Ký ức của một người lính

Ký ức của một người lính

Có những ngày lịch sử được nhớ bằng những con số.

Có ngày được nhớ bằng những trận đánh.

Nhưng cũng có những ngày lịch sử được nhớ bằng khoảnh khắc những người lính ôm chầm lấy nhau giữa khói lửa, bởi họ biết rằng quê hương mình đã bước sang một trang mới.

Với Thượng tá Nguyễn Văn Cử, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 8, Tỉnh đội Quảng Ngãi, ngày 24 tháng 3 năm 1975 là một ngày như thế.

Năm 2025, khi đã 83 tuổi, ông vẫn có thể nhớ lại những ngày tháng cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ trên quê hương Quảng Ngãi. Những ký ức ấy đã đi qua nửa thế kỷ, nhưng dường như thời gian chưa thể làm chúng phai mờ. Khi kể về ngày quê hương được giải phóng, người lính năm xưa như trở lại tuổi đôi mươi của mình.

Trước ngày giải phóng, chiến trường Quảng Ngãi vẫn còn rất căng thẳng.

Tiểu đoàn 81 sau khi chiến đấu ở Trà Bồng rút về Tịnh Trà, thuộc huyện Sơn Tịnh. Tại đây, đơn vị nhận lệnh tiến về khu vực truông Ba Gò, thuộc địa bàn Bình Hiệp và Bình Long của huyện Bình Sơn, để chặn đánh lực lượng đối phương đang rút chạy từ thị xã Quảng Ngãi về phía Quảng Nam.

Những người lính mang súng trên vai và tiếp tục hành quân.

Không có những điều kiện của một cuộc hành quân trong thời bình. Không có con đường bằng phẳng, không có sự an toàn của một ngày mai chắc chắn. Trước mắt họ là chiến trường, phía sau là quê hương đang chờ ngày được giải phóng.

Đêm hôm ấy, cuộc chiến diễn ra dữ dội.

Lửa đạn phủ kín chiến trường.

Nhưng điều đặc biệt là những người lính khi ấy chưa biết mình đang đứng trước một thời khắc lịch sử lớn đến như thế nào.

Họ chỉ biết mình đang chiến đấu.

Đang tiến về phía trước.

Đang thực hiện nhiệm vụ của mình.

Rồi buổi sáng đến.

Không cần chờ một bản tin trên radio. Không cần một tờ báo để thông báo. Những người lính trực tiếp có mặt trên chiến trường hiểu rằng trận đánh vừa qua chính là một trong những trận chiến cuối cùng của 21 năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Quảng Ngãi đã được giải phóng.

Trong khoảnh khắc ấy, những người lính ôm chầm lấy nhau.

Niềm vui vỡ òa.

Một chặng đường dài với biết bao mất mát, hy sinh cuối cùng cũng đi đến ngày chiến thắng.

Điều khiến câu chuyện về ông Nguyễn Văn Cử khiến tôi suy nghĩ không phải chỉ là chiến thắng.

Điều tôi nhớ nhất là hình ảnh một người lính đã đi qua chiến tranh nhưng khi kể lại vẫn có thể trở về với tuổi đôi mươi của mình.

Tôi thường nghĩ về chiến tranh qua những bài học trong sách.

Ở đó có những chiến dịch, những mốc thời gian, những con số và những sự kiện.

Nhưng khi biết câu chuyện của ông Cử, tôi nhận ra rằng phía sau mỗi dòng lịch sử là những con người bằng xương bằng thịt.

Họ cũng từng có tuổi trẻ.

Họ cũng từng có gia đình để nhớ.

Họ cũng từng có những ngày mệt mỏi, sợ hãi và mong muốn được trở về.

Nhưng họ đã lựa chọn bước về phía trước.

Có lẽ chính vì thế mà một ngày bình thường của chúng tôi hôm nay lại trở nên đặc biệt.

Tôi có thể đến trường mỗi ngày.

Có thể ngồi trong giảng đường và học tập.

