KIM NGỌC QUẢNG – NGƯỜI LÁI XE ĐỌC ĐƯỜNG BOM BẰNG TRÍ TUỆ VÀ LÒNG GAN DẠ
KIM NGỌC QUẢNG – NGƯỜI LÁI XE ĐỌC ĐƯỜNG BOM BẰNG TRÍ TUỆ VÀ LÒNG GAN DẠ
Có những người lính đi qua chiến tranh bằng những chiến công vang dội trên chiến trường, nhưng cũng có những người anh hùng âm thầm làm nên chiến thắng từ sau tay lái. Họ không trực tiếp đứng trong những trận địa pháo hay đối mặt với quân thù bằng súng trong tay, mà ngày đêm đưa người, đưa vũ khí, đạn dược và hàng hóa vượt qua những cung đường bị bom đạn cày xới để đến với tiền tuyến. Trên tuyến đường Trường Sơn năm xưa, mỗi chuyến xe là một lần đối mặt với hiểm nguy, mỗi cung đường là một cuộc thử thách giữa sự sống và cái chết. Trong số những người lính lái xe ấy, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Kim Ngọc Quảng đã trở thành một biểu tượng đặc biệt của lòng gan dạ, sự mưu trí và tinh thần vì đồng đội. Ông được Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên đặt cho cái tên đầy tự hào “Tuấn mã Trường Sơn”, một cái tên về sau trở thành hình ảnh gợi nhắc đến những người lính lái xe quả cảm trên tuyến đường chi viện chiến lược của dân tộc.
Kim Ngọc Quảng sinh năm 1944 tại xã Hải Cát, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Tốt nghiệp cấp III, khi đất nước đang trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, chàng thanh niên trẻ đã lựa chọn con đường nhập ngũ. Từ đầu năm 1965, khi tuyến vận tải quân sự chiến lược Trường Sơn tổ chức vận tải cơ giới tập trung, ông có mặt trong đội hình Đại đội 1, Tiểu đoàn ô tô 52, Đoàn 559, sau này thuộc Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Từ đó, tuổi trẻ của Kim Ngọc Quảng gắn với những cung đường hiểm trở, những trọng điểm bị máy bay địch đánh phá ngày đêm và những chuyến xe không được phép dừng lại bởi phía trước là chiến trường đang chờ đợi từng viên đạn, từng tấn hàng từ hậu phương.
Trong khoảng năm năm từ khi nhập tuyến đến ngày được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Kim Ngọc Quảng đã cùng đồng đội bám trụ trên những cung đường ác liệt, đặc biệt là đường 20 Quyết Thắng – một trong những trục vượt khẩu quan trọng và dữ dội nhất của tuyến Trường Sơn. Có những ngày, con đường trước mắt chỉ là những hố bom nối tiếp nhau, máy bay địch liên tục quần thảo trên bầu trời, còn dưới mặt đất là những đoàn xe phải tìm cách vượt qua trọng điểm trong thời gian nhanh nhất. Trong hoàn cảnh ấy, người lái xe không chỉ cần một đôi tay vững vàng mà còn phải có thần kinh thép, khả năng phán đoán nhanh và một tinh thần không sợ hiểm nguy.
Kim Ngọc Quảng đã nhiều lần chứng minh bản lĩnh ấy. Trong những năm chiến đấu và phục vụ chiến đấu trên Trường Sơn, đoàn xe của ông phải hứng chịu hơn 200 lần máy bay địch đánh phá. Năm lần xe của ông trực tiếp bị địch đánh trúng, nhưng cả năm lần ông đều tìm cách thoát hiểm, bảo vệ hàng hóa và đưa xe trở về an toàn. Đặc biệt, ông đã có tới 72 lần xông vào cứu xe của đồng đội. Những con số ấy cho thấy một điều rất rõ: Kim Ngọc Quảng không chỉ là người hoàn thành nhiệm vụ của mình, mà còn là người luôn sẵn sàng bước vào nơi nguy hiểm để cứu đồng đội khi họ gặp nạn.
