Kỳ 4: Phạm Xuân Ẩn - Những năm tháng ở nước Mỹ

Năm 1957, Phạm Xuân Ẩn lên đường sang Hoa Kỳ.

Đó là lần đầu tiên ông rời quê hương để đến một đất nước cách xa Việt Nam hàng vạn kilômét.

Khác với nhiều người đi du học với mong muốn tìm kiếm tương lai cho riêng mình, Phạm Xuân Ẩn mang theo một nhiệm vụ đặc biệt.

Ông phải học thật giỏi.

Hiểu thật sâu.

Quan sát thật kỹ.

Nhưng tuyệt đối không để ai biết mục đích thực sự của mình.

Khi con tàu rời bến, trước mắt ông là một hành trình hoàn toàn mới.

Một hành trình mà mỗi bước đi đều có thể ảnh hưởng đến tương lai của cả cuộc đời.

Đặt chân đến bang California, Phạm Xuân Ẩn gần như bước vào một thế giới hoàn toàn khác.

Những con đường rộng.

Những trường học hiện đại.

Những thư viện khổng lồ.

Những tòa soạn báo hoạt động ngày đêm.

Đối với một thanh niên Việt Nam những năm 1950, tất cả đều rất mới mẻ.

Ông nhanh chóng hòa nhập với cuộc sống sinh viên.

Ban ngày lên lớp.

Buổi tối đọc sách.

Cuối tuần đến thư viện hoặc các tòa soạn báo để quan sát cách các nhà báo làm việc.

Ông luôn mang theo một cuốn sổ nhỏ.

Mỗi điều mới học được đều được ghi chép cẩn thận.

Tại Orange Coast College, Phạm Xuân Ẩn được học những kiến thức rất hiện đại về báo chí.

Ông học cách thu thập thông tin.

Học cách kiểm chứng nguồn tin.

Học cách phỏng vấn.

Học cách viết ngắn gọn, chính xác và khách quan.

Một giảng viên từng nói với sinh viên:

"Một nhà báo giỏi không phải là người biết nhiều nhất, mà là người luôn kiểm chứng thông tin trước khi viết."

Câu nói ấy gây ấn tượng mạnh với Phạm Xuân Ẩn.

Ông hiểu rằng nghề báo không chỉ là viết.

Quan trọng hơn là tìm ra sự thật.

Đó cũng là nguyên tắc mà sau này ông luôn tuân thủ trong hoạt động tình báo.

Ngoài giờ học, Phạm Xuân Ẩn dành nhiều thời gian đi khắp California.

Ông đến các siêu thị.

Các công viên.

Những bến cảng.

Các quán cà phê.

Ông trò chuyện với sinh viên, công nhân, cựu binh và người dân địa phương.

Ông không chỉ muốn biết nước Mỹ mạnh ở đâu.

Ông còn muốn hiểu người Mỹ suy nghĩ như thế nào.

Ông nhận ra rằng phần lớn người dân Mỹ rất cởi mở.

Họ sẵn sàng trao đổi quan điểm.

Tôn trọng sự khác biệt.

Tin vào sức mạnh của báo chí.

Những điều ấy giúp ông hiểu hơn về xã hội Mỹ.

Đó là vốn sống mà không cuốn sách nào có thể mang lại.

Trong thời gian học tập, Phạm Xuân Ẩn có nhiều bạn bè là sinh viên Mỹ.

Họ cùng học.

Cùng thảo luận.

Cùng tham gia các hoạt động ngoại khóa.

Bạn bè nhớ đến ông là một người khiêm tốn, vui tính và rất ham học.

Ông không tranh luận để hơn thua.

Ông thích lắng nghe.

Chính cách cư xử chân thành ấy khiến nhiều người quý mến ông.

Nhiều năm sau, khi trở thành phóng viên ở Sài Gòn, ông vẫn giữ được những mối quan hệ tốt đẹp với nhiều người Mỹ.

Đó là điều giúp ông có được sự tin cậy của rất nhiều nguồn tin.

Gần cuối khóa học, một người bạn hỏi:

"Sau khi tốt nghiệp, cậu sẽ ở lại Mỹ chứ?"

Phạm Xuân Ẩn mỉm cười.

Ông chỉ trả lời:

"Quê hương tôi đang cần tôi."

Không ai hiểu hết ý nghĩa của câu nói ấy.

Ít lâu sau, ông trở về Việt Nam.

Trong hành lý có bằng tốt nghiệp.

Có hàng trăm cuốn sách.

Có những cuốn sổ ghi chép.

Và quan trọng hơn cả...

Là sự hiểu biết sâu sắc về nước Mỹ.

Chính vốn hiểu biết ấy sau này giúp ông trở thành một trong những chuyên gia hàng đầu về chính sách và tư duy của Hoa Kỳ đối với Việt Nam.