KÝ SỰ KỲ 3 -  5 PHÚT LẤY “MẢNH GHÉP” VÀ HƠN NỬA THẾ KỶ HY VỌNG NGÀY ĐOÀN TỤ

Hy vọng sau hơn nửa thế kỷ biệt tin

"Xin mời ông Phan Huy Tiến và bà Phan Thị Kha, thân nhân liệt sĩ Phan Huy Đệ!".

Tiếng loa của cán bộ Công an phường Thành Sen (Hà Tĩnh) vang lên giữa hội trường vào một buổi sáng đầu tháng 7.

Từ hàng ghế phía dưới, cụ Tiến (98 tuổi) - anh trai liệt sĩ Phan Huy Đệ - chậm rãi chống gậy đứng dậy. Phía sau là người em gái út, bà Kha (86 tuổi). Hai anh em tóc bạc trắng lặng lẽ bước về bàn thu nhận mẫu ADN, được cán bộ công an và đoàn viên thanh niên ân cần dìu, đỡ.

Chỉ khoảng 5 phút, quy trình thu nhận mẫu ADN được hoàn tất. Từ việc tiếp nhận, đối chiếu thông tin, lấy mẫu máu đến niêm phong đều diễn ra cẩn trọng theo đúng quy định. Nhưng để có được 5 phút ấy, anh em cụ Tiến đã chờ đợi hơn nửa thế kỷ, kể từ ngày liệt sĩ Phan Huy Đệ không trở về sau lần lên đường ra trận.

Bà Kha cho biết gia đình có 6 anh chị em (4 trai, 2 gái), ở xóm Thanh Tân, xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà cũ (nay thuộc xã Mai Phụ). Liệt sĩ Phan Huy Đệ (SN 1938) là người con thứ tư.

"Năm 1968, khi lên đường nhập ngũ, anh Đệ đã lập gia đình và có 2 con gái nhỏ. Ngày khoác ba lô ra trận, mắt anh đỏ hoe. Anh dặn tôi: "Em ở nhà nhớ giúp chị dâu chăm sóc các cháu". Đó cũng là lần cuối cùng mà tôi được gặp anh"", bà Kha nhớ lại.

Sáu tháng sau ngày nhập ngũ, gia đình nhận giấy báo tử. Không ai tin đó là sự thật. Họ vẫn chờ, vẫn hy vọng người lính ấy sẽ trở về như bao người khác sau ngày đất nước thống nhất. Nhưng năm tháng trôi qua, liệt sĩ Phan Huy Đệ vẫn bặt vô âm tín.

Hơn 50 năm qua, gia đình lặn lội tìm kiếm nhiều nơi nhưng không có kết quả. Đến khi được lực lượng công an thông báo về đợt thu nhận mẫu ADN phục vụ xác định danh tính liệt sĩ, trong họ lại nhen lên một niềm hy vọng mới.

"Tôi lấy chồng ở xã Trường Lưu, cách điểm lấy mẫu gần 40km. Sáng nay, con cháu đón anh trai và tôi lên đây. Đêm qua, tôi gần như không ngủ được, chỉ mong trời mau sáng để đi lấy mẫu. Cả gia đình đều hy vọng một ngày không xa sẽ được đón anh trai trở về quê hương", bà Kha nói.

Không chỉ gia đình bà Kha, trong hội trường sáng hôm ấy còn có hàng trăm thân nhân liệt sĩ khác mang theo cùng một niềm mong mỏi. Mỗi người đến đây với một câu chuyện riêng, nhưng đều hy vọng mẫu ADN được lấy hôm nay sẽ mở ra cơ hội tìm lại người thân sau hơn nửa thế kỷ xa cách.

Trong chiếc túi nilon màu trắng, ông Phan Văn Hỷ (83 tuổi, tổ dân phố Hợp Tiến, phường Thành Sen) cẩn thận cất bản sao giấy báo tử của người anh trai là liệt sĩ Phan Văn Mỹ (SN 1939) - kỷ vật ít ỏi gia đình còn lưu giữ sau 54 năm.

"Anh tôi nhập ngũ năm 1963, hy sinh năm 1972 ở chiến trường miền Nam. Nhiều năm trước, có người báo tin nơi anh an nghỉ nên gia đình khăn gói đi tìm. Thế nhưng, chuyến đi ấy vẫn khép lại trong vô vọng", ông Hỷ chậm rãi kể.

Ngồi cạnh ông là bà Phan Thị Huệ (63 tuổi), con gái út của liệt sĩ Phan Văn Mỹ. Trước khi lên đường nhập ngũ, cha bà là giáo viên Trung học cơ sở, đã lập gia đình và có 2 người con.

