KPĂ KLƠNG VÀ CHIẾN DỊCH PLEI ME 1965 – NGƯỜI TRINH SÁT TRẺ TRONG TRẬN ĐÁNH LỚN Ở CHƯ PRÔNG

Thời kỳ lịch sử: Thu – Đông năm 1965, Chiến dịch Plei Me trên chiến trường Tây Nguyên.
1. Plei Me – nơi Tây Nguyên bước vào một cuộc đối đầu mới

Mùa thu năm 1965.

Chiến tranh ở Tây Nguyên bước sang một giai đoạn mới.

Sau khi Mỹ chuyển sang chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, quân Mỹ bắt đầu trực tiếp đưa lực lượng chiến đấu vào miền Nam. Tây Nguyên trở thành một trong những địa bàn quan trọng mà hai bên tìm cách giành quyền chủ động.

Trong bối cảnh ấy, Plei Me ở Chư Prông, Gia Lai trở thành một điểm nóng.

Ngày 19-10-1965, Chiến dịch Plei Me mở màn. Quân Giải phóng tiến công đồn Chư Ho, vây ép căn cứ Plei Me, nhằm buộc lực lượng đối phương phải đưa quân đến giải vây rồi tổ chức đánh viện.

Vùng đất ấy lại chính là quê hương của một người lính mới 17 tuổi:

Kpă Klơng.

2. Người lính 17 tuổi của làng Pia

Kpă Klơng sinh ngày 19-8-1948, tại làng Pia, người Jrai.

Từ khoảng 13 tuổi, ông đã tham gia du kích.

Nhưng đến năm 1965, khi mới 17 tuổi, Kpă Klơng chính thức nhập ngũ và làm trinh sát cho bộ đội Khu 5 ở khu vực Chư Prông. Tư liệu của Gia Lai ghi rõ đây là bước chuyển quan trọng trong cuộc đời chiến đấu của ông.

Điều đó có nghĩa là khi chiến dịch Plei Me bắt đầu, Kpă Klơng không còn chỉ là một thiếu niên du kích của làng.

Ông đã là một chiến sĩ trinh sát.

Và chiến trường mà ông bước vào lần này lại nằm ngay trên vùng đất ông thuộc từng con đường, từng khu rừng.

3. Chư Prông – nơi người trinh sát hiểu từng con đường

Plei Me nằm ở phía tây nam Pleiku, trên địa bàn Chư Prông.

Phạm vi chiến dịch rất rộng, trải từ khu vực Bầu Cạn – Plei Me đến Đức Cơ – Ia Đrăng, với địa hình rừng núi phức tạp. Khu vực quyết chiến với quân Mỹ sau đó được xác định ở thung lũng Ia Đrăng dưới chân núi Chư Prông.

Đây chính là địa bàn mà Kpă Klơng đã lớn lên.

Một người lính từ nơi khác đến phải học địa hình.

Còn người thanh niên làng Pia đã sống giữa địa hình ấy từ nhỏ.

Ông biết rừng.

Biết đường.

Biết những lối mòn của dân làng.

Biết những khu vực có thể quan sát từ xa.

Và quan trọng hơn, ông hiểu cách di chuyển giữa núi rừng mà không dễ bị phát hiện.

Đó là lợi thế tự nhiên của một chiến sĩ trinh sát địa phương.

4. Đêm 19-10-1965 – Plei Me bắt đầu rung chuyển

Đêm 19-10-1965, tiếng bộc phá nổ ở Chư Ho.

Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 33 tiến công tiền đồn Chư Ho, mở đầu chiến dịch.

Sau đó, lực lượng ta bao vây Plei Me.

Mục tiêu không chỉ đơn giản là chiếm một cứ điểm.

Ý đồ của chiến dịch là vây điểm, diệt viện: ép đối phương đưa quân ra khỏi căn cứ để giải vây, rồi đánh lực lượng cứu viện trên địa hình đã được lựa chọn.

Trong một chiến dịch như vậy, công việc của trinh sát đặc biệt quan trọng.

