Ký ức Anh hùng lực lượng vũ trang Liệt sỹ Bùi Gia Ngoãn
gày 22/12/2025, khi chúng ta chuẩn bị cho kỷ niệm 81 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, không thể không nhắc đến những người đã hi sinh và cống hiến hết mình cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, tự do. Có rất nhiều tấm gương các anh hùng liệt sỹ đã hy sinh cho nền độc lập nước nhà mà chúng ta đều muốn kể ra. Nhưng ở đây tôi muốn kể về một người con của quê hương An Vinh, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình nay là xã Quỳnh An, tỉnh Hưng Yên. Đồng chí Anh hùng Liệt sỹ Bùi Gia Ngoãn một chiến sĩ cách mạng kiên cường, một ý chí sắt son trong cuộc kháng chiến chống Mỹ giành lại độc lập cho non sông đất nước
Anh hùng liệt sỹ Bùi Gia Ngoãn sinh năm 1940 trong một gia đình thuần nông ở một làng quê nghèo của huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình(cũ) cái làng quê vất vả thấy ngay từ cái tên làng: Làng Rét. Cái tên ấy chắc cũng do những năm đất nước chúng ta còn rên xiết dưới ách đô hộ của thực dân Pháp và chế độ phong kiến thối nát cầm quyền và đến đế quốc Nhật trong Chiến tranh thế giới thứ hai với chính sách bạo tàn “phá lúa trồng đay”, “sưu cao thuế nặng”, “nộp thóc tạ nuôi quân Nhật”; làng quê ấy ngày xưa có tên hay lắm là Làng Cổ Tiết cơ mà. Sinh ra với xuất thân bần hàn, cơ cực song đồng chí Bùi Gia Ngoãn ngay từ khi còn là thiếu niên đã rất say mê với lý tưởng cách mạng đồng thời được nuôi dưỡng và trưởng thành trong một gia đình có lòng nồng nàn yêu nước, trên một quê hương anh hùng với bao trận đánh chống giặc giữ làng, giữ nước khi thực dân Pháp mưu toan cướp lại độc lập của dân tộc ta một lần nữa. Làng quê ấy với những trận đánh chống “trận càn trái Quýt” hay trận đánh “Phá bốt Miếu me”, trừ gian diệt ác của đội Thái Hùng khi phát hiện bọn Việt gian phản động từ những năm 1950, 1951 của thế kỷ trước làm cho quân thù khiếp sợ không dám đóng quân tại làng. Nhưng trận đánh ấy, truyền thống quê hương anh hùng ấy là hành trang trên vai người lính trẻ khi nô nức cùng bao thanh niên của quê hương, đất nước tòng quân lên đường để gia nhập quân đội nhân dân Việt Nam thực hiện ước mơ hoài bão của tuổi trẻ là Kháng chiến chống Mỹ thắng lợi giành lại độc lập tự do cho non sông đất nước. Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, liệt sỹ Bùi Gia Ngoãn luôn nêu cao tinh thần đâu có giặc là ta sẽ đi, vinh quang của người chiến sỹ cách mạng là trên mặt trận chống quân thù. Từ người lính trẻ khi mới bức vào quân ngũ đồng chí lần lượt phấn đấu từ cấp bậc thấp nhất là binh nhì – chiến sỹ đến cấp bậc Thượng sỹ đại đội phó trở thành một người chỉ huy của đơn vị. Đơn vị của đồng chí Bùi Gia Ngoãn thuộc đại đội 11 Tiểu đoàn 3 trung đoàn 9, sư đoàn 304 - Quân đoàn 2. Đây là một đơn vị chủ lực của quân đội ta. Đơn vị đã lập nhiều chiến công từ ngay những ngày đầu thành lập; một trong những sư đoàn quân tiên phong trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ của Dân tộc ta bước đến những giai đoạn quyết định, cam go trên bàn đàm phán tại Paris thì tại chiến trường các trận đánh diễn ra ngày càng ác liệt hơn. Tiêu biểu cho các mặt trận mang tính quyết định đến kết quả của Hội nghị Paris thì Khe Sanh, Đường 9, Nam Lào là một. Tại Khe Sanh đơn vị của đồng chí Bùi Gia Ngoãn đã tham gia bảo vệ các mục tiêu mà Mỹ, đồng minh và các lực lượng của chế độ tay sai ngụy quyền Sài Gòn đang cố gắng tấn công đánh chiếm với lược lượng tấn công khổng lồ được trang bị đến tận răng và có sự yểm hộ của các loại máy bay từ B 52, C 130, máy bay lên thẳng cùng hàng trăm loại phi pháo ngày đêm trút mưa bom bão đạn xuống trận địa của ta. Trang Wikipedia có viết lại trận đánh này và Anh hùng Liệt sỹ Bùi Gia Ngoãn của chúng ta nổi lên là một người chiến sỹ kiên cường, anh dũng.
