Kỳ 2: "Mở đường" để "đánh to, thắng lớn"

Sau gần một tháng vượt Trường Sơn vào chiến trường Khu 5, Trung tá Lê Trung Ngôn không có thời gian nghỉ ngơi vì như anh đã ghi trong nhật ký “Quân khu đang bước vào đợt 2 của chiến dịch. Mọi việc chuẩn bị rất khẩn trương”. Được giao phụ trách lực lượng công binh của quân khu, ông đã tổ chức “mở đường” đảm bảo cho “đánh to, thắng lớn” như lời của Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn Đồng Sỹ Nguyên nói với ông trước ngày lên đường vào Khu 5...

“Mở đường” vượt sông Thu Bồn

Ngày 23-7-1972: Được lệnh về Trà Linh tham gia việc chỉ huy vượt sông. Từ ngày 10-7, quân khu đã điều 2 tiểu đoàn của Trung đoàn công binh 270 (có một chiến sĩ đi cùng, tên là An, nay là Đại tá, Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 270, Quân khu 5-PV) đến làm ngầm ở Trà Linh. Trung đoàn 270 đã huy động được mỗi ngày độ 250 người làm, đã hoàn thành được một đường xuống bến, kè được một cái ngầm dài 120m, rộng 10-15m. Số đá bỏ xuống kè tới 700m3.

Hôm mình đến, ngầm chưa hàn khẩu xong. Là vì anh em lấp từ hai bên lại, khi đến chỗ giữa là chỗ sâu nhất, nước lại chảy xiết nhất nên bỏ đá chỗ ấy rất khó khăn. Anh em lo 2 vấn đề: Một là, nước chảy mạnh như vậy, xe qua có trôi không. Hai là, ngầm hẹp như vậy, xe có qua được không. Mình đã trả lời với anh em là xe không trôi và ngầm anh em làm tới 15m là rộng quá. Chỉ cần 6m là xe đi được.

Tối 24-7: Ra bờ sông thường trực với anh em, lo việc hàn khẩu và tới 24 giờ thì xong, xe qua được.Tối hôm đó, cho qua sông theo kế hoạch là 2 xe tăng và 7 xe Zin 157. Có một tình huống là khi chiếc xe tăng thứ hai qua được 2/3 ngầm thì đứt xích. Phải chữa và kéo mất hơn nửa giờ.

Tối 25 bỏ đá củng cố lại ngầm tới 9 giờ tối thì cho xe qua. Hôm nay chỉ sang được 7 xe tăng, 8 xe Gát vọt tiến kéo theo 6 khẩu pháo 37mm. Tới 1 giờ sáng có một tình huống đặc biệt: 1 pháo 37 bị lật đổ giữa ngầm, sau đó lại 1 xe vọt tiến và 1 pháo 37 nữa lật nghiêng. Thế là giữa ngầm có 1 xe vọt tiến và 2 pháo 37. Không kéo được, đành phải ngụy trang mà ngụy trang cũng thật khó vì ngầm này chưa lộ, nếu hôm sau địch trông thấy thì thật là phiền, lộ cả vấn đề chiến lược. Mình chủ trương là đưa các sọt đá chất xung quanh, cắm các cây khô lên trông như hòn đá nổi giữa sông. Mãi 7 giờ sáng kiểm tra xong mới về. Suốt ngày không ngủ được. Máy bay trinh sát bay qua, bay lại 8 lần nhưng vẫn không phát hiện được.

Ngày 26 có hai chủ trương: Một là, phải kéo cho bằng được các xe pháo lên. Hai là, làm lại cái ngầm khác. Về kéo, mình đã cho đấu 3 cái xe Zin 157 từ trong bờ rồi dùng tời kéo vào. Đầu tiên kéo được 1 pháo 37mm. Sau đó kéo xe Gát kèm theo pháo vì không có cách nào mở pháo ra khỏi xe. Một vấn đề khó là không có cách nào mắc dây tời vào đầu xe được vì chỗ ấy nước chảy xiết, mà chỗ móc của đầu xe sâu gần 2m, không ai có thể lặn xuống móc được. Cuối cùng phải cho một xe tăng chạy ra đứng ở phía thượng lưu ngăn nước cho anh em lặn xuống. Đây cũng là biện pháp liều vì lúc ấy cái ngầm đã bị xói sâu. Nhưng rồi cũng giải quyết được việc móc dây. Dùng 2 tời kéo một xe vọt tiến nằm nghiêng, sau đuôi lại có một khẩu pháo 37 ở chỗ nước sâu 2m. Một cái tời khác kéo lật xe lại. Cuối cùng kéo được tất cả 1 xe và 2 pháo lên bờ. Bị ướt nhưng không hư hỏng gì.

