KOSTAS SARANTIDIS - NGUYỄN VĂN LẬP: NGƯỜI LÍNH DA TRẮNG ĐẦU TIÊN VÀ DUY NHẤT ĐƯỢC PHONG ANH HÙNG LLVTND

Kostas Sarantidis – Nguyễn Văn Lập là một trường hợp đặc biệt trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam. Sinh ra tại Hy Lạp, từng là lính lê dương Pháp, ông đã lựa chọn đứng về phía nhân dân Việt Nam, tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp và chiến đấu trong hàng ngũ lực lượng cách mạng.

Sau gần hai thập kỷ sống, chiến đấu và công tác tại Việt Nam, ông trở về Hy Lạp nhưng vẫn luôn hướng về Việt Nam – đất nước mà ông coi là quê hương thứ hai. Năm 2013, ông được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành người nước ngoài đầu tiên và đến nay là người duy nhất được trao tặng danh hiệu cao quý này.

Từ người lính lê dương đến chiến sĩ Việt Minh

Kostas Sarantidis sinh năm 1927 trong một gia đình công nhân ở miền Bắc Hy Lạp. Năm 1943, khi mới 16 tuổi, ông bị phát xít Đức bắt đưa sang Đức phục vụ chiến tranh. Sau khi trốn thoát, ông sống lang bạt tại khu vực Nam Tư - Hy Lạp.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, do không có giấy tờ tùy thân, ông bị đưa vào một trại tập trung ở Italy, rồi gia nhập đội quân lê dương Pháp và được điều sang Đông Dương.

Tháng 2/1946, Kostas đặt chân tới Sài Gòn. Trong thời gian đóng quân tại Nam Trung Bộ, chứng kiến những hành động đàn áp và tàn bạo đối với nhân dân Việt Nam, ông dần thay đổi nhận thức và quyết định lựa chọn con đường đứng về phía nhân dân Việt Nam.

Thông qua một người phụ nữ tên Ly Ly, sau này ông biết là người hoạt động cho Việt Minh, Kostas hiểu hơn về mục tiêu đấu tranh giành độc lập dân tộc của Việt Minh và tìm cách liên lạc với lực lượng kháng chiến.

Đêm 3 rạng sáng 4/6/1946, chỉ khoảng bốn tháng sau khi đến Việt Nam, ông quyết định rời bỏ đội quân lê dương Pháp. Theo các tài liệu được giới thiệu, ông cùng chiến sĩ Việt Minh Lê Trung Bền tổ chức giải thoát 25 chiến sĩ cách mạng, mang theo một khẩu súng máy và hai khẩu súng trường. Sau đó, ông gia nhập lực lượng kháng chiến và được đặt tên Việt Nam là Nguyễn Văn Lập.

Người chiến sĩ quốc tế trên chiến trường Liên khu 5

Trong những năm đầu tham gia quân đội cách mạng, Nguyễn Văn Lập được giao làm công tác địch vận tại chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng.

Với khả năng sử dụng nhiều ngoại ngữ và nhanh chóng thành thạo tiếng Việt, ông trực tiếp viết tài liệu tuyên truyền, dùng loa phát thanh vận động binh lính Pháp. Hoạt động địch vận của ông góp phần vận động khoảng 40 lính lê dương mang theo vũ khí rời bỏ quân Pháp, gia nhập lực lượng kháng chiến, đồng thời góp phần cứu sống khoảng 120 người bị bắt.

Sau đó, ông trực tiếp tham gia chiến đấu với vai trò xạ thủ trung liên.

Ngày 13/4/1948, trong trận chống càn tại Hương An - Bà Rén, Quảng Nam, đơn vị của Nguyễn Văn Lập chiến đấu chống cuộc càn quét lớn của quân Pháp, tiêu diệt khoảng 200 lính địch.

Cũng trong năm 1948, tổ trung liên do ông tham gia chiến đấu đã bắn rơi một máy bay Moran của Pháp gần ga Phú Cang và bắt sống 3 phi công.

Nhờ thể hình cao lớn, sức khỏe tốt và sử dụng thành thạo nhiều loại vũ khí, Nguyễn Văn Lập thường được giao sử dụng những khẩu súng có hỏa lực mạnh. Sau một trận chiến đấu, Tư lệnh Mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng Đàm Quang Trung tặng ông một đôi dép cao su làm từ lốp ô tô – kỷ vật mà ông luôn trân trọng.

