Ký ức không phai của người mẹ xứ Nghệ

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng với Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Lục, những năm tháng bom đạn vẫn chưa bao giờ thực sự ngủ yên. Ở tuổi 104, sức khỏe đã yếu đi nhiều, nhưng mỗi khi nhắc đến người chồng và người con trai đã hy sinh, trong ánh mắt mẹ vẫn hiện lên niềm tự hào xen lẫn nỗi đau sâu thẳm. Cuộc đời mẹ là câu chuyện về một người phụ nữ nơi hậu phương đã lặng lẽ chịu đựng mất mát, nuôi các con khôn lớn và góp sức cho những đoàn quân đi qua quê hương trong những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa.

Mẹ Lê Thị Lục sinh ra trong một gia đình nhà nho ở vùng đất Nam Đàn, Nghệ An. Sau này, mẹ kết duyên cùng ông Võ Đình Dung và sinh được 10 người con, gồm 5 trai và 5 gái. Cuộc sống gia đình vốn bình dị như bao gia đình nông thôn khác, nhưng chiến tranh đã khiến mái nhà nhỏ ấy nhiều lần phải đối diện với chia ly và mất mát.

Chồng mẹ, ông Võ Đình Dung, là người có nhiều năm gắn bó với cách mạng. Trong kháng chiến chống Pháp, ông làm cán bộ tài chính huyện Nam Đàn. Đến thời kỳ chống Mỹ, ông đảm nhiệm Trung đội trưởng Trung đội Dân quân trực chiến xã Nam Phúc. Trong những năm máy bay Mỹ liên tục đánh phá quê hương, ông thường xuyên có mặt tại những nơi nguy hiểm để chỉ huy lực lượng dân quân chiến đấu, bảo vệ xóm làng và giúp người dân sơ tán.

Ngày 6-8-1972, như thường lệ, ông dậy từ sớm ra trận địa chuẩn bị chiến đấu. Thế nhưng sau một trận oanh tạc dữ dội của máy bay Mỹ, người cán bộ dân quân ấy đã anh dũng hy sinh khi đang chỉ huy đơn vị đánh trả quân thù.

Sự ra đi của chồng là cú sốc lớn đối với mẹ Lục. Người phụ nữ đang có một đàn con thơ bỗng mất đi người bạn đời, người trụ cột của gia đình. Nhưng nỗi đau ấy chưa kịp nguôi ngoai thì chỉ vài tháng sau, mẹ lại phải đón nhận một hung tin khác.

Ngày 26-1-1973, người con trai cả Võ Đình Quang hy sinh tại chiến trường Quảng Trị.

Hai lần nhận tin dữ trong chưa đầy một năm, mẹ Lục phải chịu những mất mát tưởng như quá sức đối với một người phụ nữ. Chồng mất, con trai hy sinh, phía trước vẫn là đàn con thơ cần mẹ chăm sóc. Nhưng mẹ không cho phép mình gục ngã. Mẹ tự nhủ phải thay chồng gánh vác gia đình, nuôi các con trưởng thành và tiếp tục sống với niềm tin mà cả gia đình đã lựa chọn.

Võ Đình Quang là người con trai cả, hiền lành, học giỏi và sống chan hòa với mọi người. Năm 1970, khi đang là sinh viên năm thứ hai Trường Đại học Mỏ - Địa chất, anh quyết định gác lại việc học, lên đường nhập ngũ. Người sinh viên trẻ được biên chế vào Sư đoàn 325, chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị. Trước khi lên đường, anh từng giữ cương vị Phó bí thư Đoàn trường và là một đảng viên trẻ đầy nhiệt huyết.

Mẹ Lục vẫn nhớ lần cuối cùng gặp con. Đó là khi đơn vị hành quân vào Nam, anh tranh thủ ghé qua nhà. Cuộc gặp diễn ra trong thời gian ngắn ngủi. Không có nhiều lời dặn dò, bởi cả mẹ và con đều hiểu con đường phía trước đầy hiểm nguy. Mẹ chỉ cố nén cảm xúc để con yên tâm lên đường.

Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, mẹ đã hiểu rằng người con trai mình nuôi lớn bằng tất cả tình yêu thương đang lựa chọn một con đường lớn hơn hạnh phúc riêng của bản thân. Và mẹ đã chọn cách tiễn con bằng sự bình tĩnh của một người mẹ yêu con, nhưng cũng hiểu trách nhiệm với quê hương, đất nước.

Không chỉ tiễn chồng và con ra trận, trong những năm kháng chiến chống Mỹ, mẹ Lục còn âm thầm làm một công việc bình dị mà ý nghĩa nơi hậu phương.

