Ký ức không phai

Ký ức không phai

Trong căn nhà nhỏ ở phường Hòa Bình, ông Hoàng Đình Lô vẫn nhớ rõ từng mốc thời gian của cuộc đời mình như một cuốn lịch không bao giờ phai. Mười tám tuổi nhập ngũ, từ Thanh Hóa hành quân vào Tây Nguyên, rồi theo đơn vị đi qua những chiến dịch lớn, từ Mậu Thân 1968 đến mùa xuân 1975. Ông kể về những lần vượt sông Vàm Cỏ Đông, về những ngày hành quân không ngủ, về đồng đội ngã xuống ngay bên cạnh mình. Những chi tiết ấy đủ để người nghe hình dung được sự khốc liệt của chiến tranh.

Câu chuyện của ông Đinh Công Khoa ở xã Tân Lạc, người từng chiến đấu ở Lào rồi trở lại Quảng Trị trong 81 ngày đêm khốc liệt, lại mở ra một lát cắt khác của chiến tranh. Là chính trị viên trinh sát, ông vừa dẫn đường, vừa trực tiếp chiến đấu. Khi nhắc lại quãng thời gian ấy, ông không nói nhiều về gian khổ, mà nhắc đến một điều giản dị: Đã ra trận thì không nghĩ đến chuyện quay lại. “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh” - câu thơ ấy, với ông, không phải là khẩu hiệu, mà là lựa chọn của cả một thế hệ.

Những ký ức ấy không chỉ tồn tại trong hai con người cụ thể. Theo thống kê của Hội Cựu chiến binh tỉnh, hiện toàn tỉnh có hơn 312 nghìn hội viên, trong đó hàng trăm nghìn người trực tiếp tham gia kháng chiến chống Mỹ, cùng hàng chục nghìn thương binh, bệnh binh và nạn nhân chất độc da cam. Mỗi con số là một cuộc đời, một câu chuyện, một phần của lịch sử chưa bao giờ khép lại.

Điều đáng nói, sau chiến tranh, họ trở về đời thường không phải với tâm thế của người đã hoàn thành một sứ mệnh rồi dừng lại. Nhiều người tiếp tục công tác trong bộ máy chính quyền, tham gia các hoạt động xã hội, giữ vai trò nòng cốt ở cơ sở. Cuộc đời họ không tách thành hai phần riêng biệt - chiến tranh và hòa bình, mà nối tiếp nhau bằng cùng một tinh thần trách nhiệm

Trong nhiều cuộc gặp gỡ như thế, tôi vẫn nhớ mãi cuộc gặp với người cựu chiến binh Vương Khả Khai (SN 1938, ở xã Thạch Liên, huyện Thạch Hà). Đó là người lính may mắn sống sót trở về sau chiến tranh. Sống trong hòa bình nhưng người cựu binh ấy vẫn đau đáu nỗi nhớ thương những đồng đội còn nằm lại nơi chiến trường.

Ông Vương Khả Khai chia sẻ cùng tác giả nỗi lòng đau đáu vì nhiều đồng đội còn nằm lại nơi chiến trường. Ảnh tư liệu tháng 5/2021.

Hơn 25 năm sau ngày trở về, ông bắt đầu hành trình đi tìm phần mộ của các liệt sỹ. Dù cuộc sống vợ chồng ông vô cùng khó khăn, chật vật nhưng hàng chục năm, bằng đồng lương bệnh binh ít ỏi, ông vẫn miệt mài với những chuyến đi trở lại chiến trường xưa. Ông đã đưa được phần mộ của 5 người đồng đội trở về với gia đình, quê hương.

Cuộc phỏng vấn ngày hôm đó, những câu chuyện kể, những giọt nước mắt nghẹn ngào của ông Khai khiến tôi vô cùng xúc động và cảm phục. Khi tôi đưa máy ảnh ra để chụp lại những hình ảnh, những kỷ vật làm tư liệu cho bài viết của mình, vợ chồng ông Khai ấp úng như có điều muốn nói. Ông ngại ngần đẩy tay vợ: “Bà nói đi!”, bà lại e ngại nhìn chồng: “Thôi, ông nói đi!”. Nhận thấy biểu cảm lạ của hai người, tôi liền hỏi: “Thưa hai bác, có chuyện gì, bác cứ nói đi ạ!”.

