KÝ ỨC DƯỚI RẶNG DỪA TÂN THẠNH: CĂN HẦM BÍ MẬT VÀ LỜI THỀ CỦA TUỔI TRẺ BẾN TRE

KÝ ỨC DƯỚI RẶNG DỪA TÂN THẠNH: CĂN HẦM BÍ MẬT VÀ LỜI THỀ CỦA TUỔI TRẺ BẾN TRE

Nằm sâu trong rạch xẻng rợp bóng dừa nước của làng quê xứ dừa, ngôi nhà sàn gỗ dừa của Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Nhẫn (82 tuổi, ngụ ấp Định Khánh, xã Tân Thạnh, huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre) thoạt nhìn cũng dịu dàng, trầm mặc như bao căn nhà Nam Bộ khác. Thế nhưng, ẩn dưới gian bếp củi đượm khói nồng là một "địa chỉ đỏ" thiêng liêng: căn hầm bí mật hai ngăn từng nuôi giấu hàng chục cán bộ, chiến sĩ du kích thời chống Mỹ. Nơi đây vẫn lưu giữ từng chiếc đèn hoa kỳ chế từ vỏ đạn, chiếc khăn rằn dính vệt vôi vữa cùng những câu chuyện kiên trung của một dòng họ đã dâng hiến trọn vẹn tuổi xuân cho đất nước.

1. Căn hầm dưới lòng đất và chiếc đèn hoa kỳ bằng vỏ đạn 105mm

Mỗi lần tiếp đón các bạn đoàn viên thanh niên về thăm, Mẹ Nhẫn lại chậm rãi dời nắp hầm bằng gỗ dừa mục lót tro bếp ở góc gian nhà sau. Căn hầm rộng chừng 6 mét vuông, vách đào sâu vào lòng đất sét, được chống đỡ bằng những khúc cây dừa già dặn. Nơi đây từng là căn cứ trú ẩn an toàn của Ban Chấp hành Xã ủy và Chi đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng xã Tân Thạnh trong những năm tháng gian khổ nhất (1965 – 1975).

Trên chiếc bàn gỗ ép sát vách hầm vẫn còn nguyên chiếc đèn hoa kỳ đặc biệt. Thân đèn không làm bằng thủy tinh hay gốm sứ, mà được gọt đẽo khéo léo từ một vỏ đạn pháo 105mm của địch do chính tay người anh trai Mẹ Nhẫn nhặt về từ trận đồn Bốt Cầu. Bấc đèn bằng sợi đay ngâm dầu dừa, tỏa ra ánh sáng vàng dịu nhưng vô cùng kín đáo.

Mẹ Nhẫn ngắm nhìn chiếc đèn, giọng bồi hồi:

"Dưới ánh đèn dừa bập bùng trong lòng đất này, bao cuộc họp Chi đoàn đêm đã diễn ra. Các anh chị cán bộ trẻ tay cầm truyền đơn, tay vạch kế hoạch rải truyền đơn, cắm cờ Mặt trận giải phóng hay chuẩn bị lương thực cho các trận đánh trên sông Hàm Luông. Ánh sáng của chiếc vỏ đạn ấy tuy nhỏ ngoi nhưng đã soi đường cho bao trái tim tuổi mười tám không biết sợ hy sinh."

Nằm cạnh chiếc đèn là chiếc khăn rằn ố màu dính vệt vôi vữa. Đó là kỷ vật của chị gái Mẹ Nhẫn – một cựu nữ du kích trong "Đội quân tóc dài" lừng lẫy của Bến Tre, người đã ngã xuống ngay trên dòng sông Hàm Luông khi đang làm nhiệm vụ chở vũ khí bí mật cho cách mạng năm 1970.

2. Người nữ Bí thư Chi đoàn năm xưa và những chuyến đò vượt tuyến

Năm 1968, giữa lúc phong trào chiến tranh cách mạng ở Bến Tre diễn ra ác liệt dưới sự bình định tàn khốc của kẻ thù, Mẹ Lê Thị Nhẫn khi ấy mới 17 tuổi đã được tín nhiệm bầu làm Bí thư Chi đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng ấp Định Khánh.

Với nét mộc mạc của cô gái vùng sông nước, Mẹ Nhẫn khoác lên mình chiếc áo ba ba đen, cổ quấn khăn rằn, hàng ngày chèo chiếc xuồng ba lá đi hái dừa, mò cua bắt cá khắp các rạch hẻm. Nhưng đằng sau lớp vỏ bọc bình dị ấy là một giao liên mưu trí. Mẹ giấu tài liệu mật, công văn của Đảng và thuốc chữa bệnh dưới khoang xuồng hai đáy hoặc ngụy trang trong những buồng dừa nước để chuyển ra căn cứ.

Đã không ít lần xuồng của Mẹ bị tàu tuần tra địch áp sát, chĩa súng đe dọa. Bằng sự điềm tĩnh và bản lĩnh của người cán bộ Đoàn, Mẹ khéo léo ứng biến, vượt qua hàng chục bốt gác nghiêm ngặt.

