Kỳ 2: Phạm Xuân Ẩn - Ngọn lửa yêu nước trong những năm chiến tranh

Khi chiến tranh gõ cửa

Đầu những năm 1940, không khí yên bình ở Biên Hòa dần biến mất.

Tin tức về chiến tranh xuất hiện trên từng trang báo.

Ở châu Âu, các cường quốc lao vào cuộc chiến khốc liệt.

Ở châu Á, quân đội Nhật Bản mở rộng chiến trường.

Đông Dương tuy còn dưới quyền cai trị của thực dân Pháp nhưng cũng bị cuốn vào vòng xoáy của cuộc chiến.

Những đoàn xe quân sự xuất hiện nhiều hơn trên đường.

Nhiều loại hàng hóa trở nên khan hiếm.

Đời sống của người dân ngày càng khó khăn.

Phạm Xuân Ẩn khi ấy đang ở tuổi thanh niên.

Ông chăm chú theo dõi từng bản tin trên báo chí.

Không chỉ đọc tin trong nước, ông còn tìm đọc báo tiếng Pháp để so sánh cách đưa tin của các tờ báo khác nhau.

Ông sớm nhận ra rằng cùng một sự kiện, mỗi tờ báo lại có một cách nhìn riêng.

Điều đó khiến ông hiểu rằng:

Muốn biết sự thật, không thể chỉ đọc một nguồn thông tin.

Đó là bài học đầu tiên về nghề báo, dù khi ấy ông chưa hề nghĩ mình sẽ trở thành một nhà báo.

Nhật đảo chính Pháp

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, quân đội Nhật tiến hành cuộc đảo chính, tước quyền kiểm soát của chính quyền Pháp trên toàn Đông Dương.

Tin tức ấy lan đi rất nhanh.

Đối với nhiều người Việt Nam, đây là một biến cố lớn.

Chính quyền cũ sụp đổ chỉ trong một đêm.

Nhưng đất nước vẫn chưa có độc lập.

Người dân tiếp tục sống trong cảnh thiếu thốn.

Ở nhiều nơi, nạn đói diễn ra nghiêm trọng.

Phạm Xuân Ẩn chứng kiến những đoàn người đi kiếm ăn, những gia đình phải bán hết tài sản để đổi lấy vài bữa cơm.

Những hình ảnh ấy khiến ông day dứt.

Ông càng hiểu rằng chiến tranh luôn để lại những mất mát lớn nhất cho những người dân bình thường.

Mùa Thu năm 1945

Tháng Tám năm 1945.

Không khí cách mạng lan rộng khắp cả nước.

Từ Hà Nội, Huế đến Sài Gòn, nhân dân đứng lên giành chính quyền.

Lá cờ đỏ sao vàng xuất hiện ở nhiều nơi.

Những cuộc mít tinh, những đoàn người xuống đường và niềm vui của ngày độc lập trở thành ký ức không thể nào quên của nhiều thanh niên Việt Nam.

Phạm Xuân Ẩn theo dõi từng sự kiện với sự xúc động đặc biệt.

Ông nhận thấy lịch sử đang bước sang một trang mới.

Khát vọng độc lập mà nhiều thế hệ người Việt theo đuổi nay đã trở thành hiện thực.

Tuy nhiên, niềm vui ấy không kéo dài lâu.

Sau Cách mạng Tháng Tám, tình hình đất nước tiếp tục diễn biến phức tạp.

Nhiều lực lượng nước ngoài trở lại.

Nguy cơ chiến tranh một lần nữa hiện hữu.

Một thanh niên nhiều trăn trở

Những biến động của đất nước khiến Phạm Xuân Ẩn suy nghĩ rất nhiều.

Ông tự hỏi:

Làm thế nào để một dân tộc nhỏ có thể bảo vệ nền độc lập vừa giành được?

Làm thế nào để hiểu được ý đồ của các thế lực đang can dự vào Việt Nam?

Ông nhận ra rằng trong thời đại mới, thông tin có giá trị không kém gì vũ khí.

Ai nắm được thông tin chính xác sẽ có lợi thế rất lớn.

Ý nghĩ ấy ngày càng lớn dần trong ông.

Con đường phía trước

Sau khi học xong, Phạm Xuân Ẩn làm nhiều công việc khác nhau.

Ông tiếp xúc với nhiều tầng lớp trong xã hội.

Mỗi cuộc gặp gỡ giúp ông hiểu thêm về con người.

Mỗi chuyến đi giúp ông hiểu thêm về đất nước.

Bạn bè nhận xét ông là người điềm tĩnh, lịch thiệp và đặc biệt biết lắng nghe.

Ông ít khi nói nhiều về bản thân.

Nhưng lại nhớ rất rõ những điều người khác chia sẻ.

Chính khả năng lắng nghe ấy sau này trở thành một phẩm chất quý giá trong công tác tình báo.

Cánh cửa mới mở ra

Cuối những năm 1940, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt.

Phong trào cách mạng cần những người có trình độ, có ngoại ngữ và có khả năng hoạt động trong môi trường đặc biệt.

Phạm Xuân Ẩn bắt đầu được chú ý.

Cuộc đời ông sắp bước sang một ngã rẽ quan trọng.

Đó không chỉ là lựa chọn nghề nghiệp.

Đó là lựa chọn gắn bó với một nhiệm vụ sẽ kéo dài gần ba mươi năm và phải giữ bí mật tuyệt đối.

Một con đường mà rất ít người có thể đi.