KỲ 34: LÁ THƯ TỪ WASHINGTON

Một buổi chiều cuối năm 1968.

Người phát thư dừng xe trước cổng.

Trong chồng thư gửi đến tòa soạn có một phong bì mang dấu bưu điện từ Washington, D.C.

Người nhận là Phạm Xuân Ẩn.

Ông nhận lá thư với vẻ bình thản như bao lần khác.

Không ai chú ý.

Là một nhà báo từng học tập ở Hoa Kỳ, việc ông nhận thư từ bạn bè quốc tế là điều hoàn toàn bình thường.

Ông mở phong bì.

Nét chữ quen thuộc hiện ra.

Đó là David – người bạn từng học cùng lớp báo chí nhiều năm trước.

Lá thư không nói về kế hoạch quân sự.

Không có tài liệu mật.

Không chứa bất kỳ điều gì bí hiểm.

David chỉ kể về cuộc sống ở Mỹ.

Về việc các trường đại học tổ chức những buổi tọa đàm về chiến tranh Việt Nam.

Về những cuộc tranh luận gay gắt trên truyền hình.

Về những gia đình có con em đang phục vụ trong quân đội.

Cuối thư, David viết:

"Nhiều người ở đây bắt đầu đặt câu hỏi: Cuộc chiến này sẽ còn kéo dài đến bao giờ?"

Phạm Xuân Ẩn đọc đi đọc lại câu ấy.

Ông gấp lá thư lại.

Lặng im suy nghĩ.

Là một người từng sống ở Hoa Kỳ, ông hiểu xã hội Mỹ.

Ông biết rằng trong một nền dân chủ, dư luận có ảnh hưởng rất lớn đến các quyết định của giới lãnh đạo.

Một sự thay đổi trong suy nghĩ của người dân có thể tạo ra những tác động lâu dài.

Chiều hôm đó, khi đến tòa soạn, ông nghe các phóng viên nước ngoài bàn tán về những cuộc biểu tình phản đối chiến tranh đang diễn ra ở nhiều thành phố.

Một người nói:

"Tôi chưa từng thấy nước Mỹ chia rẽ như thế."

Người khác đáp:

"Ngay cả nhiều cựu binh cũng bắt đầu lên tiếng."

Phạm Xuân Ẩn không tham gia tranh luận.

Ông chỉ lắng nghe.

Đối với ông, mỗi ý kiến đều là một mảnh ghép.

Không phải để phán xét.

Mà để hiểu rõ hơn bức tranh toàn cảnh.

Buổi tối, ông lấy lá thư ra đọc thêm một lần nữa.

Điều khiến ông suy nghĩ không phải là nội dung.

Mà là tâm trạng của người viết.

Qua từng dòng chữ, ông cảm nhận được sự mệt mỏi, trăn trở và những câu hỏi ngày càng nhiều trong xã hội Mỹ.

Ông hiểu rằng...

Muốn nhìn đúng một cuộc chiến, không thể chỉ quan sát chiến trường.

Phải nhìn cả những gì đang diễn ra phía sau chiến trường.

Ở những nghị trường.

Trong các trường đại học.

Trên mặt báo.

Và trong chính suy nghĩ của người dân.

Đó là lý do Phạm Xuân Ẩn luôn dành nhiều thời gian đọc báo quốc tế, theo dõi các chương trình phát thanh và giữ liên lạc với bạn bè ở nhiều nước.

Không phải để thu thập bí mật.

Mà để hiểu sự thay đổi của thời cuộc.

Sau này, nhiều đồng nghiệp nhận xét rằng ông có một khả năng đặc biệt.

Ông không chỉ phân tích sự kiện.

Ông còn phân tích tâm lý của cả một xã hội.

Và nhiều khi, chính sự thay đổi trong lòng người mới là dấu hiệu báo trước những bước ngoặt lớn của lịch sử.

Ông cẩn thận cất lá thư vào ngăn bàn.

Ngoài cửa sổ, nắng chiều đang dần tắt.

Một cơn gió nhẹ lướt qua.

Phạm Xuân Ẩn khẽ mỉm cười.

Ông biết rằng, đôi khi...

Một bức thư chân thành từ người bạn ở bên kia bán cầu cũng có thể giúp người ta hiểu thêm về một cuộc chiến đang diễn ra cách đó hàng vạn cây số.

Còn tiếp…

Kỳ sau: "Người phiên dịch bất đắc dĩ" – trong một cuộc gặp giữa các phóng viên quốc tế và sĩ quan Mỹ, Phạm Xuân Ẩn bất ngờ trở thành người phiên dịch. Chính cuộc trò chuyện ấy lại mang đến cho ông những quan sát đáng giá về cách các bên nhìn nhận cuộc chiến.