“Đợt 3:Về cơ bản, sau khi đã kìm chân Mỹ và VNCH tại Khe Sanh để tổ chức Tổng tấn công và tổng khởi nghĩa khu vực đô thị cũng như thời tiết tháng 3 dần có những biến chuyển có lợi hơn cho Mỹ, QGP bắt đầu giảm áp lực vây hãm. Đồng thời, đây cũng là giai đoạn kết thúc đợt 1 của Tổng công kích - tổng khởi nghĩa Tết Mậu Thân 1968 nên QGP lúc này giảm áp lực tấn công, vây hãm để chuẩn bị cho đợt 2. Ngày 1 tháng 4 năm 1968, Chiến dịch Pegasus (Ngựa bay) nhằm giải tỏa cho Khe Sanh bắt đầu. Sư đoàn Không Kỵ số 1 - lực lượng cơ động mạnh nhất của Lục quân Hoa Kỳ, được tung vào Khe Sanh. Sư đoàn gồm 3 lữ đoàn, mỗi lữ đoàn có 3 tiểu đoàn, mỗi tiểu đoàn có từ 800 đến 1.000 quân; 1 tiểu đoàn trinh sát Không Kỵ; 1 tiểu đoàn trực thăng vũ trang; 3 tiểu đoàn pháo 105 ly; 2 đại đội pháo sáng; 1 đại đội máy bay vận tải với tổng cộng 439 máy bay trực thăng và một số máy bay vận tải. Ngoài ra, còn có Chiến đoàn dù số 3 của QLVNCH và 1 tiểu đoàn pháo 105 ly cùng tham gia.
Với tổng biên chế 15.787 quân, 434 máy bay (chủ yếu là trực thăng), 1.600 xe các loại, 54 khẩu pháo 105 ly, 87 dàn rốc két với 1.872 ống phóng cỡ 70 ly lắp đặt trên trực thăng vũ trang, Sư đoàn Không kỵ số 1 có khả năng cơ động và hỏa lực mạnh mà không một đơn vị nào khác trên thế giới có được.
Ngay sau khi Mỹ mở cuộc hành quân Pegasus giải tỏa cho Khe Sanh, Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam điều động thêm Sư đoàn 308 vào tham gia chiến đấu thay cho Sư đoàn 325 tại chiến trường Khe Sanh. Sư đoàn 325 được lệnh hành quân sang chi viện cho mặt trận khác. Trong đó trung đoàn 9 được đưa vào B3, trung đoàn 101D và 95C đưa vào B2 (E95C sau này trở thành E3 của sư đoàn 9 - Trung đoàn Hoa Lư)
Sáng ngày 1 tháng 4 năm 1968, Không quân Mỹ đã sử dụng 15 lần chiếc B-52, rải 450 tấn bom dọc hai bên trục Đường 9, tiếp đó các máy bay trực thăng đổ 1 tiểu đoàn không kỵ xuống Bồng Nho, Động Tro và Úc Nghi, đổ 1 đại đội pháo binh xuống Khe Sanh. Cùng với đường không, trong ngày phía Mỹ còn cho 147 lần chiếc xe vận tải chuyển đồ dùng quân sự và đạn dược từ Tân Lâm đến Cà Lu. Ngày 2 tháng 4, B-52 oanh tạc đông nam Khe Sanh, 14h30 trực thăng đổ 1 tiểu đoàn quân Mỹ xuống đông làng Cát và 1 tiểu đoàn xuống Cà Lu. Sau khi được thả xuống bãi đáp, Tiểu đoàn 1/5 Không Kỵ hướng về mục tiêu đồn Pháp cũ, đã đụng độ với một tiểu đoàn QGP đang phòng thủ tại đây, Tiểu đoàn 1/5 của Mỹ bị thiệt hại nặng, Trung tá Runkle Tiểu đoàn trưởng thiệt mạng. Tiểu đoàn 2/5 được lệnh vào thay thế nhưng QGP đã rút lui.
