Kỳ 18: Mùa Xuân 1975 – Những ngày cuối cùng của Sài Gòn

Những bản tin dồn dập

Đầu tháng 4 năm 1975.

Không khí trong văn phòng Time Magazine khác hẳn mọi năm.

Điện thoại reo không ngừng.

Máy telex liên tục in ra những dải giấy trắng dài.

Từng bản tin từ các chiến trường được gửi về.

Buôn Ma Thuột.

Huế.

Đà Nẵng.

Xuân Lộc.

Tên các địa danh xuất hiện liên tục trên bàn làm việc của các phóng viên.

Mỗi ngày đều có những diễn biến mới.

Không ai dám rời văn phòng quá lâu.

Mọi người đều hiểu rằng mình đang chứng kiến những ngày có thể làm thay đổi lịch sử.

Phạm Xuân Ẩn vẫn giữ nhịp làm việc quen thuộc.

Ông đọc.

Ghi chép.

Đối chiếu.

Rồi lặng lẽ phân tích.

Khác với không khí nhộn nhịp của nhiều năm trước, nhiều văn phòng báo chí quốc tế lúc này bắt đầu thu dọn tài liệu.

Một số nhà báo nhận lệnh rời Sài Gòn.

Các nhà ngoại giao cũng chuẩn bị kế hoạch sơ tán.

Những cuộc gặp gỡ giờ đây mang nhiều cảm xúc hơn.

Một người bạn Mỹ nắm chặt tay Phạm Xuân Ẩn.

Ông nói:

"Có lẽ chúng ta sẽ không còn gặp nhau nữa."

Phạm Xuân Ẩn mỉm cười.

Ông không nói nhiều.

Chỉ chúc bạn mình lên đường bình an.

Nhiều năm sau, không ít người trong số họ quay lại Việt Nam để gặp lại ông.

Họ kể rằng, trong những ngày đầy biến động ấy, Phạm Xuân Ẩn vẫn là người bình tĩnh nhất mà họ từng biết.

Giữa tháng 4.

Đường phố Sài Gòn vẫn đông người.

Các cửa hàng vẫn mở cửa.

Xe cộ vẫn qua lại.

Nhưng ai cũng cảm nhận được một sự thay đổi.

Người dân bàn tán nhiều hơn.

Các quán cà phê không còn những câu chuyện thường ngày.

Thay vào đó là những cuộc trao đổi về tình hình chiến sự.

Phạm Xuân Ẩn vẫn đi qua những con đường quen thuộc.

Ông ghé các cuộc họp báo.

Thăm đồng nghiệp.

Quan sát thành phố mà ông đã gắn bó gần cả cuộc đời.

Ông hiểu rằng những ngày lịch sử đang đến rất gần.

Những ngày cuối tháng 4.

Các bản tin cập nhật gần như từng giờ.

Nhiều phóng viên quốc tế thức trắng đêm.

Trong văn phòng, tiếng máy đánh chữ hòa cùng tiếng điện báo.

Mọi người đều cố gắng hoàn thành những bài viết cuối cùng trước khi tình hình thay đổi.

Phạm Xuân Ẩn cũng làm việc gần như liên tục.

Nhưng điều ông quan tâm không chỉ là những dòng tin.

Ông quan sát tâm trạng của từng người.

Có người lo lắng.

Có người tiếc nuối.

Có người chỉ mong chiến tranh sớm kết thúc.

Ông hiểu rằng phía sau mọi sự kiện lịch sử đều là số phận của hàng triệu con người.

Buổi sáng 30 tháng 4

Sáng 30 tháng 4 năm 1975.

Sài Gòn thức dậy trong một bầu không khí đặc biệt.

Tiếng súng thưa dần.

Những bản tin cuối cùng được gửi đi.

Các đài phát thanh liên tục cập nhật diễn biến.

Đến trưa, tin tức về việc Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện nhanh chóng lan khắp thành phố.

Chiến tranh kết thúc.

Sau hơn hai mươi năm chia cắt, đất nước bước sang một trang sử mới.

Phạm Xuân Ẩn đứng lặng nhìn dòng người trên đường.

Không reo hò.

Không bộc lộ cảm xúc.

Chỉ lặng lẽ quan sát.

Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, ông nhớ lại cả chặng đường đã đi qua.

Từ một chàng thanh niên được giao nhiệm vụ đặc biệt.

Đến một nhà báo được bạn bè quốc tế tin tưởng.

Và giờ đây...

Nhiệm vụ kéo dài gần hai mươi năm của ông đã hoàn thành.

Một bí mật vẫn được giữ kín

Sau ngày 30 tháng 4.

Đối với bạn bè quốc tế, Phạm Xuân Ẩn vẫn chỉ là một nhà báo nổi tiếng.

Không ai biết rằng suốt gần hai thập kỷ, ông còn mang một thân phận khác.

Ông tiếp tục gặp gỡ bạn bè.

Giúp nhiều phóng viên hoàn thành những bài viết cuối cùng về Việt Nam.

Không ai nhận ra rằng người đàn ông điềm tĩnh ấy vừa khép lại một trong những hành trình tình báo đặc biệt nhất của thế kỷ XX.

Nhưng bí mật ấy sẽ không còn được giữ mãi.

Nhiều năm sau, khi sự thật được công bố, cả thế giới sẽ sửng sốt.