Phải biết:

quân cứu viện từ đâu đến.

Đi theo tuyến nào.

Quân số ra sao.

Đội hình hành quân thế nào.

Khi nào chúng xuất hiện.

Và phải đưa thông tin ấy về trước khi đội hình đối phương kịp triển khai.

Đó là phần việc của những người lính như Kpă Klơng.

5. Một người trinh sát không nhất thiết phải nổ súng

Kpă Klơng nổi tiếng với tài bắn súng.

Nhưng trong chiến dịch Plei Me, điều đáng nói trước tiên về ông lại là vai trò trinh sát.

Tư liệu của Gia Lai mô tả ông là chiến sĩ trinh sát của bộ đội Khu 5, đồng thời nhấn mạnh khả năng nắm địa hình, chọn điểm cao, quan sát và chờ đối phương đến gần mới nổ súng.

Đó là hai mặt của cùng một người lính.

Một mặt là người có khả năng chiến đấu trực tiếp.

Mặt khác là người phải nhìn thấy trận đánh trước khi trận đánh xảy ra.

Trong rừng Tây Nguyên, một nhóm quân xuất hiện ở phía xa có thể chỉ là một đội tuần tra.

Nhưng cũng có thể là mũi đầu của một lực lượng lớn.

Một tiếng động bất thường có thể chỉ là người dân đi rừng.

Nhưng cũng có thể là dấu hiệu của một cuộc hành quân.

Trinh sát phải phân biệt được những điều đó.

6. Ngày 23-10 – quân cứu viện xuất hiện

Sau khi Plei Me bị bao vây, đối phương phải tổ chức lực lượng giải vây.

Ngày 23-10-1965, trên đường số 21, quân ta phục kích Chiến đoàn 3 thiết giáp của quân đội Sài Gòn đến ứng cứu. Trận đánh gây thiệt hại nặng cho lực lượng giải vây và buộc phía Mỹ phải đưa thêm lực lượng vào cuộc.

Đây là một trong những điểm quan trọng của chiến dịch.

Bởi mục tiêu “vây điểm, diệt viện” đã phát huy tác dụng.

Plei Me không còn chỉ là câu chuyện của một căn cứ.

Nó bắt đầu kéo các lực lượng cơ động lớn hơn vào một không gian chiến đấu mà phía ta đã chuẩn bị thế trận.

Kpă Klơng khi ấy mới 17 tuổi.

Nhưng ông đang đứng giữa một chiến dịch mà quy mô đã vượt xa những trận đánh du kích trước đó.

7. Từ Plei Me đến Ia Đrăng

Sau đợt đầu, tình hình tiếp tục phát triển.

Quân Mỹ quyết định đưa lực lượng cơ động vào trực tiếp tìm và tiêu diệt chủ lực Quân Giải phóng.

Từ giữa tháng 11, Lữ đoàn 3, Sư đoàn Kỵ binh không vận số 1 của Mỹ tiến vào khu vực Chư Prông bằng trực thăng.

Ngày 14-11-1965, quân Mỹ đổ bộ xuống khu vực núi Chư Prông với ý định đánh vào phía sau đội hình ta. Nhưng lực lượng ta đã chuẩn bị trận địa và tổ chức chặn đánh.

Từ 14 đến 17-11, trận chiến quyết liệt diễn ra tại thung lũng Ia Đrăng.

Đây là trận then chốt của chiến dịch.

Quân ta dồn lực lượng Mỹ vào thung lũng, tiến công và tiêu diệt gần hết một tiểu đoàn Mỹ.

Plei Me lúc này đã trở thành một cuộc đọ sức quy mô lớn.

8. Kpă Klơng trong trận đánh Plei Me

Có một điểm cần nói thật rõ khi kể câu chuyện này.

Các nguồn chính thống về Chiến dịch Plei Me hiện có rất nhiều tài liệu chi tiết về diễn biến chiến dịch, nhưng không tìm thấy trong những tài liệu tác chiến công khai đó một bản báo cáo riêng ghi từng nhiệm vụ của Kpă Klơng trong từng ngày của chiến dịch.

