Phan Tư – Anh hùng phá bom và phá thác trên sông Nậm Na
Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, bên cạnh những trận đánh trực tiếp với quân Pháp, việc bảo đảm đường vận chuyển, đưa lương thực và vũ khí đến chiến trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trên dòng sông Nậm Na hiểm trở và những tuyến đường bị bom đạn cày phá, người chiến sĩ công binh Phan Tư, quê Nghệ An, đã nhiều lần đối mặt với hiểm nguy để giữ mạch tiếp tế thông suốt cho chiến dịch.
Người con Yên Thành vào bộ đội
Phan Tư sinh năm 1931, quê ở xã Thọ Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Tháng 6/1951, ông nhập ngũ, thuộc Trung đội 51, Đại đội 124, Tiểu đoàn 555, Cục Công binh.
Từ khi nhập ngũ đến tháng 5/1954, Phan Tư liên tục tham gia nhiều chiến dịch lớn ở Bắc Bộ. Dù ở cương vị nào, ông luôn thể hiện tinh thần dũng cảm, không ngại gian khổ, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.
Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, đơn vị của Phan Tư được giao một nhiệm vụ đặc biệt: phá thác trên sông Nậm Na, mở thêm tuyến vận chuyển từ biên giới Việt - Trung về thị xã Lai Châu.
Đây là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn. Trên hơn 70km đường sông có tới 163 thác lớn nhỏ. Tháng 1/1954, hơn 250 bè mảng chở hàng đã được đưa xuống sông nhưng khoảng 200 bè bị vỡ, gạo chìm xuống nước. Trước cảnh lương thực phục vụ bộ đội bị mất, Phan Tư càng quyết tâm tìm cách khai thông dòng sông.
Lao mình xuống dòng nước dữ phá thác
Phá thác bằng thuốc nổ là công việc hoàn toàn mới đối với đơn vị. Người lính phải tìm cách đặt bộc phá giữa dòng nước chảy xiết mà không để thuốc nổ bị ngấm nước hoặc bị dòng nước cuốn đi.
Phan Tư xung phong làm người nghiên cứu và thử nghiệm đầu tiên.
Sau nhiều lần lặn xuống khảo sát, ông ôm khối thuốc nổ nặng 6kg, ngòi đã được đốt sẵn, nhoài người xuống dòng nước, ấn khối thuốc vào kẽ đá rồi nhanh chóng bơi vào bờ.
Vừa lên đến nơi, bộc phá phát nổ. Thác đá Chiềng Nưa bị phá tung, dòng nước được khai thông.
Từ kết quả đó, Phan Tư trực tiếp phá thêm bốn thác để rút kinh nghiệm cho đơn vị. Nhận thấy phương pháp này quá nguy hiểm, ông tiếp tục tìm cách cải tiến.
Ông nghĩ ra cách gói thuốc nổ trong lá dong như gói bánh chưng rồi buộc thật chặt, giúp thuốc nổ không bị nước ngấm khi ngâm xuống dòng suối. Sáng kiến này vừa hiệu quả, vừa an toàn hơn và được đồng đội tin tưởng áp dụng.
Gần hai tháng ngâm mình dưới nước
Trung đội của Phan Tư được chia thành các tổ, mỗi tiểu đội phụ trách khoảng 25km đường sông với khoảng 30 thác.
Điều kiện sinh hoạt vô cùng khắc nghiệt. Trời rét buốt, những người lính công binh phải ngâm mình dưới nước suốt ngày, thiếu thốn lương thực, đêm xuống ngủ trong hang đá.
Có những thác nước quá dữ, Phan Tư phải 12 lần tìm cách tiếp cận mới buộc được thuốc nổ.
Có lần, đơn vị nhận được 250kg thuốc nổ. Bè chở thuốc vừa neo buộc thì mưa to, gió lớn làm đứt dây, cả bè trôi mất. Trong đêm tối, Phan Tư cùng đồng đội phải lần tìm để kéo bè trở lại.
Sau gần hai tháng vượt qua vô vàn khó khăn, tuyến sông Nậm Na từng bước được khai thông, tạo thêm một tuyến vận chuyển quan trọng phục vụ chiến trường Điện Biên Phủ.
Không chỉ phá thác, còn đối mặt với bom đạn
Bước sang tháng 4/1954, khi Chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra ngày càng quyết liệt, những tuyến đường tiếp tế cũng trở thành mục tiêu đánh phá dữ dội của máy bay Pháp.
Trung đội Phan Tư vừa chống lầy, sửa đường vừa làm nhiệm vụ phá bom nổ chậm. Tại nhiều trọng điểm, mỗi ngày địch ném từ 160 đến 200 quả bom. Có đợt chúng đánh phá liên tục trong 10 ngày.
Phan Tư được giao nhiệm vụ quan sát bom rơi để xác định chính xác vị trí, đánh dấu cho đồng đội đến phá.
Một lần, quả bom nổ chậm nằm ngay giữa mặt đường khiến đoàn dân công bị ùn lại. Không ai dám đi qua vì chưa xác định được thời điểm quả bom phát nổ.
Trong tình thế ấy, Phan Tư đã đốt đuốc đứng ngay cạnh quả bom, làm dấu hiệu cho dân công vượt qua an toàn và nhanh chóng.
Đó là một hành động tưởng như đơn giản nhưng đòi hỏi lòng dũng cảm phi thường, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng tính mạng.
“Không có con đường ấy, không có Chiến dịch này”
Những người lính công binh như Phan Tư không trực tiếp đứng trong những trận địa ác liệt nhất của lòng chảo Điện Biên, nhưng họ chính là những người bảo đảm cho mạch máu giao thông và tiếp tế không bị đứt đoạn.
Trong thông báo khen thưởng của Bộ Chỉ huy Chiến dịch có ghi nhận:
“Đội công binh mở đường thắng lợi suốt mùa hè không nghỉ, giữ vững giao thông, không có con đường ấy, không có Chiến dịch này.”
Câu nói ấy cho thấy vai trò đặc biệt của lực lượng công binh trong thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Người anh hùng của những tuyến đường
Anh hùng lượng vũ trang nhân dân Phan Tư. Ảnh: dantri.com.vn
Với những thành tích xuất sắc trong chiến đấu, ngày 31/8/1955, Phan Tư được Chủ tịch nước tặng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Từ dòng Nậm Na lạnh buốt đến những con đường đầy hố bom trên chiến trường Điện Biên, Phan Tư đã nhiều lần đặt mình trước hiểm nguy để bảo vệ tuyến vận tải, đưa lương thực và bảo đảm giao thông cho bộ đội.
Câu chuyện về ông cho thấy Chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ được làm nên bởi những trận đánh trên các cứ điểm, mà còn bởi hàng vạn con người âm thầm mở đường, phá bom, vận chuyển lương thực và giữ cho mạch hậu cần không bao giờ ngừng chảy.
Và trong dòng người ấy, người con Yên Thành Phan Tư đã để lại một dấu ấn đặc biệt: người lính công binh dám lao xuống dòng nước dữ để phá thác, dám đứng bên quả bom nổ chậm để mở đường cho đoàn dân công tiến bước.
