Ký ức không quên (1)

Chiều muộn, tại bia ghi dấu trân đánh và tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ bên bờ biển Nhật Lệ biếc xanh, những chiến sĩ dân quân từng tham gia trận đánh lịch sử năm xưa đã ra thăm và thắp nén hương viếng đồng đội. Họ, người trẻ nhất cũng đã chạm ngưỡng tuổi “xưa nay hiếm”. Đó là các ông Trần Thanh Hồng (SN 1942), Hoàng Hoa Tương (SN 1944), Nguyễn Ngọc Trúc (SN 1945), và bà Hồ Thị Lô (SN 1944). Những bước chân không còn nhanh nhẹn như xưa, sức khỏe đã yếu đi nhiều, nhưng trong ký ức của họ, những chiến sĩ dân quân dũng cảm của thôn Đồng Thành xưa, trận đánh chớp nhoáng nhưng ghi dấu ấn quan trọng của quân dân thành phố Đồng Hới trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vẫn vẹn nguyên trong ký ức...

Năm 1964, trước nguy cơ phá sản của “chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹ quyết định đẩy mạnh hoạt động quân sự trên chiến trường miền Nam, đồng thời triển khai các hoạt động phá hoại, khiêu khích và phô trương sức mạnh của mình trước khi leo thang chiến tranh ra miền bắc.

Đối với địa bàn thị xã Đồng Hới lúc đó, thôn Đồng Thành (Hải Thành) có vị trí chiến lược rất quan trọng, là hành lang bảo vệ thị xã. Để thực hiện tốt công tác phòng thủ, từ trung tâm thị xã đến các xã phụ cận được bố trí các đơn vị phòng không và hệ thống vọng gác của dân quân tự vệ thường xuyên tuần tra, canh trực, sẵn sàng báo động và tiêu diệt địch. Lực lượng trực chiến tại bờ biển Nhật Lệ gồm có 1 trung đội dân quân, Đồn công an vũ trang Nhật Lệ và 1 cán bộ tăng cường từ Tỉnh đội.

23 giờ đêm 30-6-1964, đồng chí Nguyễn Quang Thái, Chính trị viên trung đội dân quân thôn Đồng Thành đang đánh cá ngoài biển thì phát hiện tiếng tàu lạ. Nghi là địch đang đổ quân vào đất liền, ngay lập tức đồng chí quay thuyền vào bờ thông báo và phối hợp cùng Đồn công an vũ trang Nhật Lệ để tăng cường tuần tra phát hiện địch. Trong khi chính trị viên Nguyễn Quang Thái đang trên đường về đồn thì một tốp biệt kích đã lọt vào rừng dương tại khu vực cửa biển Nhật Lệ. Lúc này, tổ dân quân thứ nhất gồm các đồng chí Hoàng Hoa Tương, Trần Thị Nồng và Hồ Thị Lô đang đi tuần dọc bãi cát ven biển.

Tổ dân quân thứ hai gồm các đồng chí Trần Thanh Hồng, Nguyễn Văn Hai và chiến sĩ công an vũ trang Lê Văn Ngọc đang men theo rừng dương thì phát hiện địch. Thấy đã bị lộ, bọn biệt kích liền nổ súng. Chiến sĩ Nguyễn Văn Hai đã trúng đạn và hy sinh. Hai đồng chí còn lại chiến đấu đến khi súng hết đạn thì dùng đá và cát tiếp tục tấn công quân địch. Khi nghe thấy tiếng súng, chính trị viên Nguyễn Quang Thái đã kịp thời triển khai kế hoạch bao vây và tiêu diệt địch.

Lúc này, đồng chí Trần Thanh Hồng đã nhanh chóng gia nhập cùng tổ dân quân thứ ba gồm các đồng chí Phan Tiến Dũng, Trương Pháp, Lê Ly, Nguyễn Lâm Sung, Nguyễn Ngọc Trúc tiếp tục chiến đấu và chi viện cho đồng đội. Khi phát hiện địch, đồng chí Nguyễn Lâm Sung đã ném lựu đạn giết chết một lính biệt kích và làm bị thương nhiều tên khác. Đồng chí Trần Thanh Hồng, với trái lựu đạn không nổ, đã kiên cường chiến đấu với quân địch khi chúng xông vào định bắt sống.

