“Kim Tuấn – Người Tư lệnh trở lại chiến trường và nằm lại trên đất Campuchia”

Thời kỳ lịch sử: Chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia – năm 1978–1979.

Phần 1: Người lính mang tên Kim Tuấn

Thiếu tướng Kim Tuấn tên thật là Nguyễn Công Tiến, sinh ngày 2/7/1927.

Năm 1945, khi còn là học sinh, ông tham gia phong trào Việt Minh. Năm 1946, ông nhập ngũ và theo học Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn khóa I. Từ đó, cái tên Kim Tuấn trở thành tên gọi gắn với cuộc đời binh nghiệp của ông.

Từ một người lính trẻ, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy, từ trung đội, đại đội đến sư đoàn rồi quân đoàn.

Ông chiến đấu qua các chiến trường của cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và sau năm 1975 tiếp tục đứng trong đội ngũ những người bảo vệ đất nước ở biên giới Tây Nam.

Trong cuộc đời quân ngũ kéo dài hơn ba thập niên, ông từng chiến đấu ở Liên khu 3, Trị - Thiên, Tây Nguyên và Sài Gòn - Gia Định. Sau ngày đất nước thống nhất, ông giữ cương vị Tư lệnh Quân đoàn 3.

Nhưng hòa bình chưa đến với người lính.

Ở biên giới Tây Nam, Khmer Đỏ tiếp tục gây chiến.

Và một lần nữa, Kim Tuấn lại lên đường.

Phần 2: Khi người Tư lệnh trở lại chiến trường

Cuối năm 1978, Kim Tuấn được điều về Bộ Tổng Tham mưu nhận công tác mới.

Công việc tại Quân đoàn 3 đã được bàn giao.

Ông chuẩn bị ra Bắc.

Nhưng tình hình chiến trường Tây Nam diễn biến nhanh chóng.

Khi đang ở Thành phố Hồ Chí Minh, ông nhận nhiệm vụ trở lại Quân đoàn 3 để tiếp tục tham gia chiến dịch tại Campuchia.

Không chần chừ, ông quay lại.

Nhiệm vụ lúc này là truy quét lực lượng Khmer Đỏ còn tập trung tại khu vực Battambang, gần biên giới Thái Lan.

Đầu năm 1979, Quân đoàn 3 tiến vào Campuchia.

Theo các tư liệu quân sự, lực lượng của Quân đoàn 3 đã tiến hành chiến đấu trên một chặng đường dài, góp phần giải phóng nhiều địa bàn phía Bắc và Tây Bắc Campuchia.

Nhưng sau khi Phnom Penh được giải phóng, chiến tranh chưa kết thúc.

Các lực lượng Khmer Đỏ tiếp tục rút về những vùng căn cứ hiểm trở, đặc biệt là khu vực gần biên giới Thái Lan.

Với người chỉ huy, đây là một giai đoạn mới:

truy quét những căn cứ cuối cùng.

Kim Tuấn ở lại Battambang để trực tiếp chỉ huy.

Và chính quyết định ấy đã đưa ông đến ngày cuối cùng của cuộc đời.

Chú thích: Bộ đội Quân đoàn 3 trên chiến trường Campuchia năm 1979.
Nguồn ảnh: Tư liệu Báo Quân đội nhân dân và các tư liệu lịch sử về Quân đoàn 3 tại Campuchia.

Phần 3: “Tôi là Tư lệnh quân đoàn, tôi phải đi”

Tháng 3/1979.

Quân đoàn 3 chuẩn bị mở đợt truy quét vào khu vực Tà Sanh, nơi Khmer Đỏ xây dựng căn cứ ở vùng núi phía Tây Campuchia.

Theo hồi ức của các đồng đội, Kim Tuấn khi ấy đang bị ốm.

Các cán bộ trong Đảng ủy Quân đoàn đề nghị ông ở lại sở chỉ huy để người khác đi thay.

Nhưng ông không đồng ý.

Báo Quân đội nhân dân dẫn lại lời ông:

“Đây là một nhiệm vụ rất quan trọng, đánh vào sào huyệt cuối cùng của Pôn Pốt. Tôi là Tư lệnh quân đoàn, tôi phải đi.”

