Ký ức chiến dịch và mối lương duyên thời lửa đạn của Trung tướng Đoàn Chương

Trung tướng Đoàn Chương (1927–2010), nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Quân sự thuộc Bộ Quốc phòng, sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng tại xã Triệu Lăng, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Mẹ ông là Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Dương, còn anh trai cả là Đại tướng Đoàn Khuê. Sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng từ phong trào Việt Minh năm 1945, ông được kết nạp Đảng vào tháng 5-1946. Đến tháng 8-1949, ông đảm nhiệm vai trò thư ký riêng cho đồng chí Nguyễn Chí Thanh và chính thức nhập ngũ vào tháng 7-1950, trực tiếp tham gia hỗ trợ công tác chỉ huy qua nhiều chiến dịch quan trọng thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Trong Chiến dịch Trung du, với nhiệm vụ phái viên, ông từng trải qua tình huống thoát hiểm thót tim khi cùng Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Nguyễn Chánh đi động viên đơn vị tại trận đồn Vàng. Trên đường trở về vào lúc chập tối, cả hai không may đi lạc vào vùng tề rồi rơi xuống một hố sâu. Nhờ sự bình tĩnh, mưu trí phối hợp làm điểm tựa để leo lên khỏi hố, hai người đã kịp thời thoát khỏi khu vực nguy hiểm trước khi bị địch phát hiện và trở về căn cứ an toàn dưới chân núi Tam Đảo.

Bước sang giai đoạn phục vụ Đại hội lần thứ II của Đảng và Chiến dịch Hoàng Hoa Thám năm 1951, ông tiếp tục chứng kiến nhiều kỷ niệm khó quên. Đó là hình ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp kiệt sức vì công việc dồn dập suốt chiến dịch, hay sự khắc nghiệt của kỷ luật khói lửa nơi địa hình đồi trọc, rừng thưa khiến bộ đội hành quân chủ yếu ăn cơm nắm muối vừng. Đây cũng là dịp ông bất ngờ hội ngộ người em ruột Đoàn Thúy ngay giữa cung đường hành quân đổ đèo sau nhiều năm xa cách.

Đặc biệt, tại Chiến dịch Quang Trung diễn ra giữa năm 1951, ông được giao nhiệm vụ cùng chiến sĩ công vụ vượt chặng đường gian nan bằng xe đạp vào Liên khu 4 để huy động nhân lực, lương thực. Trên đường trở ra dưới trời mưa lũ tầm tã, ông gặp tai nạn rơi xuống nước ở khu vực cầu Y Na trên Đường 21 và may mắn được một người dân chăn vịt hỗ trợ ứng cứu. Sau khi kịp thời về đến sở chỉ huy báo cáo tình hình với đồng chí Nguyễn Chí Thanh và đồng chí Lê Thanh Nghị, ông ngất lịm vì cảm lạnh biến chứng sưng màng phổi và phải điều trị khẩn cấp.

Thời gian nghỉ dưỡng thương tại Khu 4 sau chiến dịch đã mở ra bước ngoặt cuộc đời cho ông. Khi trở về hậu phương an dưỡng, ông gặp lại người yêu là bà Nguyễn Thị Bảo (lúc đó đang theo học tại Trường Huỳnh Thúc Kháng). Xúc động trước sự hi sinh và tình cảm sâu nặng, bà đã nhận lời cầu hôn mộc mạc của ông. Sau này, bà quyết định theo học ngành y để chăm lo sức khỏe cho chồng, trở thành điểm tựa hậu phương vững chắc giúp Trung tướng Đoàn Chương yên tâm cống hiến cho Quân đội suốt hơn nửa thế kỷ.