KÝ ỨC CỦA NGƯỜI CÁN BỘ KỸ THUẬT KHI CHIẾN TRANH ĐÃ QUA

Chiến tranh kết thúc năm 1975, nhưng những người từng đi chi viện vẫn mang theo nhiều ký ức của thời trẻ. Với Hà Thị Lan, ký ức ấy gắn với con đường Trường Sơn, những cơn sốt rét và những bức thư báo tin đồng đội hy sinh. Những điều từng là sinh hoạt thường ngày ở chiến trường dần trở thành chuyện của một thời đã xa.

Báo Nhân Dân giới thiệu bà là Trung tá, cán bộ công an chi viện miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ. Bài viết không trình bày đầy đủ quá trình công tác sau năm 1975, cũng không cho biết thời điểm bà được phong quân hàm Trung tá hoặc năm nghỉ hưu. Vì vậy, câu chuyện về những năm sau chiến tranh cần dừng ở điều có thể kiểm chứng, không tự dựng các chức vụ hay nhiệm sở.

Đối với người từng mắc sốt rét rừng nhiều lần, ký ức về bệnh tật có thể trở nên rất cụ thể. Hà Thị Lan nhớ dấu hiệu báo trước cơn sốt và kể lại với một nụ cười. Cách kể ấy cho thấy khoảng cách thời gian đã làm thay đổi giọng điệu của người kể, dù những tháng ngày phải điều trị vẫn còn hiện rõ trong trí nhớ.

Bà cũng không quên chuyện mình từng giấu việc có người yêu để được đi chi viện. Đó là một chi tiết rất riêng, khó xuất hiện trong báo cáo thành tích. Nhiều thập niên sau, khi được hỏi về quyết định lên đường, bà chọn kể lại chính điều ấy. Một người cán bộ trong chiến tranh đồng thời là một người trẻ với tình cảm và những lựa chọn của tuổi hai mươi.

Những câu chuyện của nhân chứng thường có giá trị ở các chi tiết nhỏ. Một lá đơn không nói hết sự thật về chuyện riêng, bốn tháng đi bộ, bốn tháng nằm viện, cảm giác ăn khỏe lên trước cơn sốt và những bức thư báo tin hy sinh: các chi tiết ấy nối với nhau thành đường nét riêng của Hà Thị Lan.

Khi chiến tranh đã lùi xa, điều bà kể không phải chỉ để nhắc lại một hành trình gian khổ. Đó còn là cách lưu giữ ký ức về những người cùng thời, nhất là những người đã hy sinh và để lại những bức thư, bức điện mà bà từng đọc. Công việc của người cán bộ kỹ thuật vì thế tiếp tục có một đời sống khác trong ký ức sau chiến tranh.