Ký ức của Anh hùng Lực lượng vũ trang Ngô Tùng Chinh tại Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt

Ký ức của Anh hùng Lực lượng vũ trang Ngô Tùng Chinh tại Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt

Có những con người bước vào lịch sử khi tuổi đời còn rất trẻ. Với Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Ngô Tùng Chinh, tuổi thơ của ông không gắn với những ngày tháng bình yên mà gắn với hoạt động cách mạng, chiến đấu và những năm tháng tù đày. Sau chiến tranh, ông lại trở thành một trong những người góp phần gìn giữ ký ức về Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt.

Cậu bé mang bí danh “Bé Đi”

Ngô Tùng Chinh sinh năm 1953 tại Hóc Môn. Khi mới 12 tuổi, ông theo anh trai lên Sài Gòn và tham gia hoạt động cách mạng nội thành với nhiệm vụ giao liên. Năm 1967, sau khi người anh thứ ba hy sinh, ông xin chuyển sang lực lượng biệt động Thành Đoàn, trực tiếp tham gia chiến đấu. Từ đó, bí danh “Bé Đi” gắn liền với ông: “Bé” vì ông còn nhỏ tuổi, còn “Đi” mang ý nghĩa đi đến bất cứ nơi đâu Tổ quốc cần.

Theo lời kể của Ngô Tùng Chinh với Báo Lâm Đồng, trong khoảng thời gian từ năm 1967 đến 1969, khi mới 13–15 tuổi, ông đã tham gia nhiều hoạt động chiến đấu và giao liên. Ông vận chuyển vũ khí trong nhiều đợt, trực tiếp chiến đấu cùng đồng đội và còn tự nghiên cứu, xây dựng kế hoạch cho một số trận đánh.

Một trong những trận đánh ông nhớ nhất là trận đánh vào Ty Chiêu hồi tháng 11/1968. Ông nghiên cứu quy luật hoạt động của đối phương và xây dựng kế hoạch dựa trên thời điểm chúng hoảng loạn sau tiếng nổ đầu tiên. Theo lời kể của ông, kế hoạch diễn ra đúng như dự tính.

Phiên tòa của cậu bé 15 tuổi

Ngày 29/6/1969, trên đường Tôn Thất Hiệp, quận 5, Ngô Tùng Chinh bị bắt và bị giam tại Khám Chí Hòa. Điều khiến câu chuyện của ông trở nên đặc biệt là thái độ của một cậu bé mới 15 tuổi trước phiên tòa. Ông tuyên bố mình đang phấn đấu để trở thành đảng viên và tiếp tục đấu tranh chống Mỹ - Ngụy.

Theo lời kể được Báo Lâm Đồng ghi lại, khi quân cảnh đánh ông ngay tại phiên tòa, những người có mặt đã đồng loạt phản đối, khiến phiên tòa rơi vào hỗn loạn. Cuối cùng, ông bị xử vắng mặt với mức án 10 năm khổ sai và 5 năm biệt xứ. Vì chưa đủ tuổi thành niên, ông được đưa đến Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt.

“Trung tâm giáo huấn” và sự thật phía sau

Khi mới đến Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt, những tù nhân nhỏ tuổi được phát đồng phục kaki, giày bata và mũ cano. Bề ngoài, nơi đây được gọi là một “trung tâm giáo huấn”, nhưng theo lời kể của Ngô Tùng Chinh, cuộc sống bên trong hoàn toàn khác.

Các phòng giam chật hẹp, tối và ẩm thấp; tù nhân thiếu nước sạch và phải ăn uống kham khổ. Họ còn phải chịu nhiều hình thức đàn áp như bị phun nước lạnh vào ban đêm trong cái rét của Đà Lạt, biệt giam, cùm chân, treo ngược, đánh đập và xịt hơi cay.

Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, những người tù nhỏ tuổi lại tổ chức đấu tranh có kỷ luật. Ngô Tùng Chinh cùng các bạn tù từ Côn Đảo, Chí Hòa và Đà Nẵng hình thành những nhóm lãnh đạo trong tù, tổ chức các hoạt động chống chào cờ, chống đàn áp, đòi quyền sống và tìm cách vượt ngục.

Một trong những hình thức đấu tranh quyết liệt nhất là tự mổ bụng để phản đối sự đàn áp. Đây cũng là một trong những sự kiện tiêu biểu được nhắc đến khi nói về cuộc đấu tranh của các tù nhân thiếu nhi tại Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt.

Trở lại nơi từng giam giữ mình

Điều đặc biệt của câu chuyện này không chỉ nằm ở những năm tháng chiến đấu của Ngô Tùng Chinh mà còn ở việc ông đã dành nhiều năm sau chiến tranh để gìn giữ ký ức về Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông công tác ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Nhưng điều ông luôn trăn trở là làm sao để Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt không bị lãng quên và những tội ác chiến tranh không bị chôn vùi. Ông liên lạc với đồng đội, thu thập tư liệu, tìm kiếm nhân chứng, tổ chức hội thảo khoa học, viết sách và hoàn thiện hồ sơ về di tích.

Những nỗ lực ấy góp phần vào quá trình để năm 2009, Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Ông cũng trở thành Trưởng Ban Liên lạc cựu tù Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt, tiếp tục kết nối và hỗ trợ những người đồng đội năm xưa.

Đến tháng 4/2026, Ngô Tùng Chinh trở lại thăm Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt. Đi qua sân, hành lang, phòng giam và xà lim, những ký ức về thời niên thiếu lại trở về. Đứng bên khu xà lim, ông nhớ đến những người từng bị biệt giam, phải nằm trên nền đất lạnh trong cái rét của Đà Lạt. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng ký ức ấy dường như vẫn chưa bao giờ thực sự rời khỏi ông.

Một người giữ ký ức cho cả một thế hệ

Câu chuyện về Ngô Tùng Chinh đặc biệt ở chỗ ông vừa là người trực tiếp trải qua lịch sử, vừa là người dành nhiều năm sau chiến tranh để lưu giữ và truyền lại lịch sử ấy.

Từ một cậu bé 12 tuổi làm giao liên, một thiếu niên 15 tuổi bị giam tại Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt, ông trở thành một nhân chứng sống của một giai đoạn lịch sử đầy biến động. Những lời kể của ông giúp thế hệ trẻ hôm nay hình dung rõ hơn về cuộc sống của những tù nhân thiếu nhi và những cuộc đấu tranh diễn ra bên trong nhà lao.

Điều đáng quý trong câu chuyện của Ngô Tùng Chinh không chỉ là những chiến công của một cậu bé biệt động, mà còn là việc ông không để ký ức về những người đồng đội bị lãng quên.

Hơn nửa thế kỷ sau, ông vẫn trở về nơi từng giam giữ mình, vẫn nhớ những người bạn tù và vẫn tiếp tục kể lại câu chuyện của họ. Những bước chân của người cựu tù trên hành lang Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt hôm nay không chỉ là một chuyến trở về. Đó còn là hành trình đưa ký ức của một thế hệ trở lại với hiện tại, để những câu chuyện thời hoa lửa tiếp tục được kể cho thế hệ trẻ.