Trong khi đó, các tư liệu địa phương xác nhận:

• năm 1965, Kpă Klơng 17 tuổi;

Vì vậy, không nên dựng cho Kpă Klơng một “nhật ký chiến đấu” với những giờ, phút và mệnh lệnh cụ thể mà nguồn sử liệu chưa xác nhận.

Điều có thể khẳng định là:

Kpă Klơng đã là một chiến sĩ trinh sát 17 tuổi trên địa bàn Chư Prông đúng vào năm diễn ra Chiến dịch Plei Me.

Và ông hoạt động trên chính chiến trường quê hương mình.

9. Những người làng Pia cùng bước vào chiến trường

Một chi tiết rất đáng chú ý được Báo Điện tử Chính phủ ghi lại.

Những năm sau chiến tranh, các cựu chiến binh địa phương như Rah Lan Dơm và Rah Lan Kốt kể lại rằng họ từng sát cánh cùng Kpă Klơng trong trận đánh quyết định tiêu diệt đồn Plei Me năm 1965.

Người dân trong vùng khi ấy thường xuyên phải sơ tán, sống trong rừng; thanh niên bám trụ địa bàn, tham gia du kích và cùng bộ đội chủ lực chiến đấu.

Điều đó giúp hình dung rõ hơn về chiến trường Plei Me.

Đây không chỉ là cuộc đối đầu giữa những đơn vị chủ lực.

Phía sau những trận đánh lớn còn có người dân địa phương, du kích và những người con của các làng Jrai.

Kpă Klơng chính là một trong số những người trẻ tuổi ấy.

10. Từ người con của làng đến người lính của chiến dịch

Có một sự chuyển đổi rất nhanh trong cuộc đời Kpă Klơng.

Khoảng 13 tuổi:

du kích thiếu niên.

17 tuổi:

người lính trinh sát.

Cuối năm 1965:

đứng trong một chiến trường nơi quân Mỹ lần đầu tiên trực tiếp giao chiến quy mô lớn với Quân Giải phóng ở Tây Nguyên.

Plei Me – Ia Đrăng trở thành một dấu mốc quan trọng.

Các tài liệu của Quân đội Nhân dân Việt Nam xác định đây là chiến dịch có ý nghĩa đặc biệt, trong đó quân Giải phóng lần đầu tiên đánh những trận quyết liệt với Sư đoàn Kỵ binh không vận số 1 của Mỹ ở Ia Đrăng.

Với Kpă Klơng, đó cũng là năm ông bước từ chiến tranh du kích địa phương sang một cuộc chiến có quy mô lớn hơn rất nhiều.

11. Chiến trường đã dạy người trinh sát trẻ điều gì?

Plei Me không chỉ là một trận đánh.

Nó là một bài học về cách đánh trong một cuộc chiến tranh mà đối phương có ưu thế lớn về máy bay, trực thăng, pháo binh và phương tiện cơ giới.

Quân ta lựa chọn địa bàn rừng núi.

Tạo thế trận.

Kéo đối phương vào khu vực đã chuẩn bị.

Rồi đánh vào những thời điểm và vị trí phù hợp.

Với những người lính địa phương như Kpă Klơng, địa hình là một phần của chiến đấu.

Không phải ngẫu nhiên các tư liệu về sau luôn nhắc đến ông cùng khả năng chọn điểm cao, nắm địa hình, phục kích và bắn từ vị trí thuận lợi.

Những kinh nghiệm ấy sẽ tiếp tục theo ông trong các trận đánh sau này.

12. Plei Me kết thúc – nhưng Kpă Klơng chỉ mới 17 tuổi

Chiến dịch Plei Me kéo dài từ 19-10 đến 26-11-1965 theo nhiều tài liệu quân sự; trận quyết chiến ở Ia Đrăng diễn ra từ 14 đến 17-11.

Sau chiến dịch, chiến trường Tây Nguyên đã có một thực tế mới.

Quân Mỹ đã trực tiếp tham chiến.

