Kỳ tích Lam Sơn, chống quân Minh đô hộ
khánh
Thống lĩnh vùng đất Lam Sơn, chí khí ngất trời lại căm thù giặc sâu sắc, vào mùa xuân năm 1418, Lê Lợi tế cờ khởi nghĩa và tự xưng là Bình Định Vương. Nghe tin, hào kiệt khắp nơi cùng hội tụ về Lam Sơn hưởng ứng.Trong đó, có các vị tướng tài mà sau này lực lượng chủ chốt của nghĩa quân như Nguyễn Trãi, Nguyễn Chích, Trần Nguyên Hãn, Lê Văn Linh, Lưu Nhân Chú...Sau khi nhận thấy lực lượng đã đông đủ, ông quyết định tấn công các đồn đang cai quản của giặc Minh rồi làm chủ một vùng đất đai rộng lớn khắp miền núi Thanh Hóa. Nhưng, đối diện trước đạo quân cai trị hùng cường và tàn bạo phương Bắc, nghĩa quân Lam Sơn dù sở hữu tướng tài, song vì lực lượng còn mỏng nhiều lần bị giặc Minh hãm. Theo nhiều tài liệu, sử sách của ghi chép lại:
Tháng 4 mồng 9, giặc đáp trả nghĩa quân Lam Sơn. Sau 10 ngày chống cự oanh liệt, các tướng Lê Thạch, Lê Lý, Trương Lôi, Đinh Bồ và Lê Ngân đã chém được đầu trên 3000 quân địch. Trong khi tinh thần người hùng đang trỗi dậy, tên phản quốc Ái đã rơi vào bẫy của địch Minh và hướng dẫn địch tấn công trở lại. Nghĩa quân thiệt hại nặng, phu nhân và các con của chủ tướng cũng bị vây bắt.
Tình hình nguy khốn, Lê Lợi phải rút về Chí Linh ẩn náu, sau đó chuyển sang Mường Khao để chiêu mộ thêm binh lực, chờ thời cơ chín muồi để mang quân đánh trả địch. Trong thời gian này, nghĩa quân hết sức khó khăn, thiếu lương, nước sạch...hao mòn nhân lực. Thời điểm tụ họp lại lực lượng, chỉ còn hơn trăm người. Tuy vậy, với sự kiên cường bền bỉ kết hợp với lối đánh phù hợp, dù lực lượng mỏng quân ta tiếp tục giành được được thắng lợi ở nhiều trận như Mường Một, Mường Canh, Nghĩa Nanh…Để giải thích cho tình hình lật thế cờ của nghĩa quân từ thế bị động sang tiến công, nhiều truyền thuyết dân gian đã truyền miệng về câu chuyện Lê Lợi được Đức Long Quân cho mượn gươm thần để đánh giặc. Nhờ Thanh Gươm có chuôi nạm ngọc mang tên Thuận Thiên (Thuận theo ý trời)...nghĩa quân đi đâu thắng đấy, làm quân địch có chi viện thêm cũng phải hãi. Sau này, khi đánh xong giặc Minh, đúng hôm vua đi dạo Hồ Tả Vọng. Đức Long Quân sai rùa vàng đến đòi Gươm, sự tích Lê Lợi hoàn trả lại gươm thần cho rùa Vàng trở thành nguồn gốc để lý giải cho cái tên Hồ Gươm hay Hồ Hoàn Kiếm hiện giờ.
Trở lại với dòng chảy của lịch sử những năm ùn ùn khí thế đánh đuổi ngoại bang của nghĩa quân Lam Sơn, năm 1420, thu được thắng lợi lớn ở Bến Bổng. Năm 1421, Lê Lợi lãnh đạo nghĩa quân thu dùng kế lấy nhàn chống mệt và đánh phá được giặc ở đèo Ống. Năm 1426, quân ta thu về chiến lợi phẩm ở Ninh Kiều, Tốt Động, hạ được các thành là Thi Kiêu, Xương Giang, Điêu Hào, và chém đầu tướng giặc là Trần Hiệp và Lý Lượng, Ba Lẫm và Quan Du, Lý Bân, Phương Chính, Tạ Phượng, Hoàng Thành phải rút chạy. Sau khi vây sát được thành Đông Đô, quân ta dưới trướng Lê Lợi quyết tâm chờ viện binh của Địch để hạ luôn một trận.
Năm 1427, nhà Minh phái một đạo quân hùng cường được cầm đầu bởi tướng Liễu Thăng và Mộc Thạnh, Trần Viễn Hầu kéo sang nước ta để thực hiện chiến dịch đàn áp. Thống soái Lê Lợi cho quân bao vây và đánh chặn địch giành thắng lợi ở Pha Lũy và Mã Yên. Liễu Thăng bị chém đầu, Mộc Thạnh vì cớ này mà bạt vía, sau khi nhận được sắc thư, ấn phù của Liễu Thăng thì quy hàng. Đến tháng 12/1427, các tướng khác của nhà Minh là Vương Thông, Mã Anh Trần Chí đều xin hòa và rút quân về nước. Quân ta cấp cho 5 thuyền chiến và 2.000 con người cho quân địch về nước trên thế thượng phong, kết thúc 10 năm nằm gai nếm mật. Chiến lược dẹp loạn và đánh đuổi quân Minh ra khỏi bờ cõi đã giành được thắng lợi toàn vẹn.