Ngày 3 tháng 4, quân Mỹ tiếp tục cho 200 lần chiếc trực thăng đổ Lữ đoàn 1 Không Kỵ xuống Pa Ka, Làng Con, Cao điểm 420, Cô Nhôm. Sáng ngày 4 tháng 4 năm 1968, với ý định đánh chiếm bằng được Cao điểm 471, khống chế vùng tây nam Tà Cơn, Mỹ dùng hỏa lực pháo binh và không quân bắn phá dữ dội nhiều giờ vào điểm cao và đưa Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 9 TQLC ra chiếm các mỏm 3, 4, 5 ở động Ché Riêng, nhưng đã bị Đại đội 7 Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 9 và 1 phân đội của Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 66 QGP chặn đánh. Trận chiến đấu giằng co kéo dài từ 10 giờ sáng đến 15 giờ chiều vẫn không phân thắng bại, số thương vong của Mỹ đã là 10 chết và 56 bị thương, chỉ huy quân Mỹ quyết định dùng trực thăng đổ một tiểu đoàn Không Kỵ vận xuống mỏm 3 và 4 động Ché Riêng, tiếp tục tổ chức đánh chiếm Cao điểm 471.
Sau một ngày chiến đấu ác liệt, QGP cũng có 16 người tử trận, nhưng ngay trong đêm ngày 5 tháng 4 đã bất ngờ tập kích vào khu trú quân của Mỹ trên mỏm 2 tại động Ché Riêng khiến 1 lính Mỹ chết và 28 lính bị thương.
Tại hướng khác, Tiểu đoàn 3 QGP đã được lệnh xây dựng chốt ngăn chặn ở làng Khoai, lực lượng bố trí chốt làng Khoai gồm 20 binh sĩ do Nguyễn Văn Bình - Tham mưu trưởng Tiểu đoàn và Bùi Ngoãn, Đại đội phó Đại đội 11 Tiểu đoàn 3 chỉ huy. Sáng 4 tháng 4 năm 1968, sau khi cho pháo binh và trực thăng vũ trang bắn phá hàng giờ đồng hồ vào trận địa chốt làng Khoai, một tiểu đoàn Mỹ chia làm 2 mũi tấn công vào chốt làng Khoai. Trong ngày hôm đó, 5 đợt tấn công của Mỹ đã bẻ gãy, thương vong gần 100 lính (theo phía Việt Nam); đợt tiến công thứ 3 đại đội phó Bùi Ngoãn bị thương gãy chân đã yêu cầu 1 chiến sĩ dùng lưỡi lê cắt chân bị gãy để tiếp tục chỉ huy chiến đấu và đã hy sinh tại trận địa (kết thúc chiến dịch, Bùi Ngoãn được tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và được truy tặng Huân chương Quân công hạng Ba).
Sau 1 ngày chiến đấu, 20 chiến sĩ đã bị thương vong mất 10, trận địa bị phá hoại một phần nên chiều hôm đó phía QGP lui về tuyến 2 chốt giữ. Chốt làng Khoai còn chiến đấu liên tục đến ngày 7 tháng 4 năm 1968 thì được lệnh rút sang phía nam để phối hợp với hỏa lực tiếp tục đánh quân Mỹ”.
Anh hùng Bùi Ngoãn mà Wikipedia đã viết chính là đồng chí Bùi Gia Ngoãn của chúng ta. Nhưng phải đến ngày 30 tháng 01 năm 2011 Chủ tịch nước Cộng hoà XHCN Việt Nam ký Quyết định số 164/QĐ-CTN truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang cho đồng chí Bùi Gia Ngoãn chứ không phải ngay sau chiến dịch. Tuy rằng danh hiệu đến với đồng chí Bùi Gia Ngoãn trong gia đoạn đất nước đã độc lập hòa bình, ấm no, hạnh phúc nhưng tấm gương của đồng chí luôn sáng mãi trong lòng đồng chí, đồng đội, trong đơn vị và là hình ảnh đẹp đẽ của lý tưởng cách mạng sáng mãi trong lòng mỗi thế hệ chúng ta đúng như một câu hát “là người tôi sẽ chết cho quê hương”.
Như vậy một người con trung kiên của quê hương anh hùng đã ngã xuống để giành lại độc lập cho non sông, để cho đất nước được bình yên, để cho em thơ được cắp sách đến trường, để lá xanh còn thắm mãi màu cờ tự do hôm nay.