Không chỉ chiến đấu, Nguyễn Văn Lập còn đảm nhiệm cương vị Tổng giám thị Trại tù binh Âu - Phi số 3 tại Quảng Ngãi. Với khả năng ngoại ngữ và cách ứng xử nhân văn, ông tuyên truyền, giải thích cho tù binh hiểu về mục tiêu của cuộc kháng chiến và chính sách khoan hồng của Chính phủ kháng chiến.

Năm 1949, ông được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam. Cấp bậc cao nhất của ông trong quân đội là Đại úy.

Gắn bó với Việt Nam sau Hiệp định Genève

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Nguyễn Văn Lập tập kết ra miền Bắc và tiếp tục đảm nhiệm nhiều công việc khác nhau như vận động quần chúng, trung đội trưởng đội cung tiêu tại sân bay Gia Lâm, lái xe tại các mỏ Na Dương và Cao Bằng, phiên dịch cho chuyên gia Cộng hòa Dân chủ Đức tại Nhà máy in Tiến Bộ.

Ông cũng tham gia một số bộ phim Việt Nam, trong đó có những vai người Pháp hoặc người Mỹ.

Năm 1958, Nguyễn Văn Lập kết hôn với một cô gái Hà Nội. Hai người có bốn người con, gồm một trai và ba gái, tất cả đều mang tên Việt Nam.

Năm 1965, sau khi biết tin mẹ mình vẫn còn sống tại Hy Lạp, ông xin phép đưa gia đình trở về quê hương.

Trở về Hy Lạp nhưng vẫn hướng về Việt Nam

Dù sinh sống tại Hy Lạp, Nguyễn Văn Lập vẫn duy trì mối liên hệ với Việt Nam. Ông tham gia các hoạt động thúc đẩy quan hệ hữu nghị Việt Nam - Hy Lạp, vận động thành lập Hội Việt kiều tại Hy Lạp, giữ cương vị Chủ tịch danh dự Hội Hữu nghị Việt Nam - Hy Lạp và tích cực hỗ trợ các hoạt động nhân đạo tại Việt Nam.

Ông dành tiền nhuận bút từ hồi ký Vì sao tôi theo Việt Minh cùng một phần lương hưu để hỗ trợ trẻ em bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam tại Đà Nẵng; đồng thời vận động các nguồn hỗ trợ nhân đạo từ Hy Lạp dành cho Việt Nam.

Gia đình ông cho biết ông vẫn thường xuyên theo dõi tin tức Việt Nam, lưu giữ quân phục và những kỷ vật của những năm tháng chiến đấu. Những người con của ông đều mang tên Việt Nam, thể hiện sự gắn bó sâu sắc của gia đình với đất nước mà ông coi là quê hương thứ hai.

“Linh hồn tôi ở lại Việt Nam”

Với những thành tích xuất sắc trong chiến đấu và công tác, Nguyễn Văn Lập được Đảng và Nhà nước Việt Nam tặng thưởng Huân chương Chiến thắng hạng Ba, Huân chương Kháng chiến hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhất và Huân chương Hữu nghị.

Năm 2010, ông được Chủ tịch nước công nhận quốc tịch Việt Nam với tên gọi Nguyễn Văn Lập.

Đặc biệt, năm 2013, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành người nước ngoài đầu tiên và duy nhất đến nay được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu cao quý này.

Ngày 25/6/2021, Kostas Sarantidis – Nguyễn Văn Lập qua đời tại Athens, Hy Lạp, hưởng thọ 94 tuổi.

Trước khi qua đời, ông để lại di nguyện được an táng tại Việt Nam. Ngày 1/8/2022, tro cốt ông được đưa về Đà Nẵng và sau đó an táng tại Nghĩa trang Quân khu 5, Hòa Vang.

Trong căn phòng của ông tại Hy Lạp, gia đình lưu giữ một tấm vải xanh có thêu dòng chữ:

“Thây tôi về Hy Lạp, linh hồn tôi ở lại Việt Nam.”

Câu nói ấy thể hiện sâu sắc tình cảm và sự gắn bó đặc biệt của Kostas Sarantidis – Nguyễn Văn Lập với Việt Nam – nơi ông đã lựa chọn đứng về phía chính nghĩa, chiến đấu, cống hiến và dành trọn một phần quan trọng của cuộc đời mình.