Ngôi nhà của mẹ nằm trên tuyến đường 15B, gần một trạm giao liên. Đây là nơi những đoàn bộ đội hành quân vào Nam thường dừng chân nghỉ ngơi. Mỗi khi có chiến sĩ ghé qua, mẹ lại nấu cơm, chăm sóc, nhường chỗ ở cho bộ đội.

Trong số những người lính từng được mẹ cưu mang, mẹ nhớ nhất một chiến sĩ quê Hà Nội tên Vinh. Khi đến nhà mẹ, anh bị sốt rét nặng, thân thể gầy yếu, sức khỏe suy kiệt. Mẹ không quản khó nhọc, sắc thuốc, nấu cháo, thức khuya chăm sóc anh từng chút một. Gần một tháng được mẹ chăm nom, người chiến sĩ dần hồi phục rồi tiếp tục lên đường vào Nam chiến đấu.

Với mẹ, đó có lẽ chỉ là việc làm xuất phát từ tình thương của một người mẹ đối với những người lính trẻ. Nhưng với người chiến sĩ ấy, sự chăm sóc của mẹ giữa những năm tháng chiến tranh lại trở thành một kỷ niệm không thể nào quên. Sau ngày đất nước hòa bình, anh nhiều lần trở lại thăm mẹ và luôn coi mẹ như người mẹ ruột của mình.

Những việc mẹ làm không ồn ào, không có những chiến công được ghi lại bằng những con số lớn lao. Đó là bát cơm dành cho người lính, là chỗ nghỉ giữa những ngày hành quân, là những thang thuốc và bát cháo dành cho người chiến sĩ ốm yếu. Nhưng chính những điều bình dị ấy đã góp phần tạo nên sức mạnh của hậu phương, giúp những người lính có thêm niềm tin để tiếp tục đi về phía trước.

Thời gian trôi qua, những người đã hy sinh năm nào giờ chỉ còn lại trong những tấm di ảnh, những trang giấy chứng nhận và ký ức của người thân. Nhưng với mẹ Lục, ký ức về chồng và con chưa bao giờ phai nhạt.

Mỗi khi nhìn lại di ảnh người con trai Võ Đình Quang, mẹ vẫn nhớ về chàng sinh viên trẻ ngày nào. Một người con hiền lành, học giỏi đã bỏ lại giảng đường để khoác lên mình màu áo lính. Anh đã không trở về, nhưng sự lựa chọn của anh và những hy sinh của gia đình vẫn còn được nhắc nhớ qua các thế hệ.

Những đóng góp của mẹ trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước được Nhà nước ghi nhận bằng Huy chương Kháng chiến hạng Nhất. Ngày 23-1-2015, mẹ Lê Thị Lục vinh dự được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Danh hiệu ấy không chỉ là sự ghi nhận đối với những mất mát mà mẹ đã chịu đựng, mà còn là sự tri ân đối với cả một thế hệ những người mẹ Việt Nam đã đặt tình yêu đất nước bên cạnh tình yêu gia đình, chấp nhận những cuộc chia ly để đổi lấy ngày quê hương được bình yên.

Hôm nay, ở tuổi 104, mẹ đã đi qua hơn một thế kỷ của cuộc đời. Chiến tranh chỉ còn trong ký ức, những con đường quê năm xưa đã đổi thay, những thế hệ từng sống trong bom đạn cũng dần thưa vắng. Nhưng câu chuyện của mẹ Lê Thị Lục vẫn còn đó như một ngọn lửa âm thầm.

Đó là ngọn lửa của một người vợ tiễn chồng ra trận, một người mẹ tiễn con lên đường, một người phụ nữ âm thầm chăm sóc những người lính đi qua quê hương. Mẹ đã mất đi người bạn đời, mất đi người con trai thân yêu, nhưng chưa bao giờ đánh mất niềm tin vào ngày đất nước hòa bình.

Và có lẽ, điều đẹp nhất trong câu chuyện của mẹ chính là nụ cười bình thản của một người đã đi qua quá nhiều mất mát nhưng vẫn nhìn về thế hệ hôm nay bằng niềm tự hào. Những gì mẹ và biết bao người mẹ Việt Nam đã hy sinh không thể đo đếm bằng lời. Hòa bình hôm nay được xây nên từ chính những tháng năm mà họ đã lặng lẽ chịu đựng, từ những người con đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường và từ những người mẹ đã dành cả cuộc đời để gìn giữ niềm tin vào Tổ quốc.

Mẹ Lê Thị Lục – một người mẹ bình dị của xứ Nghệ, nhưng cuộc đời mẹ đã trở thành một phần ký ức không thể phai của một thời hoa lửa.