Kỳ 8: Những người bạn bên kia chiến tuyến

Một thành phố của những cuộc gặp gỡ

Đầu thập niên 1960, Sài Gòn không chỉ là trung tâm chính trị của miền Nam Việt Nam.

Đó còn là nơi tập trung hàng nghìn quân nhân, nhà ngoại giao, chuyên gia và phóng viên quốc tế.

Mỗi ngày đều có các cuộc họp báo.

Các buổi tiếp tân.

Những hội nghị quân sự.

Các cuộc gặp giữa báo chí và chính quyền.

Đối với Phạm Xuân Ẩn, đó là môi trường làm việc quen thuộc.

Ông luôn xuất hiện với bộ vest giản dị.

Một cuốn sổ tay nhỏ.

Một cây bút.

Và nụ cười điềm đạm.

Nhiều người nhớ đến ông như một nhà báo lịch thiệp, thông minh và luôn đúng giờ.

Ở bất kỳ cuộc gặp nào, Phạm Xuân Ẩn cũng rất ít khi nói về bản thân.

Ông thường bắt đầu bằng những câu hỏi.

Không phải để khai thác.

Mà để hiểu.

Ông hỏi về gia đình.

Quê hương.

Công việc.

Sở thích.

Rồi từ những câu chuyện đời thường, cuộc trò chuyện dần mở rộng sang tình hình xã hội và chiến tranh.

Điều đặc biệt là ông không bao giờ tỏ ra biết nhiều hơn người đối diện.

Ông để họ tự kể.

Nhiều người sau này nhớ lại rằng, khi nói chuyện với Phạm Xuân Ẩn, họ luôn có cảm giác đang nói chuyện với một người bạn.

Đó chính là tài năng đặc biệt của ông.

Có người từng hỏi:

"Ông có kết bạn chỉ để lấy thông tin không?"

Sau chiến tranh, Phạm Xuân Ẩn từng chia sẻ rằng ông rất trân trọng tình bạn.

Ông không muốn lợi dụng ai.

Nhiều người bạn Mỹ của ông là những nhà báo trung thực, những học giả hoặc những sĩ quan làm việc với tinh thần trách nhiệm.

Họ có quan điểm khác nhau về cuộc chiến.

Có người ủng hộ.

Có người phản đối.

Có người chỉ mong chiến tranh sớm kết thúc.

Phạm Xuân Ẩn luôn lắng nghe họ với sự tôn trọng.

Chính vì vậy, ngay cả sau khi biết ông là điệp viên của cách mạng, nhiều người vẫn giữ tình cảm tốt đẹp với ông.

Một số còn quay lại Việt Nam để thăm ông sau năm 1975.

Làm việc trong môi trường quốc tế, Phạm Xuân Ẩn hiểu rằng nhiều quyết định quan trọng không chỉ nằm trên giấy.

Một bản báo cáo có thể nói một điều.

Nhưng nét mặt của người trình bày lại cho thấy điều khác.

Một vị tướng có thể rất tự tin trước ống kính.

Nhưng khi trò chuyện riêng lại bộc lộ những nỗi lo.

Ông dành nhiều thời gian quan sát hơn là ghi chép.

Ông chú ý đến cách mọi người phản ứng trước một sự kiện.

Ai im lặng.

Ai sốt ruột.

Ai thay đổi quan điểm.

Từ những chi tiết nhỏ ấy, ông dần hiểu được bức tranh lớn.

Đó là năng lực phân tích khiến nhiều đồng nghiệp quốc tế rất khâm phục.

Suốt nhiều năm hoạt động, Phạm Xuân Ẩn luôn giữ cho mình một nguyên tắc.

Ông không bao giờ làm tổn hại đến người khác chỉ để hoàn thành nhiệm vụ.

Những thông tin ông thu thập chủ yếu đến từ:

• Quan sát thực tế.

Ông không tạo ra những câu chuyện giả.

Không cố tình gài bẫy bạn bè.

Không kích động người khác tiết lộ bí mật.

Điều đó giúp ông giữ được phẩm giá của một nhà báo và một người làm tình báo.

Theo thời gian, danh tiếng của Phạm Xuân Ẩn ngày càng lớn.

Nhiều nhà báo quốc tế mới đến Sài Gòn đều được giới thiệu:

"Nếu muốn hiểu Việt Nam, hãy gặp Phạm Xuân Ẩn."

Ông trở thành chiếc cầu nối giữa báo chí quốc tế với thực tế ở Việt Nam.

Nhưng ít ai biết rằng...

Đằng sau những cuộc trò chuyện thân tình ấy, ông còn âm thầm thực hiện một công việc khác.

Mỗi khi có được những thông tin thực sự quan trọng, ông phải tìm cách chuyển chúng về căn cứ.

Đó mới là nhiệm vụ khó khăn nhất.

Làm thế nào để những tài liệu ấy vượt qua sự kiểm soát gắt gao của đối phương?

Đó sẽ là thử thách lớn nhất trong cuộc đời hoạt động của ông.