KÝ ỨC HIỆN VỀ

Tôi là Mai Văn Nam, sinh năm 1934 ở xóm Tam Mỹ, tỉnh Hà Bắc. Nay tuổi đã cao, tóc đã bạc, nhưng mỗi khi nhắc đến những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, trong lòng tôi vẫn rạo rực những cảm xúc vừa tự hào, vừa xót xa. Đó là quãng đời không bao giờ quên – những ngày mà cả xóm Tam Mỹ của chúng tôi sống giữa bom đạn, giữa những nỗi đau tàn khốc do quân xâm lược gây ra, nhưng đồng thời cũng là lúc tinh thần của nhân dân ta trở nên bất khuất nhất.

Những năm ấy, Mỹ liên tiếp mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc. Ở Tam Mỹ, tiếng máy bay gầm rú, tiếng bom nổ rung trời đất dường như trở thành quen thuộc. Chúng muốn đánh vào dân thường để làm lung lay ý chí chống giặc, nhưng chúng không hiểu rằng càng đánh, lòng căm thù của chúng tôi càng cao.

Tôi nhớ rõ cảnh xóm mình bị chúng càn quét lần đầu. Hơn chục chiếc trực thăng quần đảo trên trời, từng tốp lính Mỹ lùng sục khắp các lối làng. Chúng không chỉ phá nhà, đốt lúa mà còn đánh đập người dân, bắt bớ những ai mà chúng nghi ngờ có liên quan đến cách mạng. Những tiếng khóc, tiếng la hét hòa lẫn tiếng súng khiến cả làng chìm trong nỗi tang thương không kể xiết.

Nhưng cũng chính trong những lúc ấy, bộ đội và du kích của ta đã thể hiện sự mưu trí và kiên cường đến mức khó tin. Tam Mỹ có nhiều địa hình rừng rậm xen kẽ với ruộng trũng, là nơi lý tưởng để chúng tôi dựng hầm bí mật, làm đường hầm thông sang từng nhà. Người già, phụ nữ, trẻ nhỏ được hướng dẫn cách ngụy trang hầm, cách lắng nghe tín hiệu cảnh báo, còn thanh niên thì tham gia vào các đội dân quân tự vệ.

Bộ đội ta thường xuyên thay đổi chỗ trú đóng, vừa để đảm bảo an toàn, vừa để tránh sự dò xét của địch. Mỗi lần có tin báo máy bay địch xuất hiện, chúng tôi lập tức thổi tù và, truyền tín hiệu bằng tiếng mõ, báo cho cả xóm biết để sơ tán. Khi Mỹ đổ quân vào làng, du kích giả dạng nông dân, dùng hầm bí mật để áp sát, phục kích từng tốp lính. Những vũ khí thô sơ như mìn tự tạo, súng kíp, lựu đạn chày… lại trở thành nỗi ám ảnh của bọn xâm lược.

Có đợt địch càn quét suốt ba ngày ba đêm. Chúng tàn phá từ đầu làng đến cuối làng nhưng vẫn không bắt được bộ đội ta. Lúc ấy, tôi cùng mấy thanh niên trong xóm được giao nhiệm vụ vận chuyển lương thực từ nhà dân đến hầm bí mật của bộ đội. Chúng tôi phải đi trong đêm, men theo bờ tre, luồn qua các lối nhỏ, chỉ cần sơ sẩy một chút là gặp phải địch ngay. Nhưng ai cũng sẵn sàng, bởi chúng tôi hiểu rằng nếu không giữ được bộ đội, thì cũng không giữ được làng.

Những hình ảnh ấy đến giờ vẫn hiện lên rõ như mới hôm qua: các mẹ, các chị giã gạo suốt đêm nấu cơm nắm; các cụ già ngồi bên hiên nhà đan nón gửi cho bộ đội; những đứa trẻ dù còn bé nhưng đã biết chạy giao liên, đưa thư từ; còn chúng tôi – lớp thanh niên trai tráng – thì vào rừng tập bắn, tập đánh du kích. Lúc đó, chẳng ai nghĩ mình làm điều lớn lao; mỗi người chỉ biết rằng đất nước đang bị ngoại xâm, nếu không đứng lên thì sẽ mất tất cả.

Sự tàn bạo của Mỹ càng lớn thì lòng căm thù của dân ta càng dâng cao. Mỗi ngôi nhà bị đốt, mỗi ruộng lúa bị cày nát, mỗi người dân bị hành hạ… đều khiến ý chí chiến đấu của chúng tôi cứng rắn hơn như thép. Tam Mỹ là một trong những xóm bị đánh phá nhiều nhất, nhưng cũng là nơi có phong trào du kích mạnh nhất. Thậm chí có những gia đình, ba thế hệ cùng tham gia kháng chiến – từ ông bà đến cha mẹ, con cháu.

Ngày hòa bình lập lại, nhìn lại ngôi làng thân yêu, tôi vừa mừng vừa nghẹn. Mừng vì đất nước đã thoát nạn ngoại xâm; nghẹn vì biết bao người đã ngã xuống để đổi lấy điều đó. Nhưng điều lớn nhất còn lại chính là tinh thần bất khuất của người dân Tam Mỹ – thứ đã giúp chúng tôi đứng vững giữa bão lửa chiến tranh và trở thành niềm tự hào không bao giờ phai.

Nếu bạn muốn, tôi có thể viết tiếp theo dạng hồi ký, dạng văn kể chuyện, hoặc biên tập lại cho mang phong cách lịch sử – ký sự.