Nhưng cuộc chiến cũng cho thấy lực lượng Quân Giải phóng có thể tổ chức thế trận và đánh trả lực lượng cơ động Mỹ trên địa hình Tây Nguyên.

Đối với Kpă Klơng, năm 1965 mới chỉ là một bước trong cuộc đời chiến đấu.

Ông còn tiếp tục tham gia nhiều trận khác.

Những năm sau đó, tên tuổi Kpă Klơng ngày càng nổi tiếng với tài bắn “xuyên táo” và khả năng đánh địch bằng mìn, chông, phục kích. Tư liệu tổng hợp của Gia Lai ghi nhận ông tham gia du kích từ năm 13 tuổi, đến năm 1965 nhập ngũ làm trinh sát và sau đó trở thành một trong những chiến sĩ trẻ tiêu biểu của địa phương.

13. Plei Me và cái tên Kpă Klơng

Điều đặc biệt là ngày nay, khi nhắc đến Plei Me, người ta vẫn gặp tên Kpă Klơng ở chính quê hương ông.

Năm 2025, tỉnh Gia Lai tổ chức kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Plei Me tại Quảng trường Kpă Klơng, xã Chư Prông.

Các hoạt động kỷ niệm cũng đưa nhân chứng, cựu chiến binh và người dân trở lại các địa điểm lịch sử như Di tích Chiến thắng Plei Me ở Ia Pia và thung lũng Ia Đrăng ở Ia Púch.

Một sự nối tiếp rất đặc biệt:

Chiến trường năm xưa mang tên một người lính trẻ đã chiến đấu ở đó.

14. Người trinh sát 17 tuổi giữa một chiến dịch lớn

Khi đứng trước bản đồ Plei Me năm 1965, người ta nhìn thấy những mũi tên, những tuyến đường, những vị trí đồn bốt và những khu vực đổ quân.

Nhưng với Kpă Klơng, đó không chỉ là bản đồ.

Đó là quê hương.

Là những cánh rừng ông từng đi qua.

Là những làng Jrai mà ông biết.

Là những con đường mà người dân địa phương đã dùng từ trước khi chiến tranh biến chúng thành tuyến hành quân.

Và giữa chiến trường ấy là một người lính mới 17 tuổi.

Ông chưa phải người Anh hùng mà sau này cả Gia Lai biết đến.

Chưa có danh hiệu.

Chưa có tượng đài.

Chưa có những con đường mang tên mình.

Chỉ có một khẩu súng, nhiệm vụ trinh sát và một chiến trường đang ngày càng dữ dội.

Lời kết – Plei Me trong tuổi 17 của Kpă Klơng

Plei Me năm 1965 là một trong những dấu mốc quan trọng của chiến trường Tây Nguyên.

Đó là nơi quân và dân ta tổ chức một chiến dịch quy mô lớn, từ vây ép Plei Me đến đánh lực lượng giải vây và sau đó đối đầu với quân Mỹ tại Ia Đrăng.

Còn với Kpă Klơng, Plei Me là một chương rất đặc biệt.

17 tuổi.

Người lính trinh sát trẻ.

Trên chính vùng đất Chư Prông quê hương.

Ông bước vào chiến dịch không phải với tư cách một huyền thoại.

Huyền thoại ấy chỉ được tạo nên về sau, qua những trận đánh tiếp nối.

Nhưng có lẽ chính từ những ngày cuối năm 1965 ấy, Kpă Klơng đã thực sự bước ra khỏi phạm vi của một cậu bé làng Pia để trở thành một chiến sĩ của chiến trường Tây Nguyên.

Và chỉ hai năm sau, ở tuổi 19, cái tên ấy được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Từ Plei Me đến ngày 17-9-1967 là một hành trình rất ngắn.

Nhưng trong khoảng thời gian ấy, một người lính trẻ đã đi qua thêm rất nhiều trận đánh.

Và mỗi trận đánh lại đưa Kpă Klơng tiến gần hơn đến cái tên mà lịch sử Gia Lai còn nhắc đến hôm nay