Kỳ 10: Năm 1965 – Khi chiến tranh bước sang một giai đoạn mới

Một buổi sáng tháng Ba

Sáng ngày 8 tháng 3 năm 1965, bầu không khí tại Sài Gòn trở nên khác thường.

Điện thoại trong các tòa soạn báo liên tục đổ chuông.

Các hãng thông tấn quốc tế nhận được những bản tin khẩn.

Từ miền Trung, tin tức truyền về:

Những đơn vị lính thủy đánh bộ Hoa Kỳ đã đổ bộ lên bãi biển Đà Nẵng.

Đây không còn là những cố vấn quân sự như trước.

Lần đầu tiên, các đơn vị chiến đấu của quân đội Hoa Kỳ xuất hiện công khai với quy mô lớn trên chiến trường Việt Nam.

Phạm Xuân Ẩn đọc bản tin nhiều lần.

Ông hiểu rằng đây không chỉ là một sự kiện quân sự.

Đó là dấu mốc cho thấy cuộc chiến đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới.

Những ngày sau đó, Sài Gòn trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết.

Máy bay quân sự liên tục cất và hạ cánh.

Xe quân sự nối đuôi nhau trên các tuyến đường.

Khách sạn Caravelle, Continental, Majestic và nhiều khách sạn lớn luôn kín phòng.

Hàng trăm phóng viên nước ngoài từ Mỹ, Anh, Pháp, Nhật Bản, Australia... lần lượt đến Việt Nam.

Các quán cà phê quanh trung tâm thành phố lúc nào cũng đầy ắp những cuộc tranh luận về chiến tranh.

Có người tin rằng với sức mạnh quân sự vượt trội, Hoa Kỳ sẽ nhanh chóng kết thúc cuộc chiến.

Có người lại tỏ ra hoài nghi.

Phạm Xuân Ẩn lặng lẽ lắng nghe.

Ông không vội đưa ra nhận xét.

Ông muốn thu thập thật nhiều góc nhìn trước khi đi đến kết luận.

Từ khi quân đội Hoa Kỳ trực tiếp tham chiến, các cuộc họp báo quân sự diễn ra thường xuyên hơn.

Phạm Xuân Ẩn gần như có mặt trong hầu hết các cuộc họp quan trọng.

Ông chăm chú ghi chép.

Không chỉ ghi những điều người phát ngôn nói.

Ông còn chú ý đến những câu hỏi của các phóng viên.

Có những câu hỏi được trả lời rất nhanh.

Có những câu hỏi bị né tránh.

Có những vấn đề hoàn toàn không được nhắc đến.

Đối với Phạm Xuân Ẩn, chính những khoảng trống ấy đôi khi lại mang nhiều ý nghĩa.

Ông hiểu rằng trong chiến tranh, điều không được nói ra cũng là một dạng thông tin.

Mỗi ngày, báo chí công bố rất nhiều số liệu.

Bao nhiêu quân được điều sang Việt Nam.

Bao nhiêu căn cứ được xây dựng.

Bao nhiêu chiến dịch được triển khai.

Nhiều người chỉ nhìn vào những con số.

Phạm Xuân Ẩn lại đặt câu hỏi khác.

Vì sao họ phải tăng quân?

Điều gì khiến họ thay đổi kế hoạch?

Mục tiêu lâu dài là gì?

Ông không chỉ quan tâm đến sự kiện.

Ông quan tâm đến tư duy của những người đưa ra quyết định.

Đó là cách phân tích đã giúp ông nhiều lần dự đoán đúng những diễn biến tiếp theo của cuộc chiến.

Chiến tranh khiến số lượng phóng viên quốc tế đến Việt Nam ngày càng đông.

Nhiều người lần đầu đặt chân đến Đông Nam Á.

Họ chưa hiểu lịch sử Việt Nam.

Chưa hiểu phong tục.

Cũng chưa quen với điều kiện tác nghiệp trong chiến tranh.

Không ít người tìm đến Phạm Xuân Ẩn để xin lời khuyên.

Ông chỉ cho họ những địa điểm cần đến.

Giải thích bối cảnh lịch sử.

Giúp họ hiểu vì sao cuộc chiến ở Việt Nam phức tạp hơn những gì họ từng nghĩ.

Nhờ sự giúp đỡ tận tình ấy, uy tín của ông trong giới báo chí quốc tế ngày càng lớn.

Qua nhiều tháng theo dõi, Phạm Xuân Ẩn nhận thấy một điều.

Hoa Kỳ sở hữu sức mạnh quân sự rất lớn.

Nhưng chiến tranh ở Việt Nam không chỉ là cuộc đối đầu về vũ khí.

Đó còn là cuộc đấu tranh về ý chí, về lòng dân và về khả năng thích nghi.

Ông tiếp tục phân tích các diễn biến với sự thận trọng vốn có.

Những nhận định của ông không dựa trên cảm tính.

Mà dựa trên việc quan sát thực tế, đối chiếu nhiều nguồn thông tin và hiểu biết sâu sắc về cả Việt Nam lẫn nước Mỹ.

Chính trong giai đoạn này, giá trị của những bản phân tích do Phạm Xuân Ẩn thực hiện ngày càng được khẳng định.

Tên tuổi của ông trong giới báo chí tiếp tục được nâng cao.

Còn trong thầm lặng, ông vẫn kiên trì hoàn thành nhiệm vụ của một chiến sĩ tình báo chiến lược.