Kỳ 3: Phạm Xuân Ẩn - Bước chân vào con đường tình báo

Một con người đặc biệt

Sau nhiều năm học tập và làm việc, Phạm Xuân Ẩn dần được nhiều người biết đến là một thanh niên có kiến thức rộng.

Ông đọc báo mỗi ngày.

Không chỉ đọc báo tiếng Việt, ông còn tìm đọc các tờ báo tiếng Pháp và nhiều tài liệu nước ngoài.

Bạn bè thường ngạc nhiên khi thấy ông có thể nói chuyện từ chính trị, quân sự đến văn hóa, kinh tế.

Nhưng điều khiến mọi người ấn tượng hơn cả là trí nhớ.

Một cuộc gặp chỉ diễn ra vài phút.

Một bài báo chỉ đọc một lần.

Ông vẫn có thể nhớ rất lâu.

Khả năng ấy không phải bẩm sinh hoàn toàn.

Đó là kết quả của thói quen quan sát và ghi nhớ được rèn luyện từ khi còn nhỏ.

Trong những năm đầu thập niên 1950, phong trào cách mạng ở Nam Bộ cần những cán bộ có khả năng hoạt động lâu dài trong vùng địch kiểm soát.

Không phải ai dũng cảm cũng phù hợp.

Một chiến sĩ tình báo cần nhiều phẩm chất đặc biệt:

• Bình tĩnh.

Qua quá trình theo dõi và thử thách, tổ chức nhận thấy Phạm Xuân Ẩn hội tụ những phẩm chất ấy.

Ông được tiếp cận với những người phụ trách công tác tình báo.

Những cuộc gặp diễn ra rất kín đáo.

Không có nghi thức.

Không có giấy tờ.

Chỉ có những cuộc trao đổi ngắn gọn nhưng đầy ý nghĩa.

Tổ chức hỏi ông:

Nếu phải chấp nhận sống nhiều năm trong bí mật, không được nói với gia đình, bạn bè về nhiệm vụ của mình, ông có sẵn sàng không?

Phạm Xuân Ẩn trả lời bằng sự kiên định.

Ông hiểu rằng đây không còn là một công việc.

Đó là sự lựa chọn cho cả cuộc đời.

Sau nhiều lần đánh giá, tổ chức đi đến một quyết định táo bạo.

Phạm Xuân Ẩn sẽ không hoạt động như những cán bộ thông thường.

Ông phải xây dựng cho mình một vỏ bọc hoàn hảo.

Vỏ bọc ấy phải đủ tin cậy để có thể tiếp cận những người có quyền lực trong chính quyền Sài Gòn và cả các cố vấn nước ngoài.

Muốn vậy, ông cần có một nghề nghiệp được xã hội tin tưởng.

Sau nhiều phương án được cân nhắc, tổ chức thống nhất lựa chọn:

Nghề báo.

Đó là một quyết định mang tính chiến lược.

Một nhà báo có thể gặp nhiều người.

Có thể tham dự các cuộc họp.

Có thể đặt câu hỏi.

Có thể thu thập thông tin mà không gây nghi ngờ.

Nhưng để trở thành một nhà báo giỏi thì chỉ biết ngoại ngữ là chưa đủ.

Phải được đào tạo bài bản.

Phải hiểu cách làm báo hiện đại.

Phải được những người có uy tín công nhận.

Từ thời điểm ấy, cuộc sống của Phạm Xuân Ẩn bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới.

Ông tiếp tục học ngoại ngữ.

Nghiên cứu báo chí phương Tây.

Rèn luyện cách giao tiếp.

Học cách lắng nghe nhiều hơn nói.

Học cách đặt câu hỏi mà không để người khác cảm thấy bị khai thác thông tin.

Ông cũng tự rèn cho mình một nguyên tắc:

Không bao giờ để cảm xúc chi phối quyết định.

Sau này, nguyên tắc ấy giúp ông vượt qua nhiều tình huống nguy hiểm.

Đến giữa thập niên 1950, tổ chức quyết định cử Phạm Xuân Ẩn sang Hoa Kỳ học báo chí.

Đó là một quyết định rất táo bạo.

Ít ai biết rằng phía sau chuyến du học ấy là một chiến lược lâu dài.

Mục tiêu không chỉ là đào tạo một nhà báo.

Mà là chuẩn bị một điệp viên chiến lược có khả năng hoạt động ngay trong trung tâm quyền lực của đối phương.

Ngày lên đường, Phạm Xuân Ẩn mang theo rất ít hành lý.

Nhưng ông biết rằng mình đang mang theo một nhiệm vụ vô cùng lớn.

Ông chưa biết bao giờ mới có thể hoàn thành.

Cũng chưa biết sẽ phải đánh đổi những gì.

Điều ông biết chắc chỉ có một:

Con đường phía trước sẽ rất dài.