KÝ SỰ KỲ 1-  MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG 99 TUỔI “ VIỆT ƠI, VỀ VỚI MẸ”

Mẹ Đỏ và khát vọng tìm con suốt 57 năm

Hơn nửa thế kỷ sau ngày người con trai đầu hy sinh, Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Đỏ (99 tuổi, trú tại xã Đức Minh, Hà Tĩnh) vẫn đau đáu niềm mong mỏi là biết nơi con yên nghỉ. Đợt thu nhận mẫu sinh phẩm để giám định ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính đang triển khai rốt ráo đã thắp lên trong người mẹ gần trăm tuổi niềm hy vọng mới.

"Thấy các con đến, mẹ mừng, phấn khởi lắm", mẹ Đỏ xúc động nói khi cán bộ Công an xã Đức Minh đến tận nhà tuyên truyền, thông báo kế hoạch thu nhận mẫu ADN vào đầu tháng 7.

Ở tuổi đại thọ, mẹ Đỏ vẫn minh mẫn, dáng đi thẳng lưng. Hiện, mẹ được người con gái út Trần Thị Dung (53 tuổi) sống cùng để tiện chăm sóc.

Bà Dung cho biết sau khi lập gia đình, bà ở cách nhà mẹ khoảng 30km. Nhiều năm nay, khi chồng đi làm ăn xa, 2 con đã trưởng thành, lập gia đình và có cuộc sống riêng, bà quyết định quay về mái nhà xưa ở cùng mẹ. "Mẹ tôi vẫn còn khỏe, chủ động được nhiều việc trong sinh hoạt hàng ngày. Tôi về ở với mẹ để tiện chăm sóc và sớm hôm phụng dưỡng mẹ lúc tuổi già", bà Dung chia sẻ.

Hai mẹ con sống trong căn nhà cấp bốn bên bờ sông La, tại thôn Trường Xuân, xã Trường Sơn, huyện Đức Thọ cũ, nay thuộc xã Đức Minh. Chính trong ngôi nhà ấy, vợ chồng mẹ Đỏ từng nuôi lớn 12 người con. Thời trẻ, mẹ gánh hàng ra chợ mưu sinh, nấu kẹo cu đơ bán để nuôi các con khôn lớn.

Thế rồi, chiến tranh và biến cố đã cướp đi 3 người con của mẹ. Mẹ gạt nước mắt nhận giấy báo tử của anh Trần Quốc Việt (SN 1949) và Trần Thanh Nghị (SN 1957). Nỗi đau như cộng dồn khi một người con gái khác của mẹ mất vì bom đạn năm16 tuổi.

Liệt sĩ Trần Quốc Việt là con trai cả. Vừa tròn 18 tuổi, anh tình nguyện lên đường, tham gia kháng chiến chống Mỹ. Trong ký ức của mẹ, đó là chàng trai cao lớn, khôi ngô. "Nó đẹp trai nhất nhà", mẹ nhắc lại, ánh mắt đầy tự hào.

2 năm sau ngày nhập ngũ, gia đình nhận giấy báo tử, liệt sĩ Trần Quốc Việt hy sinh ngày 25/11/1969. Chàng lính trẻ ngày đó mãi mãi nằm lại chiến trường miền Nam. 57 năm qua, người thân nhiều lần dò hỏi, tìm kiếm khắp nơi nhưng vẫn chưa tìm được phần mộ của liệt sĩ Việt.

Người con trai thứ 5 của mẹ Đỏ là liệt sĩ Trần Thanh Nghị hy sinh năm 1991, gia đình đã đưa được hài cốt anh về quê an táng.

Bà Dung cho biết tìm được phần mộ của anh Việt là tâm nguyện lớn nhất của mẹ Đỏ ở tuổi xế chiều. "Những ngày cuối tháng 6, khi biết nhà nước triển khai thu thập mẫu sinh phẩm đề giám định ADN phục vụ việc xác định danh tính liệt sĩ, đêm nào mẹ tôi cũng nôn nao rồi bật khóc. Mẹ cứ gọi: "Việt ơi, về với mẹ!", bà Dung nghẹn ngào kể.

Trong câu chuyện, mẹ Đỏ nhiều lần đưa mắt nhìn lên bàn thờ, nơi đặt di ảnh 2 người con liệt sĩ do một nhóm thiện nguyện giúp phục dựng, trao tặng dịp Tết Bính Ngọ 2026.

Mỗi lần nhắc về liệt sĩ Trần Quốc Việt, đôi mắt Mẹ Việt Nam anh hùng lại đỏ hoe. "Nhắc đến từng mô (đâu), thương hắn (anh Việt) từng nớ", Mẹ nghẹn giọng nói.

Ở tuổi 99, mẹ Đỏ có 50 người cháu và 53 người chắt. Mỗi dịp lễ, Tết khi con cháu trở về quây quần, mẹ vui lắm nhưng vẫn luôn có một khoảng trống chưa thể lấp đầy. Đó là mong ước được một lần biết nơi người con cả yên nghỉ, để có thể đón con trở về.

Mong mỏi của nhiều gia đình và ký ức một vùng quê

Nỗi khắc khoải của mẹ Đỏ cũng là mong mỏi chung của nhiều gia đình tại vùng quê ven sông La, nơi cả một thế hệ thanh niên lên đường ra trận và nhiều người đã mãi mãi không trở về.

