt lớn nhất không nằm ở kỹ thuật canh tác mà nằm ở tư duy quản lý. Việc coi HTX là "bất biến" giống như việc giữ khư khư một bộ giàn giáo đã mục nát cho một công trình cao tầng. Ông dũng cảm đặt câu hỏi: "HTX để làm gì nếu dân vẫn đói?".
Đây là bài học về kiểm định chất lượng (Audit) cho sinh viên MTU. Khi một phương án thiết kế không còn chịu được tải trọng thực tế của xã hội, người kỹ sư phải là người đầu tiên đề xuất sửa đổi. Bác Kim Ngọc đã chuẩn bị một "hồ sơ phản biện" đầy sức nặng từ thực tiễn để chuẩn bị cho một cuộc đại tu toàn diện nền nông nghiệp Vĩnh Phúc.