Trong khi ấy, anh em tập trung làm cái ngầm thứ 2 từ 10 giờ sáng tới 24 giờ thì xong. Đêm ấy sang được 3 xe tăng, 1 xe ATC, 2 pháo 130mm kéo bằng ATC, 3 pháo 37mm kéo bằng xe vọt tiến và 4 xe vọt tiến, 2 xe Zin chở đạn. Như vậy là trước 3 giờ sáng, việc kéo xe đổ cũng làm xong, việc làm ngầm mới cũng hoàn thành và tất cả những xe cần đưa qua đều đã qua sông được hết.

Cái ngầm thứ nhất làm mất 3 ngày, cái ngầm thứ hai chỉ làm mất một ngày.

Đồng bào bảo là các anh gan thật, dám lấp sông Thu Bồn cho xe qua. Và cũng là lần đầu xe của ta và pháo lớn của ta qua sông Thu Bồn.

Tối hôm qua, khi xe đổ ở dưới ngầm thì mình có lệnh về quân khu họp. Nhưng về đang lúc khó khăn này thì không đành nên mình đã xin phép ở lại. Tối 26, sau khi tất cả xe pháo sang sông, mình leo lên cái xe ATC kéo pháo cuối cùng qua sông, đi 5km thì nghỉ và sáng hôm sau về quân khu.

Tối 27 về tiền phương của quân khu, gặp anh Hai (Hai Mạnh, tức đồng chí Chu Huy Mân, lúc đó là Tư lệnh Quân khu 5-PV), anh Hai bắt tay khen. Được biết là mấy hôm xe qua sông, đồng chí Tư lệnh rất lo lắng, nhất là khi xe đổ...

Ngày 1-8: Mình lại ba lô trên vai đi đến huyện đội Quế Tiên, gặp Tiểu đoàn 1 để giao nhiệm vụ, tổ chức trinh sát và hợp đồng với xe tăng. Mấy hôm nay, địch thả bom nhiều nơi: Ở Hiệp Đức, ở Trà Linh và gần chỗ quân khu ở. Trước khi mình đi, bom cũng thả ở gần đây, đất nắp hầm đã rơi xuống hầm...

Chuẩn bị cho trận Quế Sơn, Tiên Phước

Ngày 5-8-1972: Được gọi về chỉ huy sở vì kế hoạch có thay đổi. Sau đó lại vác ba lô nghiên cứu đường đi từ đường 16 về Tiên Phước, chuẩn bị cho sau đợt đánh Quế Sơn, sẽ chuyển xe tăng qua đánh Tiên Phước.

Đi nghiên cứu 4 ngày từ mồng 10 đến 13. Lần này đi có mang theo cả điện đài và tổ khảo sát, cán bộ xe tăng, tới 21 người.

Ngày 14-8: Nghiên cứu xong, đã điện báo cáo về nhà, đang nằm bên bờ suối Lung, đợi các đơn vị thi công đến. Đường dài 24km, đi vào cách ấp chiến lược 2km và cách quận lỵ Tiên Phước 4km.

Nói qua mấy nét về Chiến dịch Quế Sơn hiện nay: Sau khi ta đánh chiếm Hiệp Đức hồi tháng 5-1972, địch co về giữ tuyến Quế Sơn. Tuyến Quế Sơn-Tiên Phước cách nhau 20km, đều nằm ở phía đông quận lỵ Hiệp Đức hơn 20km, tạo thành một hình tam giác Hiệp Đức - Quế Sơn - Tiên Phước án ngữ thung lũng Quế Sơn.

Sau khi mất Hiệp Đức, địch tập trung về giữ Quế Sơn, Thăng Bình. Địch có Trung đoàn 5, Trung đoàn 6 thuộc Sư đoàn 2 là lực lượng chủ lực độc nhất còn lại của tỉnh Quảng Nam. Tiêu diệt được Quế Sơn cũng là tiêu diệt được tập đoàn mạnh nhất của địch ở Quảng Nam.

