Kỷ niệm của người nữ thanh niên xung phong (Chiến sĩ TNXP N269 – Mặt trận Giao thông vận tải 1972–1975)
Có những thời khắc của lịch sử, khi nhắc lại, lòng người vẫn rung lên như tiếng vọng của núi rừng, của bom đạn, của những bước chân tuổi trẻ đi qua khói lửa mà không hề ngoảnh lại. Đó là thời hoa lửa – thời của lý tưởng, của hi sinh, của những con người bình dị mà phi thường. Trong dòng chảy hào hùng ấy, hình ảnh người nữ thanh niên xung phong Vũ Thị Phiều, sinh ngày 22 tháng 5 năm 1955, chiến sĩ Đơn vị TNXP N269, hiện đang sinh sống tại thôn bản Riềng, xã Phúc Lợi, tỉnh Lào Cai đã trở thành một kỷ niệm sống động, chân thực và xúc động về tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng chống Mỹ cứu nước trên mặt trận giao thông vận tải từ 1972 đến 1975.
Sinh ra trong những năm tháng đất nước còn chìm trong khói lửa, tuổi thơ của bà Vũ Thị Phiều gắn liền với tiếng máy bay gầm rú, với những đêm dài sơ tán, với những bữa cơm độn sắn, độn khoai. Lớn lên khi Tổ quốc đang cần, trái tim của cô gái tuổi mười bảy, mười tám đã sớm biết rung lên trước tiếng gọi thiêng liêng của non sông. Không cần những lời hô hào lớn lao, cũng không cần suy tính thiệt hơn, bà đã tình nguyện khoác ba lô, rời mái nhà thân yêu, gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong – lực lượng được ví như “mạch máu sống” của chiến trường.
Năm 1972, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt nhất, bà Vũ Thị Phiều chính thức trở thành chiến sĩ TNXP đơn vị N269, trực tiếp làm nhiệm vụ trên mặt trận giao thông vận tải – nơi được coi là “túi bom, chảo lửa” của chiến tranh. Ở đó, từng mét đường, từng cây cầu, từng bến phà đều là mục tiêu đánh phá của kẻ thù. Nhưng cũng chính ở đó, ý chí con người được tôi luyện đến tận cùng.
Công việc của nữ thanh niên xung phong không hề nhẹ nhàng: san lấp hố bom, sửa chữa đường, đảm bảo giao thông thông suốt cho xe ra tiền tuyến, vận chuyển hàng hóa, lương thực, vũ khí, thậm chí là cáng thương binh trong mưa bom bão đạn. Ban ngày làm việc dưới cái nắng cháy da, ban đêm căng mắt nghe tiếng máy bay, sẵn sàng lao ra đường khi còi báo động vừa dứt. Có những đêm, đất đá còn nóng rẫy vì bom vừa nổ, các chị vẫn lặng lẽ cúi mình xúc từng xẻng đất, chỉ mong con đường sớm thông để đoàn xe kịp giờ ra mặt trận.
Là một nữ chiến sĩ, bà Vũ Thị Phiều cũng như bao đồng đội khác phải đối mặt với muôn vàn thiếu thốn. Tuổi mười tám đôi mươi – cái tuổi lẽ ra được sống trong yêu thương, mơ mộng – lại gắn với màu áo bạc phếch, mái tóc cháy nắng, đôi bàn tay chai sần. Những lúc ốm đau, sốt rét rừng, vết thương bom mìn chỉ được băng tạm bằng vài mảnh vải cá nhân. Nhưng vượt lên tất cả là tinh thần lạc quan, là tiếng cười giòn tan giữa hầm trú ẩn, là những câu hát vang lên át cả tiếng bom rơi.
Nhưng chính trong gian khổ ấy, tình đồng đội trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc. Những bát cơm sẻ nửa, những ngụm nước chuyền tay, những cái nắm tay thật chặt trong hầm bom tối om – tất cả đã trở thành ký ức không thể phai mờ. Với bà Vũ Thị Phiều, những năm tháng trong Đơn vị TNXP N269 không chỉ là nhiệm vụ, mà là một phần máu thịt của cuộc đời.
Những năm tháng kháng chiến ấy, trong ký ức của bà Vũ Thị Phiều, không chỉ có bom đạn và hiểm nguy mà còn đong đầy những kỷ niệm rất đỗi đời thường, giản dị nhưng khắc sâu suốt cả cuộc đời. Bà vẫn nhớ như in những đêm hành quân trong mưa rừng xối xả, áo quần ướt sũng, đôi dép cao su mòn vẹt dính đầy bùn đất, vậy mà ai nấy vẫn động viên nhau bằng một câu nói vui, một tiếng cười khẽ trong bóng tối. Có những buổi tối hiếm hoi yên tiếng bom, các chị em quây quần bên nhau trong hầm trú ẩn, người vá lại manh áo rách, người chải tóc cho bạn bằng chiếc lược gãy răng, rồi cùng khe khẽ hát những bài ca cách mạng để xua đi nỗi nhớ nhà da diết.
Bà cũng không thể quên những bữa cơm thời chiến – cơm độn sắn, độn ngô, chan nước muối hoặc canh rau rừng loãng đến mức nhìn rõ đáy bát. Vậy mà bữa ăn nào cũng ấm áp tình đồng đội. Có khi một miếng lương khô được bẻ làm nhiều phần, một ca nước được chuyền tay nhau giữa trưa nắng gắt. Trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, tình người lại càng trở nên sâu nặng, thiêng liêng hơn bao giờ hết. Đau xót nhất là những lần chứng kiến đồng đội ngã xuống ngay bên con đường vừa kịp sửa xong, chưa kịp gửi về gia đình một dòng tin nhắn. Những giọt nước mắt lặng lẽ rơi xuống đất, rồi lại nhanh chóng lau đi để tiếp tục công việc, bởi ai cũng hiểu rằng con đường phải thông, đoàn xe phải đi, miền Nam đang chờ.
