Ký ức không phai của người mẹ dâng hiến hai người con cho Tổ quốc

Ở tuổi ngoài trăm, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Điểm vẫn giữ được sự minh mẫn và nụ cười hiền hậu. Trong căn nhà ấm áp nghĩa tình ở xã Chương Dương, thành phố Hà Nội, mẹ chậm rãi kể về cuộc đời mình, về những năm tháng chiến tranh gian khổ và những người con đã ra đi bảo vệ Tổ quốc rồi mãi mãi không trở về. Với mẹ, đó là những ký ức vừa đau thương, vừa thiêng liêng, được cất giữ trong sâu thẳm trái tim suốt nhiều thập kỷ.

Mẹ Nguyễn Thị Điểm sinh ra và lớn lên tại xã Viên Nội, huyện Ứng Hòa, nay thuộc xã Hoa Viên, thành phố Hà Nội. Quê hương giàu truyền thống cách mạng đã sớm gieo vào tâm hồn mẹ tình yêu đất nước và ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Từ những năm tháng tuổi trẻ, mẹ đã tham gia nhiều công việc phục vụ kháng chiến, khi thì khuân gạo, khi làm công tác tiếp tế cho bộ đội. Có những lúc để hoàn thành nhiệm vụ, mẹ phải nằm trên máng, có khi lội xuống ao, mặc cho đỉa bám đầy chân.

Ngôi nhà năm gian của gia đình mẹ ở Viên Nội khi ấy không chỉ là mái ấm của người dân quê mà còn trở thành nơi các chiến sĩ dừng chân trên đường làm nhiệm vụ. Mẹ cùng gia đình tận dụng từng khoảng không trong nhà để chuẩn bị chỗ nghỉ, bếp ăn, chăn màn và quần áo sạch cho bộ đội. Những việc làm tưởng như nhỏ bé ấy lại trở thành sự động viên quý giá đối với những người lính trước khi tiếp tục hành quân ra trận.

Năm 1948, trong một lần tham gia vận động phong trào “Hũ gạo kháng chiến”, mẹ gặp người chiến sĩ công an sau này trở thành bạn đời của mình. Hai người xây dựng gia đình và có với nhau 9 người con trai. Trong số đó, 4 người con đã trực tiếp lên đường chiến đấu, tiếp nối truyền thống yêu nước của gia đình.

Nhưng với một người mẹ, niềm tự hào ấy luôn đi cùng nỗi lo. Mỗi lần con khoác ba lô lên đường, trong lòng mẹ lại canh cánh một nỗi niềm. Mẹ hiểu chiến tranh có thể cướp đi những người thân yêu nhất, nhưng mẹ vẫn động viên các con hoàn thành nhiệm vụ với Tổ quốc.

Năm 1969, người con trai thứ Nguyễn Ngọc Lý lên đường nhập ngũ. Khi ấy, anh còn rất trẻ. Trong những năm tháng chiến đấu tại chiến trường Quảng Ngãi, anh vẫn gửi những lá thư về cho mẹ. Những lời tâm sự hồn nhiên của người con nơi chiến trường trở thành niềm mong ngóng của mẹ nơi hậu phương. Anh từng viết về những cánh rừng, dòng suối và những ngày tháng chiến đấu xa nhà. Với mẹ, mỗi lá thư là một lần được nghe tiếng con, được biết con vẫn bình an và cũng là sợi dây gắn kết tình mẫu tử giữa những ngày đất nước còn chìm trong khói lửa.

Thế nhưng, ngày 16-10-1972, người con trai ấy đã hy sinh tại Quảng Ngãi khi mới tròn 20 tuổi.

Nỗi đau mất con chưa kịp nguôi thì bảy năm sau, mẹ lại phải đối diện với một mất mát khác. Ngày 17-2-1979, người con thứ năm Nguyễn Công Kỳ hy sinh tại Lào Cai trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Hai người con, hai chiến trường, hai thời điểm khác nhau nhưng cùng để lại trong lòng người mẹ một khoảng trống không gì có thể lấp đầy.

Nhắc đến các con, mẹ Điểm vẫn nhớ từng người, từng tính cách, từng dấu mốc trong cuộc đời. Nhưng nỗi đau chưa bao giờ khiến mẹ hối tiếc về quyết định cho các con lên đường. Mẹ từng nói: “Người có của góp của, người có công góp công, tôi quyết tâm cho con đi vì nền độc lập - tự do của Tổ quốc”.