Đợt 1 bắt đầu từ ngày 23-7, chủ trương diệt các cao điểm xung quanh Quế Sơn. Trong 1 ngày ta đã diệt gần gọn được các cao điểm, diệt 1 tiểu đoàn, đánh thiệt hại nặng gần 2 tiểu đoàn khác. Sau đó tiếp tục đánh phản kích, đánh tiêu diệt từng đại đội, tiêu hao lực lượng địch, đồng thời chuẩn bị các mặt cho trận đánh quyết định vào Quế Sơn…

Trong đợt 1, ta chỉ sử dụng vũ khí thông thường, chưa xuất hiện pháo 130, cao pháo 37mm và xe tăng cho nên trong thời gian chuẩn bị cho đợt 2, công binh có nhiệm vụ làm đường và làm bến đưa các binh khí kỹ thuật nói trên qua sông Thu Bồn, làm đường gỡ mìn cho xe tiếp cận vào Quế Sơn và chuẩn bị đường đi Tiên Phước. Khi tiến công Quế Sơn, toàn thể các lực lượng vũ trang của các địa phương sẽ có đánh phối hợp. Nay mai sẽ bắt đầu.

17-8: Bắt đầu tấn công Cấm Dơi-Quế Sơn. Lần đầu pháo tầm xa 130, cao pháo 37, A72 xuất hiện ở Quân khu 5 và đã bắn rất trúng.

Tới ngày 19-8, ta đã tiêu diệt và giải phóng toàn bộ Cấm Dơi, làm chủ quận lỵ Quế Sơn. Kết quả chiến dịch là rất to lớn, về mặt tiêu diệt sinh lực địch, cũng như về ý nghĩa chiến lược, ý nghĩa chính trị.

Ngày 31-8: Sau khi chuẩn bị gần xong các phần công binh cho trận đánh Quế Sơn, mình nhận nhiệm vụ đi nghiên cứu đường để sau khi đánh Quế Sơn thắng lợi, ta sẽ cơ động tăng và pháo sang đánh quận lỵ Tiên Phước.

Mình xuất phát từ Sở chỉ huy tiền phương của quân khu từ ngày 10-8. Ngày 14 nghiên cứu xong tuyến. Đường dài 28km từ đường 16 tới cổng ấp chiến lược thuộc quận lỵ Tiên Phước, trong đó có 24km làm trước, còn 4km cuối cùng vì gần địch nên sẽ làm trong đêm nổ súng.

Đường thì ngắn, khối lượng chẳng là bao, thời hạn lại được nửa tháng, giá mà có một tiểu đoàn công binh thì hoàn thành nhiệm vụ rất dễ dàng mà cũng chẳng tốn công sức gì lắm. Nhưng lực lượng lại không có, gạo cho bộ đội không có nên rất vất vả…

Nhưng cuối cùng ngày 30-8, đường cũng tạm xong. Chắc chắn là ngày mai tất cả xe tăng và pháo đều vào được.

...

Ngày 22-9: Hôm nay là ngày rằm tháng 8, ngày sinh của vợ. Cũng vì vợ sinh vào ngày rằm tháng 8 nên mới đặt tên là Tố Nga. Đáng lẽ ngày này là ngày vui của các con nhưng năm nay chắc chẳng có gì vui được. Rất thương, rất nhớ vợ và các con. Nhưng biết nói cái gì được, vào đây mọi tin tức thư từ đều rất khó khăn. Từ ngày đi khỏi nhà tới nay chưa được một tin gì. Chắc vợ con cũng chẳng có gì vui: Bom đạn, sơ tán. Chỉ mong chúng nó được bình yên và được học hành cho tới ngày hòa bình.

Mấy hôm nay được tin ở Quảng Ngãi thắng lớn. Ta đã chiếm Ba Tơ, đang đánh Mộ Đức và Đức Phổ. Nếu có một sư đoàn nữa, ta sẽ chọc thẳng về Tam Kỳ, rồi từ đó vào Bình Sơn, Sơn Tịnh, phối hợp với Sư đoàn 2 từ Mộ Đức đánh ra và với Sư đoàn 3 đang tác chiến ở vùng Bông Sơn, Tam Quan. Nếu Khu 5 có 4 sư đoàn hoạt động trong 1 tháng nữa thì ta làm chủ được phần lớn vùng đồng bằng. Thời cơ rất thuận lợi nhưng lực lượng ta bị hạn chế…