Một trong những câu chuyện khiến nhiều thế hệ sau này nhắc đến ông với lòng khâm phục xảy ra vào đầu năm 1968. Khi ấy, xe của Kim Ngọc Quảng đang chở thuốc nổ TNT đến trọng điểm C.M thì máy bay địch tập trung đánh phá. Chiếc xe của đồng đội đi phía trước bị trúng bom và bốc cháy. Trong tình thế nguy hiểm, thay vì tìm cách nhanh chóng rời khỏi khu vực để bảo toàn tính mạng, Kim Ngọc Quảng cho xe vượt lên với ý định cứu đồng đội. Nhưng chính chiếc xe của ông cũng bị bom đánh trúng và bốc cháy. Trước tình huống ấy, ông không bỏ mặc hàng hóa cũng không bỏ mặc chiếc xe. Ông lấy ngay chiếc chăn chiên mang theo, nhúng nước rồi lao vào dập lửa, cứu được bốn tấn thuốc nổ và đưa chiếc xe thoát khỏi khu vực nguy hiểm. Trong lúc cứu hàng, ông bị bỏng nặng toàn thân. Chiếc chăn chiên năm nào sau đó được lưu giữ tại Bảo tàng Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh như một chứng tích giản dị nhưng đầy sức nặng về sự quả cảm của người lính lái xe Trường Sơn.
Có lẽ chính những khoảnh khắc như thế đã làm nên một Kim Ngọc Quảng rất riêng. Trong chiến tranh, bản lĩnh của một người lính không chỉ được thể hiện khi họ hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện thuận lợi, mà rõ nhất là khi đứng trước hiểm nguy và phải lựa chọn giữa sự an toàn của bản thân với sự sống còn của đồng đội, hàng hóa và nhiệm vụ. Kim Ngọc Quảng nhiều lần lựa chọn phần nguy hiểm về mình. Ông hiểu rằng nếu một chiếc xe chở hàng không đến được tiền tuyến, phía trước có thể thiếu đi những thứ đang rất cần cho chiến đấu; nếu một người lính bị thương không được đưa về phía sau, tính mạng của họ có thể bị đe dọa. Vì thế, sau mỗi chuyến giao hàng, ông thường chủ động nhận chở thương binh trở về. Có khi ông còn tìm lá khô rải lên thùng xe để thương binh nằm đỡ đau hơn, tìm cách che giấu và đưa họ xuống hầm khi máy bay địch xuất hiện. Những hành động ấy không mang dáng vẻ của một chiến công lớn lao, nhưng lại cho thấy một tình đồng chí, đồng đội sâu sắc.
Không chỉ gan dạ, Kim Ngọc Quảng còn là người có khả năng quan sát, suy nghĩ và tìm tòi rất đặc biệt. Trên những cung đường mà máy bay địch liên tục đánh phá, ông học cách quan sát ánh pháo sáng, nghe tiếng bom và phán đoán tình hình để tìm thời cơ vượt trọng điểm. Cuối năm 1967, khi chở bốn tấn đạn vượt trọng điểm Cua Chữ A trên đường 20, máy bay địch liên tục oanh tạc. Trong hoàn cảnh “nghìn cân treo sợi tóc”, ông đã lợi dụng ánh pháo sáng của địch để bình tĩnh điều khiển xe vượt qua trọng điểm an toàn. Với ông, bom đạn không chỉ là hiểm nguy cần tránh mà còn là những dấu hiệu phải quan sát, phân tích để tìm ra cách vượt qua. Chính trí tuệ và kinh nghiệm ấy đã giúp người lính sau tay lái nhiều lần biến những tình huống tưởng như tuyệt vọng thành cơ hội sống sót và hoàn thành nhiệm vụ.
Đến mùa vận chuyển 1968–1969, cấp trên quy định mỗi chuyến xe phải đi hai đêm, cả đi lẫn về vượt khoảng 240km qua 12 trọng điểm bị địch đánh phá. Kim Ngọc Quảng đã dẫn đầu tổ xung kích thí điểm chạy một đêm và thành công. Ông trở thành lá cờ đầu trong phong trào “Chọc thủng cung độ”. Có thời gian, xe phải chạy liên tục 14 giờ trong một ngày, tháng nào cũng phải hoạt động gần như không có ngày nghỉ. Thế nhưng, nhờ chăm sóc, bảo dưỡng xe cẩn thận, chiếc xe của ông vẫn bảo đảm hoạt động tốt. Bản thân ông đạt danh hiệu “Dũng sĩ lái xe 10.000 km an toàn”, rồi “Dũng sĩ lái xe vạn cây số”. Những thành tích ấy không chỉ nói lên sức chịu đựng phi thường mà còn cho thấy tinh thần trách nhiệm và ý thức giữ gìn phương tiện của người lính vận tải.