"Ngày cha lên đường, tôi mới tròn 3 tháng tuổi nên không còn ký ức nào về cha. Anh trai khi ấy mới 4 tuổi. Mẹ tôi nay 87 tuổi. Bao năm qua, điều mẹ và các con luôn đau đáu là tìm được cha để đưa ông trở về", bà Huệ chia sẻ.

Từ ngày rời bục giảng tòng quân, thầy giáo Phan Văn Mỹ không một lần trở về thăm quê. Những lá thư gửi từ chiến trường từng là sợi dây nối người chồng, người cha nơi tuyến lửa với gia đình ở quê nhà. Theo năm tháng, những lá thư ấy thất lạc, chỉ còn lại tờ giấy báo tử cũ kỹ cùng nỗi mong mỏi "đoàn tụ" chưa bao giờ nguôi của thân nhân.

Đến từng nhà để không bỏ sót một hy vọng

Câu chuyện của bà Kha, bà Huệ, cũng giống như câu chuyện của hàng chục nghìn gia đình liệt sĩ khác ở Hà Tĩnh trong những ngày đầu tháng 7. Tại các điểm thu nhận mẫu ADN, có những cụ gần 90 tuổi được con cháu dìu đến, có người chống gậy, người ngồi xe lăn. Trên tay họ là giấy báo tử đã ngả màu, bản sao Bằng Tổ quốc ghi công hay những giấy tờ được gìn giữ suốt hàng chục năm.

Để những người cao tuổi không phải chờ đợi hay đi lại nhiều, công tác chuẩn bị đã được lực lượng công an triển khai từ nhiều tháng trước.

Thiếu tá Hồ Văn Phương, Phó Trưởng Công an phường Thành Sen, cho biết địa phương được chọn làm điểm thu nhận mẫu ADN tập trung cho thân nhân liệt sĩ của 15 xã, phường lân cận, với hơn 3.100 mẫu dự kiến hoàn thành trong 5 ngày.

Hơn 2 tháng trước, 24 cảnh sát khu vực đã tỏa về từng khu dân cư, từng gia đình để rà soát, xác minh thông tin, hướng dẫn kê khai và gửi giấy mời theo từng khung giờ. Những cụ già yếu, đau ốm hoặc không còn khả năng đi lại đều được lập danh sách để bố trí phương tiện hỗ trợ, bảo đảm không bỏ sót bất kỳ trường hợp đủ điều kiện nào.

Thiếu tá Phương cho biết việc thu nhận mẫu được thực hiện theo thứ tự ưu tiên dựa trên mối quan hệ huyết thống gần nhất với liệt sĩ, bắt đầu từ mẹ ruột, sau đó đến bà ngoại, anh chị em ruột cùng mẹ và các thân nhân bên ngoại. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao khả năng đối sánh ADN, phục vụ xác định danh tính các liệt sĩ chưa biết tên.

Ở xã Hương Phố (huyện Hương Khê cũ), công việc còn vất vả hơn. Địa bàn miền núi rộng, nhiều thân nhân tuổi cao, con cháu đi làm ăn xa, có người ở cách điểm lấy mẫu đến 20km. Để các cụ không phải lặn lội đường xa, chính quyền và lực lượng công an bố trí ô tô khách, xe chuyên dụng đến tận từng thôn, từng nhà đưa đón.

Thiếu tá Nguyễn Thế Việt, Trưởng Công an xã Hương Phố, cho biết dù chính quyền, lực lượng công an chuẩn bị kỹ phương án, vẫn có những tình huống ngoài dự kiến như thân nhân liệt sĩ quên mang căn cước công dân hay giấy tờ liên quan.

"Mỗi lần như vậy, cán bộ công an lập tức đưa họ về nhà lấy rồi quay trở lại điểm thu nhận. Nhờ sự chủ động ấy, toàn bộ việc lấy mẫu được hoàn thành ngay trong một buổi sáng, bảo đảm an toàn và không bỏ sót một trường hợp nào", Thiếu tá Việt chia sẻ.

Theo Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an Hà Tĩnh, toàn tỉnh hiện có hơn 12.300 liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Lực lượng chức năng đã rà soát, cập nhật hơn 16.300 thân nhân theo dòng mẹ đủ điều kiện thu nhận mẫu ADN để phục vụ đối sánh.

Trong 5 ngày cao điểm đầu tháng 7, hơn 16.300 mẫu sinh phẩm được thu nhận tại 69 xã, phường trên toàn tỉnh Hà Tĩnh. Phía sau những con số ấy là hàng nghìn gia đình vẫn bền bỉ nuôi hy vọng. Mỗi mẫu ADN được thu nhận sẽ góp thêm một “mảnh ghép” để hành trình 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tiến thêm một bước.

Nội dung: Dương Nguyên

Thiết kế: Thuỷ Tiên