Bà Vũ Thị Phiều vẫn thường kể rằng, có những kỷ niệm của thời hoa lửa dù đã đi qua nửa thế kỷ nhưng chỉ cần nhắm mắt lại là mọi thứ hiện về rõ ràng như mới hôm qua. Một đêm cuối năm 1973, khi đơn vị N269 vừa kịp chợp mắt sau một ngày dài san lấp hố bom, còi báo động bất ngờ vang lên xé toạc màn đêm. Máy bay địch gầm rú trên đầu, từng loạt bom trút xuống con đường vừa được sửa xong. Đất đá rung chuyển, khói lửa mù mịt. Trong ánh chớp bom loé sáng, bà và đồng đội lao ra khỏi hầm, vừa chạy vừa gọi tên nhau, tay nắm chặt cuốc xẻng, chỉ kịp nghĩ một điều duy nhất: phải giữ cho con đường thông suốt.
Khi loạt bom cuối cùng dứt, cả khu vực chỉ còn lại mùi khét của thuốc nổ và những hố sâu chằng chịt. Không ai bảo ai, các nữ thanh niên xung phong lại lặng lẽ bắt tay vào việc. Có người bị đất đá sượt qua vai rướm máu, có người bàng hoàng vì vừa thoát chết trong gang tấc, nhưng tất cả đều cúi mình xúc từng xẻng đất trong đêm tối. Bà Phiều nhớ mãi hình ảnh một người bạn cùng tiểu đội, giọng còn run run vì sợ, nhưng vẫn mỉm cười nói nhỏ: “Cố lên nhé, đường mà tắc là xe không ra kịp đâu.” Câu nói ấy, giữa đêm bom đạn, đã tiếp thêm sức mạnh để mọi người quên đi mệt mỏi và hiểm nguy.
Có lần khác, trong một buổi trưa nắng gắt, đơn vị chỉ còn lại một nắm lương khô và một bi đông nước. Bà Phiều và mấy chị em ngồi nép dưới tán cây rừng, bẻ nhỏ từng miếng lương khô, chuyền tay nhau từng ngụm nước ít ỏi. Không ai than vãn, cũng chẳng ai giữ phần cho riêng mình. Giữa cái đói, cái khát của chiến tranh, họ kể cho nhau nghe chuyện quê nhà, chuyện ước mơ ngày hòa bình, rồi bật cười khi có người đùa rằng sau này nhất định sẽ được ăn một bữa cơm trắng no nê. Những câu chuyện giản dị ấy đã sưởi ấm tâm hồn những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi trong những ngày tháng khốc liệt nhất.
Nhưng đau xót nhất trong ký ức của bà là buổi chiều tiễn một đồng đội ngã xuống sau một trận bom dữ dội. Người bạn ấy mới sáng còn cùng bà vá lại manh áo rách, chiều đã nằm lại bên con đường chiến lược. Không có vòng hoa, không có điếu văn, chỉ có nắm đất rừng và lời hứa thầm lặng trong tim: sẽ sống, sẽ làm việc thay cả phần của những người đã khuất. Chính từ những mất mát ấy, bà Vũ Thị Phiều hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình và lý do vì sao tuổi trẻ của mình đã không hoài phí.
Những câu chuyện nhỏ bé ấy, góp lại thành một thời hoa lửa không thể nào quên. Đó không chỉ là ký ức của riêng bà, mà là ký ức chung của cả một thế hệ thanh niên xung phong – những con người đã đi qua chiến tranh bằng tất cả niềm tin, lòng dũng cảm và tình đồng đội keo sơn.
Chính những kỷ niệm ấy đã làm nên sức mạnh tinh thần to lớn, giúp người nữ thanh niên xung phong Vũ Thị Phiều và đồng đội vững vàng vượt qua những năm tháng ác liệt nhất của cuộc kháng chiến. Đó là những ký ức không thể nào quên, vừa đau thương, vừa tự hào, vừa thấm đẫm chất nhân văn của một thời tuổi trẻ sẵn sàng hiến dâng tất cả cho Tổ quốc.
Mùa xuân 1975, đất nước vỡ òa trong niềm vui thống nhất. Tin chiến thắng đến với các đơn vị thanh niên xung phong như một giấc mơ có thật. Sau bao năm đối mặt với cái chết, giờ đây, niềm hạnh phúc lớn nhất là được sống, được trở về, được nhìn thấy lá cờ Tổ quốc tung bay trên khắp mọi miền đất nước. Đối với người nữ TNXP Vũ Thị Phiều, chiến tranh khép lại nhưng dư âm của thời hoa lửa thì còn mãi.
Trở về đời thường, bà tiếp tục sống một cuộc đời giản dị như bao người phụ nữ Việt Nam khác. Không ồn ào kể công, không đòi hỏi vinh danh, bà mang theo ký ức chiến tranh như một phần thiêng liêng của tâm hồn. Những vết sẹo còn đó, những cơn đau trái gió trở trời còn đó, nhưng trên hết là niềm tự hào sâu lắng: đã từng sống trọn vẹn cho Tổ quốc, cho lý tưởng cao đẹp của tuổi trẻ.
Hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, những con đường năm xưa đã thẳng dài, xe cộ ngược xuôi tấp nập, ít ai hình dung được rằng dưới lớp nhựa phẳng phiu ấy là biết bao xương máu của những người thanh niên xung phong năm nào. Và trong lớp trầm tích lịch sử ấy, có dấu chân của nữ chiến sĩ Vũ Thị Phiều – TNXP N269.