Khi nghe báo cáo về kết quả vận chuyển mùa khô năm 1968–1969, Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn Đồng Sỹ Nguyên đã tặng Kim Ngọc Quảng danh hiệu “Tuấn mã Trường Sơn”. Cái tên ấy thật đẹp, bởi nó không chỉ nói về tốc độ của một chiếc xe giữa những cung đường khốc liệt mà còn gợi lên hình ảnh một người lính luôn tiến về phía trước. Sau này, “Tuấn mã Trường Sơn” trở thành một cách gọi chung đầy tự hào dành cho những người lái xe trên tuyến đường Hồ Chí Minh, nhưng với những người từng biết Kim Ngọc Quảng, đó trước hết là cái tên dành cho chính người chiến sĩ đã làm nên danh hiệu ấy bằng những năm tháng chiến đấu của mình.
Ngày 22 tháng 12 năm 1969, khi mới 25 tuổi, Kim Ngọc Quảng được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ở tuổi mà nhiều người trẻ hôm nay mới bắt đầu xây dựng những ước mơ riêng, ông đã có trong hành trang của mình những năm tháng sống giữa bom đạn, hàng trăm lần vượt qua trọng điểm, nhiều lần cứu xe đồng đội và những vết thương mang theo từ chiến trường. Nhưng điều đáng quý là sau những năm tháng ấy, ông không coi những chiến công của mình là điều để kể công. Ông tiếp tục gắn bó với đồng đội, tham gia các hoạt động truyền thống, sưu tầm hiện vật, góp phần gìn giữ ký ức về Bộ đội Trường Sơn và giúp đỡ những đồng đội còn gặp khó khăn.
Ngày 9 tháng 8 năm 2026, trái tim của người Anh hùng đã ngừng đập. Đồng chí Thiếu tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Kim Ngọc Quảng từ trần lúc 16 giờ 50 phút tại nhà riêng, khép lại một cuộc đời đã đi qua những năm tháng dữ dội nhất của chiến tranh và dành phần đẹp nhất của tuổi trẻ cho đất nước. Tin ông ra đi khiến những người đồng đội và những người từng biết đến câu chuyện về “Tuấn mã Trường Sơn” không khỏi tiếc thương. Một người lính từng hàng trăm lần đưa xe vượt qua bom đạn cuối cùng đã hoàn thành chuyến đi của cuộc đời mình, trở về với những đồng đội đã nằm lại trên những cung đường Trường Sơn năm nào.
Có lẽ giờ đây, những cung đường Trường Sơn trong ký ức của Kim Ngọc Quảng đã không còn tiếng máy bay gầm rú, không còn ánh pháo sáng xé màn đêm, không còn những chuyến xe phải lao đi giữa những hố bom và khói lửa. Nhưng câu chuyện về ông sẽ vẫn còn ở lại. Đó là câu chuyện về một người lính không chỉ biết lái xe mà còn biết dùng trí tuệ để vượt qua hiểm nguy, biết dùng lòng gan dạ để bảo vệ hàng hóa, biết đặt đồng đội lên trên sự an toàn của bản thân và biết biến từng chuyến xe thành một phần của cuộc chiến đấu vì độc lập, tự do.
Trong những trang lịch sử về đường Trường Sơn, có thể tên tuổi của Kim Ngọc Quảng chỉ là một trong hàng nghìn, hàng vạn người lính đã góp sức làm nên con đường huyền thoại. Nhưng đối với chúng ta hôm nay, mỗi cuộc đời như thế đều là một câu chuyện đáng được kể lại. Bởi nếu không có những người lính lái xe ngày đêm vượt qua bom đạn, những con đường chi viện sẽ không thể nối dài; nếu không có những con người dám đưa phần nguy hiểm về phía mình, biết bao chuyến hàng và biết bao đồng đội có thể không đến được nơi cần đến. Họ đã làm nên chiến thắng bằng những công việc tưởng như thầm lặng, bằng những chuyến xe đi trong đêm và bằng lòng dũng cảm không cần phô trương.
Anh hùng Kim Ngọc Quảng đã đi xa, nhưng hình ảnh người lính trong chiếc xe không kính, đôi mắt hướng về phía trước, giữa những cung đường Trường Sơn đầy bom đạn vẫn còn ở lại trong ký ức của dân tộc. “Tuấn mã Trường Sơn” năm nào đã hoàn thành hành trình của mình, nhưng con đường mà ông và đồng đội đã đi qua vẫn nhắc nhở thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình. Xin được nghiêng mình tưởng nhớ người Anh hùng đã dành tuổi trẻ cho Tổ quốc, dành lòng quả cảm cho những chuyến xe, dành tình thương cho đồng đội và dành cả cuộc đời để giữ cho con đường ra trận không bao giờ bị ngăn lại. Những bánh xe Trường Sơn năm xưa có thể đã dừng lại, nhưng dấu chân của những người như Kim Ngọc Quảng sẽ còn mãi trên con đường lịch sử của dân tộc.
