KỸ SƯ TRƯỞNG CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM

Từ bỏ vinh hoa xứ người vì lòng yêu nước
Trần Đại Nghĩa tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh ra trong một gia đình nhà giáo nghèo tại Vĩnh Long. Mồ côi cha từ năm 6 tuổi, bằng nghị lực phi thường, ông đã giành học bổng sang Pháp du học. Tại Paris, ông xuất sắc lấy cùng lúc 3 bằng kỹ sư và chứng chỉ của các trường đại học danh tiếng. Suốt 11 năm ở châu Âu, ông phải bí mật thu thập, nghiên cứu tài liệu về vũ khí độc hại và công nghệ chế tạo bom đạn của các cường quốc.

Tháng 9/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp dự Hội nghị Fontainebleau. Gặp được Bác Hồ, Phạm Quang Lễ bày tỏ nguyện vọng được về nước phục vụ cách mạng. Lúc đó, ông đang là kỹ sư trưởng một hãng máy bay Pháp với mức lương cực kỳ cao. Khi nghe Bác nói: "Về nước khổ lắm, không có lương đâu, lại nguy hiểm đến tính mạng, chú có chịu được không?", ông đã dứt khoát trả lời: "Thưa Bác, tôi đã chờ đợi ngày này suốt 11 năm qua. Tôi sẵn sàng!".

Ông thu xếp hành lý về nước, mang theo tài sản quý giá nhất là 1 tấn sách, tài liệu mật về vũ khí. Để giữ bí mật trước tai mắt của mật thám Pháp, Bác Hồ đã đặt cho ông một cái tên mới: Trần Đại Nghĩa.

Kỳ tích chế tạo vũ khí giữa đại ngàn Việt Bắc
Trở về nước, Trần Đại Nghĩa được bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục Quân giới. Giữa chiến khu Việt Bắc thiếu thốn đủ đường, máy móc thô sơ, nguyên vật liệu khan hiếm, ông đã cùng các cộng sự bắt tay vào một nhiệm vụ tưởng chừng bất khả thi: Chế tạo vũ khí chống lại xe tăng và xe bọc thép của Pháp.

Tháng 3/1947, súng Bazooka do Trần Đại Nghĩa thiết kế chính thức xuất trận tại vùng Chùa Trầm (Hà Tây cũ). Chỉ với những quả đạn đầu tiên, vũ khí này đã bắn cháy ngay xe tăng Pháp, bẻ gãy hoàn toàn mũi tấn công của địch, làm rúng động hàng ngũ quân viễn chinh.

Không dừng lại ở đó, ông tiếp tục nghiên cứu và chế tạo thành công súng không giật (SKZ). Đây là loại vũ khí hạng nặng siêu nhẹ, có thể tháo rời, sức công phá tương đương đại bác nhưng lại dễ dàng vác bộ xuyên rừng. Vũ khí này đã phá hủy hàng loạt đồn bốt kiên cố của địch, tạo nên bước ngoặt lớn trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Trong chiến tranh chống Mỹ sau này, ông tiếp tục cải tiến các khí tài quân sự, giúp bộ đội ta vô hiệu hóa hệ thống radar và bom thông minh của địch.

Tấm gương sáng ngời của một trí thức cách mạng
Cả đời cống hiến cho khoa học và quân sự, Trần Đại Nghĩa luôn giữ lối sống giản dị, khiêm nhường và liêm khiết. Ông không màng danh lợi, chỉ đau đáu một nỗi niềm làm sao để đất nước độc lập và phát triển. Với những đóng góp vĩ đại, ông là một trong 7 người đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động của Việt Nam vào năm 1952.