Kỳ 16: Mùa hè đỏ lửa 1972 – Những ngày không ngủ ở Sài Gòn
Năm 1972, cuộc Tiến công chiến lược của Quân Giải phóng trên nhiều chiến trường làm cục diện chiến tranh thay đổi nhanh chóng. Đối với Phạm Xuân Ẩn, đây là một trong những giai đoạn bận rộn nhất trong sự nghiệp. Từ sáng sớm đến đêm khuya, ông vừa theo dõi tin tức, vừa gặp gỡ các nguồn tin, vừa phân tích từng chuyển động của chiến trường để hiểu rõ hơn những quyết định đang được đưa ra ở cả Sài Gòn và Washington.
Một năm đầy biến động
Những ngày đầu năm 1972.
Không khí tại Sài Gòn khác hẳn những năm trước.
Các cuộc họp báo diễn ra với tần suất dày đặc.
Giới quân sự liên tục cập nhật tình hình từ các chiến trường.
Phóng viên nước ngoài đổ về Việt Nam ngày càng đông.
Văn phòng của Time Magazine lúc nào cũng sáng đèn.
Máy đánh chữ gõ liên hồi.
Điện thoại gần như không ngừng đổ chuông.
Phạm Xuân Ẩn hiểu rằng...
Một năm đầy biến động đã bắt đầu.
Đồng nghiệp kể rằng Phạm Xuân Ẩn thường là người có mặt rất sớm.
Khi nhiều người còn đang uống cà phê buổi sáng, ông đã đọc xong hàng chục tờ báo.
Trên bàn làm việc luôn có:
Báo tiếng Việt.
Báo tiếng Anh.
Báo tiếng Pháp.
Các bản tin quân sự.
Điện văn từ các hãng thông tấn.
Ông đọc rất nhanh.
Nhưng không bỏ sót chi tiết nào.
Có khi chỉ một thay đổi nhỏ trong cách dùng từ của người phát ngôn cũng khiến ông ghi chú lại.
Ông từng nói với một đồng nghiệp:
"Tin tức chỉ là những mảnh ghép. Người làm báo phải ghép chúng thành bức tranh."
Chiến sự diễn ra trên nhiều địa bàn.
Mỗi ngày, các phóng viên từ chiến trường trở về với những ghi chép và hình ảnh mới.
Văn phòng Time trở thành nơi trao đổi thông tin của nhiều nhà báo.
Phạm Xuân Ẩn kiên nhẫn lắng nghe từng người.
Có người kể về Quảng Trị.
Có người vừa từ Tây Nguyên trở về.
Có người nói về đồng bằng sông Cửu Long.
Không ai nhìn thấy toàn bộ cuộc chiến.
Nhưng khi ghép những câu chuyện ấy lại, ông dần hình dung được bức tranh chung.
Đó là phương pháp làm việc đã theo ông suốt nhiều năm.
Một buổi chiều, sau cuộc họp báo, một phóng viên nước ngoài hỏi Phạm Xuân Ẩn:
"Anh nghĩ điều gì là khó nhất khi đưa tin về chiến tranh?"
Ông trả lời sau vài giây suy nghĩ:
"Khó nhất là không để thành kiến che khuất sự thật."
Người phóng viên trẻ ngạc nhiên.
Ông giải thích thêm:
"Mỗi người đều có quan điểm riêng. Nhưng nếu muốn phản ánh đúng lịch sử, chúng ta phải nhìn sự việc bằng những dữ kiện đã được kiểm chứng."
Câu trả lời ấy khiến người đối diện im lặng rất lâu.
Nhiều năm sau, ông vẫn nhớ mãi cuộc trò chuyện đó.
Khi chiến tranh ngày càng ác liệt, áp lực đối với báo chí cũng tăng lên.
Các tòa soạn muốn có tin nhanh.
Độc giả muốn biết diễn biến mới nhất.
Các nguồn tin đôi khi đưa ra những thông tin trái ngược nhau.
Trong hoàn cảnh ấy, Phạm Xuân Ẩn vẫn giữ nguyên nguyên tắc:
Không đưa tin khi chưa kiểm chứng.
Không suy diễn.
Không chạy theo tin đồn.
Có những đêm ông ở lại văn phòng rất muộn.
Chỉ để xác minh thêm một chi tiết trước khi hoàn thành bài viết.
Đối với ông, một dòng tin chính xác đáng giá hơn nhiều bài báo vội vàng.
Cuối năm 1972.
Bên cạnh các bản tin chiến sự, giới báo chí bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến những cuộc thương lượng ngoại giao.
Các cuộc trao đổi về đàm phán Paris xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều.
Trong các buổi gặp gỡ, Phạm Xuân Ẩn nhận thấy không khí đã khác trước.
Nhiều người không còn chỉ bàn về chiến trường.
Họ bắt đầu bàn về khả năng đi đến một giải pháp chính trị.
Ông hiểu rằng...
Sau những năm tháng khốc liệt, lịch sử đang chuẩn bị bước sang một chương mới.
Nhưng trước khi điều đó xảy ra, vẫn còn nhiều thử thách ở phía trước.