Câu nói giản dị ấy chứa đựng cả một quan niệm sống của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh. Mẹ hiểu rằng để có ngày đất nước hòa bình, thống nhất, biết bao gia đình phải chịu cảnh chia ly. Những người mẹ như mẹ Điểm đã chấp nhận gửi những người con thân yêu nhất của mình đến nơi gian khổ, hiểm nguy. Sự hy sinh ấy không ồn ào nhưng có sức nặng lớn lao.

Không chỉ có những người con trực tiếp chiến đấu, chính cuộc đời mẹ Điểm cũng là một phần của hậu phương kháng chiến. Từ những ngày đầu tham gia tiếp tế, mẹ đã góp sức bằng những công việc bình dị nhất. Ngôi nhà của mẹ từng đón những người lính hành quân qua quê hương, trở thành nơi nghỉ chân, nơi có bữa cơm, manh áo và sự chăm sóc của người dân dành cho bộ đội.

Trong những năm tháng ấy, mẹ không nghĩ mình đang làm nên những điều lớn lao. Với mẹ, giúp được bộ đội là trách nhiệm tự nhiên của một người dân yêu nước. Những hạt gạo, bữa cơm, chiếc chăn hay chỗ nghỉ trong căn nhà nhỏ đều được mẹ trao đi bằng tất cả tình cảm của một người hậu phương dành cho những người đang ở phía trước.

Thời gian trôi qua, chiến tranh đã lùi xa. Những tiếng bom, tiếng súng chỉ còn trong ký ức, nhưng những người đã hy sinh thì không thể trở về. Trong căn nhà của mẹ hôm nay vẫn còn những kỷ vật, những bằng “Tổ quốc ghi công” ghi tên hai người con Nguyễn Ngọc Lý và Nguyễn Công Kỳ. Mỗi lần nhìn lại, ký ức về các con lại ùa về, vừa đau đớn vừa tự hào.

Những đóng góp của mẹ trong kháng chiến và sự hy sinh của hai người con đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận. Năm 2015, mẹ Nguyễn Thị Điểm được phong tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Đó là sự tri ân đối với một người mẹ đã dành cả cuộc đời cho gia đình, cho quê hương và cho Tổ quốc.

Điều đặc biệt trong câu chuyện của mẹ Điểm là dù đã bước qua tuổi trăm, mẹ vẫn thường xuyên được các cấp, các ngành quan tâm, thăm hỏi. Mẹ từng được tham dự nhiều sự kiện quan trọng, vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh, gặp gỡ các đồng chí lãnh đạo và những người có công với cách mạng. Nhân dịp mẹ tròn 100 tuổi, mẹ còn nhận được lời chúc mừng của Chủ tịch nước cùng món quà đầy ý nghĩa.

Sự quan tâm ấy đối với mẹ không chỉ là một món quà vật chất mà còn là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Bởi phía sau mỗi danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng là một câu chuyện về sự hy sinh, một gia đình đã từng chịu những mất mát mà không gì có thể bù đắp.

Hôm nay, mẹ Nguyễn Thị Điểm đã ở tuổi “xưa nay hiếm”. Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, những người con của mẹ cũng đã trở thành một phần của lịch sử. Nhưng ký ức về họ vẫn sống trong trái tim mẹ, trong những tấm bằng Tổ quốc ghi công, trong những câu chuyện được con cháu kể lại và trong sự bình yên của đất nước hôm nay.

Có lẽ, điều khiến mẹ thanh thản nhất sau một đời nhiều mất mát chính là được nhìn thấy đất nước hòa bình, con cháu trưởng thành. Hai người con Nguyễn Ngọc Lý và Nguyễn Công Kỳ đã nằm lại với đất mẹ, nhưng sự hy sinh của các anh không chìm vào quên lãng. Tên tuổi các anh cùng hình ảnh người mẹ đã tiễn con ra trận sẽ còn được nhắc nhớ như một phần của ký ức về những năm tháng mà cả dân tộc đã đi qua bằng máu, nước mắt và niềm tin.

Mẹ Nguyễn Thị Điểm là một trong những người mẹ bình dị đã làm nên chiều sâu của lịch sử dân tộc. Cuộc đời mẹ nhắc thế hệ hôm nay rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có. Đằng sau cuộc sống yên bình là những năm tháng nhân dân chịu đựng gian khổ, là những người lính đã ngã xuống và là những người mẹ đã âm thầm gửi những người con thân yêu nhất của mình cho Tổ quốc.