Năm 1967, liệt sĩ Trần Quốc Việt - người con cả của mẹ Đỏ cùng gần 20 thanh niên trong xã Đức Minh khoác ba lô lên đường nhập ngũ. Trong đoàn quân năm ấy có anh Nguyễn Văn Thọ (SN 1949), đăng lính khi chưa tròn 18 tuổi.

Anh Thọ ra chiến trường với nỗi đau riêng. Một năm trước đó, người anh trai duy nhất của Thọ là liệt sĩ Nguyễn Văn Phúc (SN 1932) hy sinh khi làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào. Liệt sĩ Nguyễn Văn Phúc từng tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trở về quê hương, ông lập gia đình, có 5 người con. Đến thời chống Mỹ, khi đất nước cần, ông tái ngũ và hy sinh năm 1966.

Gia đình có 2 anh em. Sau ngày anh trai ngã xuống, chàng trai Nguyễn Văn Thọ càng quyết tâm ra chiến trường, rồi hy sinh 2 năm sau đó.

Những ngày này, ông Nguyễn Kim Sơn (66 tuổi), Phó tổ trưởng Tổ an ninh thôn Đức Tân, cùng Công an xã Đức Minh hỗ trợ thu nhận mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ. Với ông, đó không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là hành trình gửi gắm mong mỏi của chính gia đình mình.

Ông Sơn là con liệt sĩ Nguyễn Văn Phúc và cháu ruột liệt sĩ Nguyễn Văn Thọ. Mỗi ngày ông đều cẩn thận dùng khăn lau tấm di ảnh của cha trên bàn thờ. Còn người chú hy sinh nơi chiến trường, không có di ảnh, ông Sơn lập bàn thờ cúng vọng trước Bằng Tổ quốc ghi công.

"Hồi đó, một cây số dọc vùng ven sông La đã có gần 20 chú, bác của chúng tôi lên đường nhập ngũ, trong đó có chú Thọ nhà tôi. Đến ngày đất nước thống nhất, chỉ còn 2 người trở về. Khi ấy tôi mới 7 tuổi nhưng vẫn nhớ như in", ông Sơn kể.

Điều day dứt nhất với ông là phần lớn những người lính ngã xuống năm ấy, trong đó có người chú ruột, đến nay vẫn chưa xác định được nơi yên nghỉ. Cha và chú của ông đều chưa tìm thấy phần mộ. Vì vậy, với ông Sơn, mỗi mẫu ADN được thu nhận hôm nay đều thắp thêm một niềm tin rằng sẽ có ngày gia đình tìm được người thân sau nhiều thập kỷ mòn mỏi chờ đợi.

Mang chung niềm mong mỏi ấy có bà Hoàng Thị Liên (93 tuổi, ở thôn Đức Tân). Người em trai duy nhất của bà, liệt sĩ Hoàng Gia Sự (SN 1946), cũng lên đường nhập ngũ năm 1967 cùng với liệt sĩ Trần Quốc Việt và liệt sĩ Nguyễn Văn Thọ. Như nhiều thân nhân liệt sĩ cùng quê, bà Liên vẫn chưa tìm thấy phần mộ em trai.

2 chị em bà mồ côi cha mẹ từ nhỏ, nương tựa vào nhau vượt qua những năm tháng gian khó, đói nghèo. Bà Liên đi làm thuê, xin ăn khắp nơi để nuôi em khôn lớn. Đến tuổi thanh niên, anh Hoàng Gia Sự tình nguyện nhập ngũ rồi mãi mãi không trở về.

Hai năm nay, bà Liên bị liệt, nằm một chỗ nhưng vẫn minh mẫn. Mỗi lần nhắc đến em trai, đôi mắt người chị tóc đã bạc trắng lại rưng rưng.

Ông Nguyễn Thế Hà (62 tuổi), con trai bà Liên chia sẻ, trước đây mẹ và gia đình nhiều lần đi tìm phần mộ cậu. "Từng có người báo tin, cả nhà lại nuôi hy vọng rồi cuối cùng vẫn chưa tìm được. Điều mẹ tôi mong mỏi nhất là đưa cậu về quê hương yên nghỉ. Chúng tôi đặt nhiều hy vọng vào đợt thu nhận, giám định ADN diện rộng lần này", ông Hà chia sẻ.

Trung tá Nguyễn Tống Giang, Phó Trưởng Công an xã Đức Minh, cho biết toàn xã có 237 liệt sĩ chưa tìm được phần mộ với 301 thân nhân thuộc diện lấy mẫu ADN. Đối với những người già yếu, ốm đau, không thể đi lại như bà Hoàng Thị Liên, công an và lực lượng phối hợp đến tận nhà thu nhận mẫu.

"Chúng tôi xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng nên đã chủ động tham mưu kế hoạch, phối hợp các đơn vị triển khai đợt cao điểm, tạo điều kiện thuận lợi nhất để thân nhân liệt sĩ tham gia lấy mẫu", Trung tá Giang nói.

Theo ông Nguyễn Văn Sỹ, Trưởng phòng Người có công (Sở Nội vụ Hà Tĩnh), mục tiêu lớn nhất của chiến dịch là trả lại tên tuổi cho các liệt sĩ, giúp các gia đình biết nơi người thân yên nghỉ sau nhiều thập kỷ.

"Đây là đạo lý, sự tri ân của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi mẫu ADN được đưa vào Ngân hàng gen sẽ mở thêm hy vọng trả lại tên tuổi cho các liệt sĩ, giúp nhiều gia đình khép lại hành trình tìm kiếm kéo dài hàng chục năm", ông Sỹ tâm niệm.

Nội dung: Dương Nguyên

Thiết kế: CTV Thuỷ Tiên