Ký ức Đồng Khởi giải phóng Cẩm Thanh - Hội An

Ngày 26 tháng 9 năm 1964, chi bộ giao nhiệm vụ cho tổ công tác gồm 9 cơ sở nòng cốt xuống khu vực Bà Thành bí mật chặt bẹ dừa đẽo làm các súng, lựu đạn giả. Trong 2 ngày 2 đêm, tổ công tác đã hoàn thành xong hàng trăm khẩu súng K44 và các-bin, cùng các loại lựu đạn, thủ pháo... làm bằng bẹ dừa được đẽo, lắp ghép, sơn đen như vũ khí thật, được cất giấu cẩn thận. Một tổ công tác khác được phân công may cờ Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (cờ nửa xanh nửa đỏ, sao vàng ở giữa), dán băng rôn khẩu hiệu chuẩn bị sẵn sàng.

Tối 27 tháng 9 năm 1964, lợi dụng máu mê cờ bạc và chủ quan của bọn địch, cơ sở nội tuyến đã dụ được những tên tề ngụy chủ chốt trong hội đồng xã và các tên ác ôn đang tập trung đánh bạc tại nhà Chánh Quý ở thôn 2, sau đó tập trung về ngủ tại cơ quan hội đồng xã. Riêng trung đội nghĩa quân đóng tại tại thôn 5 do Huỳnh Luyến chỉ huy, được cơ sở ta tuyên truyền giác ngộ, hướng dẫn nên có 10 lính đã xin về nghỉ phép. Số còn lại đang ngủ tập trung nhưng phiên gác do các cơ sở của ta đảm nhận. Đến 23 giờ 27 tháng 9 năm 1964, đồng chí Huỳnh Phước Cư và 2 cơ sở nội tuyến bí mật vào kho lấy 7 khẩu súng và 14 quả lựu đạn M26 chuyển ra trang bị cho lực lượng khởi nghĩa, đồng thời tìm cách cất giấu và vô hiệu hóa toàn bộ số vũ khí còn lại.

Đúng 1 giờ ngày 28 tháng 9 năm 1964, sau khi nhận được đèn pin báo tín hiệu của đồng chí Huỳnh Phước Cư, đồng chí Nguyễn Quảng Phòng phát pháo lệnh. Lập tức lực lượng du kích mật ập vào cùng cơ sở nội tuyến nổ súng uy hiếp, khống chế toàn bộ trung đội dân vệ ngụy. Lực lượng quần chúng khởi nghĩa do đồng chí Lê Hòa chỉ huy đồng loạt nổi dậy, chấp hành theo phương án, kế hoạch của Ban chỉ huy khởi nghĩa. Mỗi người được phân phát súng giả, lựu đạn giả hoặc tự trang bị vũ khí bằng gậy gộc, dao rựa, giáo mác...dùng mo cau làm mặt nạ, bôi bùn đen, lọ nghẹ lên mặt, quần khen trùm kín chỉ chừa đôi mắt, giả đủ thứ giọng nói các miền, tung tin bộ đội chủ lực từ chiến khu về giải phóng Cẩm Thanh.

Lực lượng quần chúng khởi nghĩa từ các thôn kéo về cơ quan hội đồng xã ở đình Thanh Nhứt. Toàn bộ hệ thống ngụy quyền, ngụy quân ở Cẩm Thanh bị tê liệt. Mâm tề nguy gồm 3 ủy viên hội đồng xã, 7 liên gia trưởng cùng 23 lính nghĩa quân bị bắt, ta thu toàn bộ vũ khí gồm 17 súng các bin, 1 súng ngắn, 46 qua lựu đạn M26 và 1 máy vô tuyến điện (9).

Ban khởi nghĩa giao cho một số xung kích dùng loa tay đi khắp thôn xóm loan báo tin khởi nghĩa, động viên tinh thần bà con yên tâm, hưởng ứng ủng hộ cách mạng, khẩn trương tập trung về đình Thanh Nhứt để tham gia cuộc mit tinh mừng thắng lợi. Tại đây, toàn bộ ngụy quân, ngụy quyền bị bắt sống được đưa ra trước dẫn, mẫm tề gồm hội đồng xã và các liên gia trưởng ra ngồi bên phải, trung đội dân vệ ngồi bên trái. Quần chúng từ các thôn hồ hởi đến tham dự rất đông, hàng ngũ chỉnh tề, không khí trang nghiêm.

Dưới ánh đèn măng-xông, đồng chí Nguyễn Quảng Phòng và Lê Hoà chủ trì buổi biểu tình, tuyên bố cách mạng đã lãnh đạo quần chúng nhân dân toàn xã nổi dậy khởi nghĩa thắng lợi, chấm dứt ách cai trị tàn bạo của chính quyền Ngô Đình Diệm trên đất Cẩm Thanh, nhân dân toàn xã sẽ cử ra chính quyền cách mạng, xây dựng lực lượng vũ trang và lực lượng chính trị vững mạnh để bảo vệ thành quả sau bao nhiêu hy sinh tổn thất mới giành được, cùng nhân dân toàn thị xã, toàn tỉnh, toàn miền Nam quyết tâm kháng chiến đến thắng lợi cuối cùng.

Tội ác của những kẻ manh tâm làm tay sai cho giặc, chống lại đồng bào bị nhân dân vạch trần. Đồng chí Lê Hoà nhấn mạnh chính sách của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam rất khoan hồng, dung thứ cho những ai biết ăn năn hối lỗi để về với nhân dân, tham gia đóng góp cho cách mạng, lập công chuộc tội. Nhưng đối với những kẻ phản trắc, gây nhiều nợ máu với nhân dân thì phải bị nghiêm khắc trừng trị. Thể theo ý kiến đề nghị của đại đa số nhân dân, lực lượng cách mạng đã tuyên đọc cáo trạng và xử tử tại chỗ 2 tên ác ôn trong hội đồng xã; còn lại tất cả ngụy quân ngụy quyền được tuyên truyền giáo dục tại chỗ, khuyên răn họ trở về địa phương tùy điều kiện bản thân và gia đình tham gia đóng góp cho phong trào cách mạng, không được phản bội chống lại nhân dân.