Đó là quyết định của một người chỉ huy muốn trực tiếp nhìn thấy chiến trường.

Không chỉ qua bản đồ.

Không chỉ qua báo cáo.

Ông muốn tự mình kiểm tra địa hình, nắm tình hình các đơn vị và chuẩn bị cho trận đánh.

Ngày 16/3/1979, Kim Tuấn lên đường.

Đoàn xe đi qua khu vực Phum Tốc, cách Battambang khoảng 40km.

Phía trước vẫn là chiến trường.

Không ai biết đó sẽ là chuyến đi cuối cùng của người Tư lệnh.

Phần 4: Phum Tốc – chuyến đi cuối cùng

Sáng 16/3/1979.

Đoàn xe của Kim Tuấn đang đi kiểm tra chiến trường.

Khi đến khu vực Phum Tốc, đoàn xe bị Khmer Đỏ phục kích.

Các nguồn tư liệu báo chí mô tả vũ khí sử dụng trong cuộc phục kích khác nhau, vì vậy ở đây chỉ nên khẳng định chắc chắn rằng đoàn xe của ông bị phục kích và Kim Tuấn bị thương rất nặng.

Những mảnh đạn găm vào cơ thể người Tư lệnh.

Đồng đội nhanh chóng tổ chức cấp cứu.

Trực thăng được điều tới.

Kim Tuấn được đưa về sân bay Pochentong rồi tiếp tục chuyển về Thành phố Hồ Chí Minh để cấp cứu.

Nhưng vết thương quá nặng.

Các bác sĩ cố gắng giành giật sự sống cho ông.

Chiếc trực thăng đưa người Tư lệnh trở về Việt Nam.

Nhưng ông không thể trở về với gia đình.

Ngày 17/3/1979, Thiếu tướng Kim Tuấn hy sinh trên đường được đưa về Thành phố Hồ Chí Minh cấp cứu.

Một người lính đã đi qua những cuộc chiến lớn nhất của đất nước.

Cuối cùng nằm lại khi đang thực hiện nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.

Chú thích: Khu vực Battambang – nơi diễn ra cuộc phục kích khiến Thiếu tướng Kim Tuấn bị thương ngày 16/3/1979. Không có ảnh công khai đủ căn cứ để xác nhận chính xác địa điểm chiếc xe bị phục kích, vì vậy hình ảnh chỉ dùng để minh họa không gian chiến trường.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí về chiến trường Battambang.

Phần 5: Những lời cuối cùng của người Tư lệnh

Sau khi Kim Tuấn bị thương, các bác sĩ và đồng đội tìm mọi cách cứu chữa.

Nhưng tình trạng của ông quá nặng.

Theo lời kể của con gái ông, Thiếu tướng Nguyễn Thị Thanh Hà, trước lúc hy sinh, Kim Tuấn nhận trách nhiệm về mình, dặn dò đồng đội và gửi lời xin lỗi gia đình.

Đó là những lời được kể lại bởi người thân và đồng đội.

Vì vậy, chúng ta không nên thêm vào những câu nói khác mà không có tư liệu xác nhận.

Chỉ vài lời ấy cũng đủ cho thấy một điều:

Ngay trong những giờ phút cuối cùng, ông vẫn nghĩ đến trách nhiệm của người chỉ huy, đến đồng đội và gia đình.

Kim Tuấn ra đi khi chiến dịch còn dang dở.

Nhưng những người lính Quân đoàn 3 vẫn tiếp tục chiến đấu.

Cái chết của người Tư lệnh không làm chiến trường dừng lại.

Những người còn sống tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ.

Và người đã hy sinh trở thành một phần ký ức không thể tách rời khỏi lịch sử của Quân đoàn 3 trên chiến trường Campuchia.

Chú thích: Gia đình và các hoạt động tưởng niệm Thiếu tướng Kim Tuấn; trong đó có Thiếu tướng Nguyễn Thị Thanh Hà, con gái ông, người từng kể lại những thông tin về những giờ phút cuối của cha mình.
Nguồn ảnh: Tuổi Trẻ và tư liệu báo chí về gia đình Thiếu tướng Kim Tuấn.