Chiến tranh không hề nương tay. Lần lượt người cha, người anh trai và người con trai đầu lòng mới 19 tuổi của Mẹ đã hy sinh trên các chiến trường miền Tây Nam Bộ. Nhận ba tấm giấy báo tử cùng lúc, nước mắt Mẹ Nhẫn cạn khô. Nhưng thay vì gục ngã, Mẹ biến nỗi đau thành sức mạnh, tiếp tục bám trụ căn hầm bí mật dưới gian bếp, nuôi giấu cán bộ và lãnh đạo đoàn viên thanh niên địa phương đấu tranh cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.

3. Bác thương binh 1/4 và "Lớp học lòng yêu nước" bên sông Hàm Luông

Trong dòng họ của Mẹ Nhẫn tại ấp Định Khánh, chú Hai Sông (Trần Văn Sông, 75 tuổi) cũng là một nhân chứng lịch sử còn hiện diện giữa đời thường. Chú Hai Sông là thương binh hạng 1/4, cựu Đội trưởng Đội du kích mật xã Tân Thạnh.

Trong một trận càn quét quy mô lớn của địch vào năm 1972 nhằm vây bắt Ban chỉ huy Chi đoàn xã, chú Hai Sông đã dũng cảm một mình ở lại dùng súng gạt đạn, đánh lạc hướng đối phương để đồng đội kịp chui xuống căn hầm bí mật nhà Mẹ Nhẫn. Trận đánh ấy khiến chú bị trúng mảnh pháo dập nát cả hai chân và hỏng mắt trái.

Trở về với thân thể không còn lành lặn, phải gắn bó với chiếc xe lăn suốt nửa đời người, chú Hai Sông vẫn giữ nguyên phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ". Không cam chịu số phận, chú tự học nghề đan đẽo thủ công mỹ nghệ từ gáo dừa, vỏ dừa – những nguyên liệu sẵn có của quê hương. Chú mở một xưởng cơ sở nhỏ tại nhà, dạy nghề miễn phí và tạo việc làm cho hàng chục con em thương binh, liệt sĩ có hoàn cảnh khó khăn tại địa phương.

Đặc biệt, suốt 15 năm qua, gian nhà nhỏ của chú Hai Sông luôn rộng mở đón các thế hệ học sinh, đoàn viên thanh niên trong vùng đến tham quan. Với ngón tay còn lại trên bàn tay không lành lặn, chú mần mò mở từng tấm bản đồ tự vẽ, kể lại tỉ mỉ từng trận đánh sông, từng gương hy sinh lẫm liệt của đồng đội.

Chú Hai Sông tâm sự:

"Tôi mất hai chân nhưng cái đầu và trái tim vẫn còn đập vì quê hương. Ngày nào còn sống, tôi còn phải kể cho đám trẻ nghe về những người đã ngã xuống. Lịch sử quê mình đánh giặc bằng dừa, bằng chông, bằng lòng dân kiên trung... Những điều đó không bao giờ được phép quên!"

4. Tiếp nối ngọn lửa Đồng Khởi: Sức sống mới từ "Địa chỉ đỏ" gia tộc

Ý thức được giá trị lịch sử vô giá đang hiện hữu ngay trên địa bàn, Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Bến Tre và Huyện đoàn Mỏ Cày Nam đã phối hợp với gia đình Mẹ Nhẫn để trùng tu, tôn tạo căn hầm bí mật dưới gian bếp thành một "Địa chỉ đỏ" phục vụ công tác giáo dục truyền thống cách mạng.

Thế hệ trẻ xã Tân Thạnh hôm nay đã thực hiện dự án "Số hóa di tích gia tộc thời chiến". Chỉ cần dùng điện thoại quét mã QR đặt trước cổng nhà Mẹ Nhẫn, du khách và học sinh có thể dễ dàng xem hình ảnh 3D của căn hầm, nghe tư liệu thanh âm ghi lại lời kể của Mẹ Nhẫn và chú Hai Sông, cùng danh sách trích ngang của các liệt sĩ trong dòng họ.

Mỗi dịp kỷ niệm Ngày thành lập Đoàn (26/3) hay Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7), Tuổi trẻ Mỏ Cày Nam lại nô nức tổ chức chương trình "Đêm thắp sáng dưới lòng đất". Các bạn đoàn viên cùng nhau chui xuống căn hầm bí mật năm xưa, đốt lại chiếc đèn hoa kỳ bằng vỏ đạn 105mm, ôn lại truyền thống và viết tiếp những dòng nhật ký tình nguyện.

Từ ngọn lửa truyền thống ấy, phong trào "Tuổi trẻ Bến Tre Đồng Khởi mới" đã lan tỏa mạnh mẽ:

• Công trình "Cầu dừa giao thông nông thôn": Thanh niên địa phương đã đóng góp hàng ngàn ngày công, thay thế hàng chục cầu dừa tạm bợ bằng cầu bê tông vững chắc cho bà con vùng sâu.

Dòng sông Hàm Luông vẫn ngày đêm hiền hòa chở phù sa bồi đắp cho những rặng dừa Tân Thạnh. Những vết thương chiến tranh đã dần lành lại dưới màu xanh bạt ngàn của quê hương. Nhưng dưới lòng đất sâu, căn hầm bí mật và chiếc đèn vỏ đạn của Mẹ Lê Thị Nhẫn sẽ mãi là chứng nhân bất tử, nhắc nhở thế hệ hôm nay về một thời "Đồng Khởi" anh hùng, truyền đi ngọn lửa cống hiến cháy bỏng cho hành trình xây dựng quê hương Bến Tre ngày càng phồn vinh, hạnh phúc.