Ký ức hào hùng của thanh niên xung phong

Thanh niên xung phong sửa đường.Người đầu tiên tôi gặp là ông Nguyễn Đức Vọng, 75 tuổi, tổ 28, phường Sông Hiến (Thành phố), Chủ tịch Hội Cựu TNXP tỉnh. Ông sinh năm 1939, trong một gia đình nông dân ở Nà Lòa, xã Triệu Ẩu (Phục Hòa). Năm 1958, theo tiếng gọi của Đảng và Bác Hồ, người thanh niên Nguyễn Đức Vọng khi ấy 19 tuổi đã tình nguyện tham gia lực lượng TNXP làm tuyến đường từ Tĩnh Túc (Nguyên Bình) đi Pác Nặm (Bảo Lạc). Tuyến đường cần mở quanh co, vận chuyển đất, đá chỉ bằng phương tiện thô sơ, điều kiện sinh hoạt khó khăn thiếu thốn. Làm công tác quản lý cấp dưỡng và tiếp phẩm, để đảm bảo lương thực cho anh em, có lần từ 4 giờ sáng một mình ông vượt suối, băng rừng hơn 10 cây số đến chợ Nguyên Bình mua rau xanh, nhu yếu phẩm. Mất phương hướng, ông vừa đi vừa tìm đường đến đêm mới về đến đơn vị. Ông kể lại: Trung ương Đảng quyết định mở đường Hà Giang - Đồng Văn - Mèo Vạc, năm 1960, tôi tham gia vào đoàn TNXP của tỉnh gồm B5, B6, B9 chi viện cho việc mở đường tại Hà Giang. Cung đường đèo rất hiểm trở có độ dài khoảng 20 km vượt đỉnh Mã Pì Lèng, nhiều đoạn đá dựng đứng. Các TNXP phải bám vào vách đá ròng rã trong nhiều tháng, đục đẽo hoàn toàn bằng tay và dụng cụ thủ công mở từng mét đường. Có khi chúng tôi đang thông đường thì bị máy bay địch phát hiện và bom đạn lại dội xuống, nhiều đồng đội của chúng tôi đã hy sinh... Nhưng bằng sức trẻ, lòng nhiệt huyết, chúng tôi đã góp phần làm nên những cung đường lên các huyện vùng cao núi đá Quảng Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc.Ông Nguyễn Đức Vọng ôn lại kỷ niệm thời tham gia lực lượng thanh niên xung phong.Ông Lương Công Đoàn, tổ 20, phường Sông Hiến (Thành phố) là TNXP thời kỳ chống Pháp. Dù đã gần 80 tuổi, nhưng ông vẫn nhớ như in những ngày đầu tham gia TNXP, mở đường, vận chuyển lương thực, thực phẩm cho chiến trường. Ngày 1/1/1952, ông tình nguyện tham gia Đội TNXP C202. Ông Đoàn đã cùng với các đồng đội tham gia sửa đường cầu Tà Sa (Nguyên Bình) - Nà Phặc (Ngân Sơn) và đảm bảo đường giao thông thông suốt từ Pò Tập (Phục Hòa) đến Phja Đén (Nguyên Bình). Ban ngày giặc ném bom, nên việc sửa đường chủ yếu vào ban đêm. Nhiều khi trời tối như mực, nên người nào cũng phải quấn khăn trắng để người sau trông thấy mà bám theo. Ông bảo: “Khó khăn gian khổ là vậy nhưng mỗi lần thông được một đoạn đường, bảo vệ an toàn cho một chuyến xe là chúng tôi rất mừng và phấn khởi”.Đến năm 1955, ông Đoàn tham gia vào đội TNXP làm đường từ ngã ba sông Đà lên Lai Châu với hơn 65 km đường rất hiểm trở, nhiều chỗ toàn đá dựng đứng, các TNXP phải bám vào vách đá khoét núi, phá đá, mở từng mét đường. Địch liên tục huy động máy bay ném bom nhằm làm tê liệt giao thông của ta. Với khẩu hiệu “TNXP có thể hy sinh, nhưng quyết không để huyết mạch giao thông bị tắc”, “không để tắc đường quá 4 tiếng/ngày”…, nên cứ sau mỗi trận địch đánh phá, thả bom, các tổ quan sát ngồi trên cây đếm bom chưa nổ, đánh dấu vào bản đồ tự vẽ rồi xuống cắm tiêu vào những chỗ có bom chưa nổ, để đồng đội đến phá bom. Lúc đầu chưa có kinh nghiệm nên một số đồng chí hy sinh. Về sau, được bộ đội công binh hướng dẫn, anh em phá bom thành thạo, thương vong ít hơn. Trong suốt những ngày đó, anh em trong các đội TNXP ngày đêm chiến đấu giành giật với quân địch từng giờ, từng phút, vừa phá bom nổ chậm, vừa san lấp hố bom khôi phục đường. Cứ máy bay địch ngớt ném bom là lực lượng TNXP ào ra san lấp hố bom, gỡ bom nổ chậm, đảm bảo cho xe thông tuyến. Hôm nào trời mưa, đất nhão trơn, anh em chặt cây mang đến chống lầy, chống lún, làm lại cầu, mở đường tránh…, bằng mọi biện pháp để thông xe đưa hàng ra mặt trận. Có những đêm mưa rét, TNXP nhịn đói, dùng sức người đẩy ô tô chết máy qua đèo… Những kỷ niệm chiến trường làm ông bồi hồi: Những ngày đó quả thật là chúng tôi chẳng biết sống chết lúc nào. Nhiều hôm, trận bom này vừa dứt, anh em đang phá bom, lấp đường thì địch đến thả tiếp đợt khác. Anh em sửa đường, phá bom hy sinh rất nhiều.Với hơn 2.600 TNXP của tỉnh tham gia các chiến dịch, là lực lượng chủ lực sát cánh với bộ đội, có mặt ở những nơi khó khăn, gian khổ nhất, lực lượng TNXP mở hàng trăm km đường, vận chuyển hàng nghìn tấn lương thực, vũ khí, phá hàng nghìn quả bom các loại, san lấp hố bom với hàng chục nghìn m³ đất, đá..., bảo đảm giao thông thông suốt. Hôm nay, cuộc chiến đã lùi xa, nhưng tên tuổi của các liệt sỹ là TNXP trên những con đường không số, những mật danh của đội TNXP như: B5, B6, B9, C201, C202, C203..., vẫn được những TNXP trân trọng và vẫn ánh lên trong đôi mắt họ những kỷ niệm của một thời oanh liệt, mãi mãi đi vào tryền thống của lực lượng TNXP của tỉnh. Giữa đời thường, những cựu TNXP của Cao Bằng ngày nay là những tấm gương sáng cho thế hệ con cháu noi theo.