Phần 6: Người Tư lệnh ở lại với chiến trường

Thiếu tướng Kim Tuấn hy sinh khi mới 51 tuổi.

Ông đã trải qua hơn ba thập niên trong quân ngũ.

Từ một học sinh tham gia cách mạng năm 1945, ông trở thành một người chỉ huy cấp cao của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Ông đã đi qua chiến tranh chống Pháp.

Đi qua chiến tranh chống Mỹ.

Đi qua những ngày đất nước vừa thống nhất nhưng biên giới Tây Nam lại chìm trong chiến sự.

Và cuối cùng, ông nằm lại trên đất Campuchia.

Điều đáng nhớ về ông không chỉ là quân hàm hay chức vụ.

Các đồng đội nhắc đến Kim Tuấn như một người chỉ huy can trường, quyết đoán nhưng cũng giàu tình cảm và nhân nghĩa. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông là người thường nhận những nhiệm vụ khó khăn và trực tiếp có mặt tại nơi chiến đấu.

Năm 1979, ông không bắt buộc phải có mặt trong chuyến đi cuối cùng ấy.

Nhưng ông đã chọn đi.

Bởi ông tin rằng người Tư lệnh cần có mặt ở chiến trường trong một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng.

Và chính tại nơi ấy, ông đã hy sinh.

Sau này, Kim Tuấn được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông cũng được ghi nhận là vị chỉ huy cấp cao nhất của quân tình nguyện Việt Nam hy sinh trên chiến trường Campuchia.

Lời kết: Người Tư lệnh không trở về

Có những người lính đi qua chiến tranh rồi trở về.

Có người trở về với những vết thương trên cơ thể.

Có người trở về với ký ức không thể nào quên.

Và có những người không bao giờ trở về.

Thiếu tướng Kim Tuấn là một trong số đó.

Ngày 16/3/1979, ông rời sở chỉ huy để trực tiếp kiểm tra chiến trường.

Ngày hôm sau, ông hy sinh.

Một chuyến đi chỉ kéo dài chưa đầy hai ngày đã khép lại cuộc đời của một người lính đã dành hơn ba mươi năm cho quân ngũ.

Nhưng nếu chỉ kể rằng ông là một vị tướng hy sinh thì chưa đủ.

Đằng sau quân hàm Thiếu tướng là một con người.

Một người con.

Một người chồng.

Một người cha.

Một người đã có những năm tháng gia đình phải sống trong cảnh xa cách vì chiến tranh.

Con gái ông, Thiếu tướng Nguyễn Thị Thanh Hà, kể rằng khi cha hy sinh cũng là lúc bà vừa tốt nghiệp đại học. Sau này bà tiếp bước cha, vào quân ngũ và theo học Học viện Quân y.

Chiến tranh lấy đi của một gia đình một người cha.

Nhưng ký ức về ông được những người ở lại tiếp tục gìn giữ.

Với đồng đội, Kim Tuấn là người Tư lệnh đã không đứng ngoài chiến trường.

Với gia đình, ông là người cha mà những năm tháng chiến tranh khiến họ có quá ít thời gian được ở bên.

Và với lịch sử, ông là một trong những người lính đã hy sinh trong nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia năm 1979.

Hơn bốn mươi năm đã trôi qua.

Những chiến trường năm xưa đã trở lại cuộc sống bình thường.

Nhưng mỗi khi nhắc đến Kim Tuấn, người ta vẫn nhớ đến hình ảnh một người Tư lệnh đã chọn có mặt cùng bộ đội trong một nhiệm vụ nguy hiểm.

Ông ra đi khi chiến tranh chưa hoàn toàn kết thúc.

Những người lính còn lại tiếp tục chiến đấu.

Còn ông nằm lại.

Một người lính có thể rời khỏi chiến trường, nhưng sự hy sinh của họ thì không bao giờ được phép rời khỏi ký ức.

Xin được tưởng nhớ Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Kim Tuấn – Nguyễn Công Tiến.

Và xin được biết ơn những người lính Việt Nam đã hy sinh trong những năm tháng chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và thực hiện nhiệm vụ quốc tế trên đất Campuchia.