Có thể tự do lựa chọn ngành nghề, nghĩ về tương lai, sử dụng điện thoại, kết nối với bạn bè ở bất cứ đâu.

Những điều ấy quá quen thuộc đến mức đôi khi tôi quên rằng đã có một thế hệ từng phải đánh đổi tuổi trẻ để giữ lấy những điều tưởng như rất bình thường ấy.

Quảng Ngãi hôm nay đã khác rất nhiều so với Quảng Ngãi của hơn nửa thế kỷ trước.

Những con đường đã thay đổi.

Những ngôi nhà đã thay đổi.

Những người trẻ sinh ra trong thời bình cũng đã có một cuộc sống hoàn toàn khác.

Nhưng ký ức của những người lính như ông Nguyễn Văn Cử vẫn còn đó.

Nó giống như một cây cầu nối hai thế hệ.

Một bên là những người đã đi qua chiến tranh.

Một bên là những người chỉ biết chiến tranh qua sách vở và lời kể.

Giữa hai thế hệ ấy là một câu hỏi mà tôi nghĩ mỗi người trẻ đều nên tự hỏi:

Chúng ta sẽ làm gì với cuộc sống hòa bình mà thế hệ trước đã để lại?

Chúng ta không thể quay trở lại chiến trường.

Cũng không thể sống lại tuổi trẻ của những người lính năm xưa.

Nhưng chúng ta có thể học tập nghiêm túc hơn.

Có thể sống có trách nhiệm hơn.

Có thể biết trân trọng gia đình, quê hương và những điều bình dị đang có.

Và quan trọng nhất, chúng ta có thể nhớ.

Bởi lịch sử nếu chỉ nằm trên những trang sách thì có thể trở nên xa xôi.

Nhưng lịch sử nằm trong ký ức của một người lính, trong ánh mắt của một cựu chiến binh khi kể về đồng đội, trong những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, thì lịch sử trở thành một phần của đời sống.

Tôi chưa từng trải qua chiến tranh.

Tôi cũng không thể hiểu hết những gì những người lính năm xưa đã trải qua.

Nhưng từ câu chuyện của ông Nguyễn Văn Cử, tôi hiểu thêm một điều: hòa bình không phải là một điều hiển nhiên.

Phía sau hai chữ ấy là tuổi trẻ của biết bao con người.

Là những cuộc hành quân trong đêm.

Là những trận chiến mà người lính không biết mình có trở về hay không.

Là những người đã nằm lại.

Và cũng là niềm vui vỡ òa của những người còn sống trong ngày quê hương được giải phóng.

Năm tháng rồi sẽ tiếp tục trôi qua.

Những người từng trực tiếp chứng kiến chiến tranh sẽ ngày càng ít đi.

Nhưng những câu chuyện của họ không nên mất theo thời gian.

Bởi thế hệ chúng tôi không chỉ cần biết rằng Quảng Ngãi được giải phóng vào ngày 24 tháng 3 năm 1975.

Chúng tôi cần biết rằng đằng sau ngày lịch sử ấy là những người lính đã mang súng trên vai, hành quân qua những đêm lửa đạn và đặt tuổi trẻ của mình vào vận mệnh của quê hương.

Và khi nhìn lại câu chuyện ấy từ hôm nay, tôi hiểu rằng sự tiếp nối giữa các thế hệ không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao.

Đôi khi, nó chỉ bắt đầu từ việc một người trẻ chịu dừng lại, lắng nghe một người lính già kể về tuổi trẻ của mình.

Để rồi từ một câu chuyện đã đi qua nửa thế kỷ, chúng ta biết trân trọng hơn một ngày bình yên đang có.

Một câu chuyện được kể lại để một ký ức không bị lãng quên.
Một ký ức được gìn giữ để một thế hệ biết mình đang đứng trên những gì thế hệ trước đã hy sinh.

Đó có lẽ cũng là cách những người trẻ hôm nay tiếp nối “thời hoa lửa” của cha anh – không phải bằng việc trở lại chiến trường, mà bằng cách sống xứng đáng với hòa bình.