Lúc đó, hai ông bà mới ngại ngần nói với tôi rằng: “Chúng tôi lấy nhau đã mấy chục năm mà chưa bao giờ có một tấm ảnh chung, sẵn O có máy ảnh, nếu không phiền thì nhờ O chụp giúp chúng tôi một tấm làm kỷ niệm được không?”. Nghe xong câu của ông, tôi như lặng người đi, trong khoảnh khắc ấy, nước mắt chực trào.

Với một người trẻ được sinh ra và lớn lên trong hòa bình, dễ dàng sở hữu cùng lúc nhiều thiết bị công nghệ như tôi sẽ không bao giờ nghĩ rằng, một bức ảnh lại là điều xa xỉ đến vậy. Họ - hai con người đã đi qua khói lửa bom đạn nơi tiền tuyến, đi qua những năm tháng nhọc nhằn, đến tuổi xế chiều không ai nghĩ rằng: một bức ảnh chung của vợ chồng lại trở thành điều mong mỏi đến thế!

Ông đứng cạnh bà, hai mái đầu bạc và một tình yêu sắt son, thầm lặng. Tôi đưa máy lên chụp - bức ảnh không được dùng làm tư liệu minh họa cho bài viết nhưng tôi biết, đó là tấm hình quan trọng nhất mà tôi có được vào buổi chiều hôm ấy. Khi bài báo được đăng tải trên Báo Hà Tĩnh, tôi đã mang tờ báo in cùng bức ảnh chụp hai vợ chồng đã được in và ép plastic cẩn thận đến tặng ông bà. Niềm vui, sự bất ngờ hiện rõ trên gương mặt già nua của họ khiến tôi hiểu rằng, tấm ảnh đó không chỉ là một khung hình mà là một món quà mà có lẽ chỉ nghề báo mới cho tôi cơ hội được trao tặng.

Trong dịp lễ kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam - thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2025), tôi lại may mắn có được cơ duyên gặp gỡ, chứng kiến một phép màu, một cuộc hội ngộ đặc biệt giữa hai người lính, người đồng đội sau 50 năm xa cách. Đấy là một ngày đẹp trời, tôi bất ngờ nhận được thông tin từ các bác cán bộ Hội Cựu chiến binh tỉnh - những “người quen” sau nhiều năm tôi gắn bó với công tác tuyên truyền về mảng đề tài này.

Các bác cung cấp cho tôi thông tin về câu chuyện của cựu chiến binh Hoàng Minh Chiêm (SN 1945, quê ở thôn Đồng Tâm, xã Phúc Sơn, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình) mong muốn tìm lại đồng đội xưa thông qua kỷ vật là một mảnh giấy với những dòng chữ viết vội trên chiến trường năm xưa.

Cùng với sự hỗ trợ của các bác ở Hội cựu chiến binh tỉnh, huyện, tôi đã tìm được đến nhà ông Trần Quốc Hoạt (SN 1942, thôn Ba Giang, xã Việt Tiến, huyện Thạch Hà) - người đồng đội mà ông Chiêm hằng mong nhớ, kiếm tìm trong suốt hơn 50 năm qua.

Nỗ lực kết nối thông tin, tôi đã thực hiện cuộc gọi bằng hình ảnh thông qua điện thoại thông minh để hai người đồng đội được hội ngộ. Giây phút nhìn thấy nhau trên màn hình điện thoại, hai người lính già reo lên mừng rỡ “Đúng bạn tôi rồi!”. Nụ cười và ánh mắt họ long lanh niềm vui ngày hội ngộ. Còn tôi, may mắn trở thành nhân chứng của khoảnh khắc gặp gỡ diệu kỳ ấy.

Và tác phẩm “Chuyện hai cựu binh vừa tìm được nhau: Một cuộc gọi - hơn nửa thế kỷ đợi chờ” khi được đăng tải trên Báo Hà Tĩnh đã được đông đảo độc giả đón nhận và đấy cũng là một trong nhiều câu chuyện đẹp đẽ, nhân văn giữa những ngày tháng Tư lịch sử.