KÝ SỰ KỲ CUỐI -  “ CHÌA KHOÁ” GIẢI MÃ DANH TÍNH LIỆT SỸ

Đại tá Võ Quang Thiện - Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Tĩnh - Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh, đã có cuộc trao đổi với phóng viên Dân trí về hành trình tìm lại tên cho các liệt sĩ. Sau cuộc trao đổi, đến nay Đại tá Võ Quang Thiện đã được điều động, bổ nhiệm giữ chức Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa.

Điểm nhấn đặc biệt của chiến dịch

Hà Tĩnh đang triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Đại tá có thể đánh giá ý nghĩa lớn nhất của chiến dịch lần này?

- Như chúng ta đã biết, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027), Ban Chỉ đạo 515 quốc gia (Ban chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ) đã phát động Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Theo tôi, đây là đợt cao điểm có ý nghĩa chính trị, xã hội, nhân văn đặc biệt sâu sắc.

Chiến dịch không chỉ để thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước, mà còn là sự cụ thể hóa đạo lý uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Điểm nhấn của chiến dịch lần này là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ giám định ADN để "trả lại tên" cho liệt sĩ chưa xác định được danh tính, giúp các gia đình có thêm hy vọng tìm được người thân sau nhiều năm chờ đợi.

Hà Tĩnh đã huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, xã hội cùng thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Mỗi trường hợp được xác định danh tính không chỉ mang lại niềm an ủi cho thân nhân, còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn đối với các thế hệ hôm nay và mai sau.

Sau hơn nửa thế kỷ kể từ khi chiến tranh kết thúc, vì sao công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính liệt sĩ luôn được xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, thưa Đại tá?

- Chiến tranh đã lùi xa nhưng hậu quả vẫn rất nặng nề. Trên cả nước còn hàng trăm nghìn liệt sĩ chưa xác định được danh tính hoặc chưa tìm thấy hài cốt. Riêng tại các nghĩa trang liệt sĩ ở Hà Tĩnh còn 1.052 phần mộ chưa có thông tin.

Theo tôi, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế cao cả.

Mỗi trường hợp được xác định danh tính sẽ giúp thân nhân vơi đi nỗi đau chờ đợi, góp phần củng cố niềm tin của người dân với Đảng, Nhà nước, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và lan tỏa những giá trị nhân văn trong xã hội.

Khi AND trở thành “chiếc chìa khoá”

Theo Đại tá, so với trước đây, Chiến dịch 500 ngày đêm lần này có những điểm mới gì về cách làm, ứng dụng khoa học công nghệ và sự phối hợp giữa các lực lượng?

- Điểm mới nổi bật nhất là việc ứng dụng mạnh mẽ thành tựu khoa học công nghệ, đặc biệt là giám định ADN kết hợp xây dựng cơ sở dữ liệu số về liệt sĩ, thân nhân và phần mộ liệt sĩ. Công nghệ giám định ADN được xem như "chìa khóa" giúp giải mã danh tính, mở ra cơ hội xác định tên tuổi cho những liệt sĩ chưa rõ thông tin.

Các lực lượng không còn thực hiện nhiệm vụ riêng lẻ mà phối hợp đồng bộ giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Nội vụ, Bộ Y tế, chính quyền địa phương, cùng các đơn vị chuyên môn về giám định gen.

Tại Hà Tĩnh, Ban Chỉ đạo tỉnh đã chủ động rà soát hồ sơ, thống kê đầy đủ đối tượng, xây dựng kế hoạch lấy mẫu ADN đối với thân nhân và hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin theo lộ trình khoa học, chặt chẽ trong từng khâu thực hiện.

Đại tá có thể đánh giá vai trò của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, sự phối hợp giữa quân đội với công an, ngành Nội vụ, Y tế, chính quyền địa phương?

- Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh là cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh, trực tiếp tham mưu Tỉnh ủy, UBND tỉnh triển khai toàn diện Chiến dịch 500 ngày đêm trên địa bàn.

Chúng tôi chủ trì xây dựng kế hoạch, phối hợp với Sở Nội vụ, Sở Y tế, Công an tỉnh và các địa phương rà soát hồ sơ, xác minh thông tin, chuẩn bị lực lượng, phương tiện, tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đúng quy trình chuyên môn.

Sự phối hợp giữa các lực lượng được triển khai chặt chẽ, phát huy tốt vai trò, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Mỗi lực lượng đảm nhận một phần việc nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là bảo đảm việc lấy mẫu và xác định danh tính liệt sĩ đạt hiệu quả cao nhất.

Việc thu nhận mẫu ADN thân nhân cũng như hài cốt liệt sĩ đang được triển khai trên diện rộng. các lực lượng đã chuẩn bị như thế nào để bảo đảm không bỏ sót thân nhân, phần mộ và tạo thuận lợi nhất cho công tác này?

- Ngay từ khi triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chủ động tham mưu Ban Chỉ đạo 515 tỉnh xây dựng kế hoạch chi tiết cho từng phần việc. Theo phân công, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chủ trì lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang trên địa bàn, lực lượng công an chủ trì thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ.

Chúng tôi phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, địa phương và ban quản lý nghĩa trang rà soát, thống kê, chuẩn hóa thông tin từng phần mộ; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, vật tư, các điều kiện cần thiết để việc lấy mẫu hài cốt được thực hiện đúng quy trình, bảo đảm trang nghiêm, tôn kính đối với các anh hùng liệt sĩ.

Cơ quan quân sự các cấp cũng tích cực phối hợp với lực lượng công an, chính quyền địa phương tuyên truyền, rà soát, xác minh thông tin thân nhân liệt sĩ, bảo đảm không bỏ sót người đủ điều kiện thu nhận mẫu ADN, tạo thuận lợi cho việc đối sánh, xác định danh tính trong thời gian tới.

Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh đã khai quật, lấy mẫu và số hóa thông tin 137 mẫu hài cốt liệt sĩ trên tổng số 303 phần mộ.

Sau khi hoàn thành lấy mẫu ADN, quy trình tiếp theo sẽ được triển khai như thế nào? Người dân cần chờ đợi qua những bước nào để có thể xác định danh tính người thân, thưa Đại tá?

- Sau khi thu nhận, mẫu ADN sẽ được niêm phong, quản lý, bàn giao theo quy trình thống nhất, chuyển đến các đơn vị chuyên môn để giám định.

Kết quả giám định được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia và đối sánh giữa mẫu hài cốt với mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ.

Khi có kết quả trùng khớp theo quy định, cơ quan chức năng sẽ tiếp tục xác minh, hoàn thiện hồ sơ pháp lý trước khi công bố kết quả, thông báo đến gia đình. Đây là quy trình khoa học, bảo đảm độ chính xác cao nên cần có thời gian để thực hiện đầy đủ các bước.

“Tôi tin sẽ có thêm nhiều liệt sỹ được trả lại tên”

Theo Đại tá, khó khăn lớn nhất hiện nay trong công tác xác định danh tính liệt sĩ là gì và giải pháp tháo gỡ?

- Khó khăn lớn nhất hiện nay là thời gian đã quá dài. Nhiều hài cốt được quy tập từ nhiều năm trước nên chất lượng mẫu ADN bị ảnh hưởng, nhiều thân nhân có mối quan hệ huyết thống đã cao tuổi hoặc không còn. Một số hồ sơ, thông tin về liệt sĩ chưa đầy đủ, gây khó khăn cho việc xác minh, đối chiếu.

Để khắc phục những khó khăn đó, Hà Tĩnh đang tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động thân nhân liệt sĩ tham gia lấy mẫu ADN; tổ chức rà soát, chuẩn hóa hồ sơ; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong quản lý dữ liệu và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn của Trung ương nhằm nâng cao chất lượng giám định, rút ngắn thời gian đối sánh.

Hà Tĩnh đặt mục tiêu đến năm 2027 sẽ cơ bản hoàn thành những phần việc nào trong Chiến dịch 500 ngày đêm? Đại tá kỳ vọng kết quả sẽ ra sao?

- Hà Tĩnh phấn đấu hoàn thành các mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm theo chỉ đạo của Trung ương và Quân khu, trong đó tập trung hoàn thành việc thu nhận mẫu ADN đối với thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện.

Đối với việc lấy mẫu các phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang trên địa bàn, chúng tôi quyết tâm hoàn thành trước 30/8.

Tôi kỳ vọng sẽ có thêm nhiều trường hợp được xác định danh tính, góp phần giảm số lượng mộ liệt sĩ chưa biết tên và từng bước hiện thực hóa mong mỏi của nhiều gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ.

Trong quá trình chỉ đạo, đồng hành cùng cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ, câu chuyện, hình ảnh nào khiến Đại tá xúc động?

- Trong quá trình thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, có rất nhiều hình ảnh khiến tôi và cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang xúc động. Mỗi kết quả đạt được đều gắn với những câu chuyện rất đẹp về nghĩa tình và trách nhiệm.

Điều khiến tôi trăn trở và xúc động nhất là hình ảnh những người mẹ đã gần trăm tuổi, những người em, người cháu của liệt sĩ… bền bỉ chờ đợi tin người thân sau hàng chục năm.

Mỗi lần trực tiếp theo dõi việc lấy mẫu hài cốt tại các nghĩa trang liệt sĩ, chứng kiến cán bộ, chiến sĩ, cùng các lực lượng chức năng cẩn trọng trong từng thao tác, gìn giữ sự tôn nghiêm đối với từng phần mộ, tôi càng cảm nhận sâu sắc ý nghĩa của nhiệm vụ này.

Đó không đơn thuần là công việc chuyên môn mà còn là hành trình tri ân, "trả lại tên" cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Khi thực hiện loạt bài, chúng tôi gặp Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Đỏ (99 tuổi, xã Đức Minh) và nhiều gia đình đau đáu chờ tin con, người thân sau hơn nửa thế kỷ. Đại tá kỳ vọng Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ mang lại điều gì cho thân nhân liệt sĩ? Đại tá muốn gửi gắm điều gì tới những gia đình đang chờ tin người thân?

- Điều tôi mong muốn nhất là mang lại hy vọng và niềm an ủi cho những gia đình đã mòn mỏi chờ đợi người thân suốt hơn nửa thế kỷ.

Hành trình xác định danh tính liệt sĩ chắc chắn còn nhiều khó khăn, nhưng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự phát triển của khoa học công nghệ, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, tôi tin sẽ ngày càng có nhiều liệt sĩ được trở về với đúng tên tuổi, đúng quê hương và đúng với sự hy sinh cao cả của mình.

Qua báo Dân trí, tôi cũng mong các gia đình liệt sĩ tiếp tục đồng hành, phối hợp với cơ quan chức năng, cung cấp thông tin và tham gia lấy mẫu ADN khi được hướng dẫn. Mỗi thông tin, mỗi mẫu ADN được bổ sung sẽ góp phần rút ngắn hành trình tìm lại tên tuổi cho các anh hùng liệt sĩ.

Đó không chỉ là mong mỏi của các gia đình mà còn là trách nhiệm, mệnh lệnh từ trái tim của mỗi cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang trên hành trình tri ân những người đã hiến dâng trọn đời mình cho Tổ quốc.

Xin cảm ơn Đại tá!

Nội dung: Dương Nguyên

Thiết kế: Tuấn Huy