KỲ 42: HỒ SƠ MANG TÊN "ĐƯỜNG MÒN HỒ CHÍ MINH"

Đầu năm 1971.

Trong phòng lưu trữ của tòa soạn, từng chồng báo được xếp ngay ngắn theo tháng.

Phạm Xuân Ẩn kéo một chiếc ghế gỗ đến trước giá tài liệu.

Ông lấy xuống những số báo của nhiều hãng thông tấn khác nhau.

Có tờ của Mỹ.

Có tờ của Anh.

Có tờ của Pháp.

Điểm chung là tất cả đều nhắc đến một cái tên.

Đường mòn Hồ Chí Minh.

Có bài gọi đó là một mạng lưới giao thông.

Có bài mô tả là hệ thống tiếp vận phức tạp xuyên qua núi rừng Đông Dương.

Lại có bài cho rằng đây là mục tiêu cần phải cắt đứt bằng mọi giá.

Ông lặng lẽ ghi chép.

Không phải để tìm xem ai đúng, ai sai.

Mà để hiểu vì sao cùng một sự việc lại được nhìn nhận theo nhiều góc độ khác nhau.

Một đồng nghiệp bước tới.

"Ẩn, cậu vẫn đang nghiên cứu về tuyến đường ấy sao?"

Ông gật đầu.

"Muốn hiểu một cuộc chiến, phải hiểu cách người ta nuôi dưỡng cuộc chiến ấy."

Người đồng nghiệp ngẫm nghĩ rồi cười:

"Cậu lúc nào cũng nhìn mọi việc từ rất xa."

Buổi chiều, trong một cuộc trao đổi với các phóng viên nước ngoài, câu chuyện lại xoay quanh tuyến đường này.

Một nhà báo người Anh nhận xét:

"Bao nhiêu chiến dịch được mở ra, nhưng tuyến đường ấy vẫn tồn tại."

Một phóng viên Mỹ bổ sung:

"Có lẽ chúng tôi đã đánh giá quá đơn giản về địa hình và khả năng thích nghi của con người."

Không ai tranh luận thêm.

Mỗi người đều hiểu rằng chiến tranh không phải là một bài toán chỉ có một đáp án.

Tối hôm ấy, Phạm Xuân Ẩn mở cuốn sổ tay.

Ông viết một dòng ngắn:

"Có những con đường không chỉ được tạo nên bằng đất đá, mà còn bằng ý chí của con người."

Nhiều năm sau, khi chiến tranh đã lùi xa, các nhà nghiên cứu quân sự trên thế giới tiếp tục phân tích vai trò của Đường mòn Hồ Chí Minh trong toàn bộ cuộc kháng chiến.

Đối với Phạm Xuân Ẩn, điều đáng nhớ nhất không phải là những con số.

Mà là bài học về sức bền.

Một tuyến đường có thể bị bom đạn tàn phá.

Có thể bị chia cắt.

Nhưng nếu con người còn quyết tâm, họ sẽ tìm cách mở lại.

Lịch sử nhiều khi được viết nên từ chính những con đường như thế.

Còn tiếp…

Kỳ sau: "Chiến dịch Lam Sơn 719 qua góc nhìn của các phóng viên" – đầu năm 1971, khi chiến dịch diễn ra trên đất Lào, các phóng viên quốc tế và Phạm Xuân Ẩn cùng chứng kiến một sự kiện có ảnh hưởng lớn đến cách thế giới nhìn nhận cuộc chiến ở Việt Nam.