Trong thời khắc hiểm nguy, chiến sĩ Trương Pháp (SN 1942) lao lên phía trước với lưỡi lê và hô to “Xung phong!”. Hành động của đồng chí Trương Pháp đã tiếp thêm sức mạnh cho đồng đội trong cuộc chiến đấu. Họ cùng xông lên tiêu diệt địch. Khi súng hết đạn, Trương Pháp và các chiến sĩ đã dùng báng súng và lưỡi lê đánh giáp lá cà với bọn biệt kích. Súng và lưỡi lê gãy, anh dùng đá và cát tiếp tục chiến đấu, kiên quyết không để bị bắt sống. Biết không thể khuất phục được tinh thần của Trương Pháp, bọn địch đã liên tục nã đạn vào ngực anh. Chiến sĩ dân quân Trương Pháp đã anh dũng hy sinh với 7 vết đạn trên mình. Cùng thời điểm đó, chiến sĩ công an vũ trang Lê Văn Ngọc cũng trúng đạn và hy sinh.

Trận đánh kết thúc trong vòng khoảng hai mươi phút. Kết quả, địch chết 1 tên, bị thương 3 tên và 1 tên bị ta bắt sống vào sáng hôm sau. Về phía ta, 3 đồng chí đã anh dũng hy sinh gồm Nguyễn Văn Hai, Trương Pháp và Lê Văn Ngọc. Về vũ khí, ta thu được 3 khẩu DKZ, 2 khẩu thompson và 1 xuồng cao su.

Sau trận đánh, 4 chiến sĩ dân quân gồm Nguyễn Quang Thái, Trần Thanh Hồng, Nguyễn Lâm Sung, Phan Tiến Dũng được tặng Huân chương Quân công hạng ba; 5 đồng chí khác được Bộ Tư lệnh Quân khu tặng bằng khen. Cùng với quá trình bám đất bám làng vừa sản xuất và chiến đấu, phục vụ chiến đấu trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, ngày 11-6-1999, Đảng bộ và nhân dân phường Hải Thành vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND, liệt sĩ Trương Pháp được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND.

Trận đánh biệt kích đêm 30-6-1964 ở Đồng Thành là một chiến thắng vẻ vang, là niềm tự hào của không chỉ riêng quân và dân Đồng Thành mà của thị xã Đồng Hới và cả tỉnh. Đây cũng là trận chiến minh chứng cho truyền thống đánh địch bằng những vũ khí hiện có và tinh thần quả cảm. Dù vũ khí thô sơ nhưng với quyết tâm và lòng dũng cảm, chúng ta đã đánh thắng đế quốc Mỹ với những phương tiện chiến tranh tối tân và hiện đại.

Tròn nửa thế kỷ đã trôi qua từ đêm mùa hạ nóng bỏng năm 1964. Những chiến sĩ tham gia trận đánh lịch sử năm xưa giờ người còn người mất. Trong câu chuyện của những người còn sống là những chi tiết rất đỗi đời thường về đồng đội của họ. Đó là mối tình của đồng chí Trương Pháp và cô dân quân Trần Thị Nồng. Trần Thị Nồng chính là cô em gái của chiến sĩ dân quân Trần Thanh Hồng.

Vào thời điểm trước khi trận đánh xảy ra, gia đình Trương Pháp và Trần Thị Nồng đã ấn định đám cưới của họ sẽ tổ chức vào thàng 8-1964. Thế rồi Trương Pháp hy sinh, đám cưới của họ mãi không bao giờ đến. Nén đau thương, cô dân quân Trần Thị Nồng tiếp tục bám trận địa chiến đấu và anh dũng hy sinh vào tháng 6-1967. Đó còn là ba anh em ruột trong một gia đình, gồm Nguyễn Quang Thái, Nguyễn Lâm Sung và Nguyễn Ngọc Trúc cùng có mặt trong trận đánh lịch sử. Đó là đám cưới đẹp như mơ giữa chiến sĩ Nguyễn Lâm Sung và cô dân quân hoa khôi Hồ Thị Lô. Sau trận đánh, họ đã trở thành vợ chồng. Điều lớn lao và đầy ý nghĩa đối với họ, đó là kỷ niệm 50 năm trận đánh lịch sử cũng là kỷ niệm nửa thế kỷ họ trở thành chồng vợ và kiên cường chiến đấu trên tất cả các mặt trận...

Phát huy truyền thống vẻ vang của quê hương và bao thế hệ cha anh, Đảng bộ và nhân dân phường Hải Thành đã không ngừng nỗ lực phấn đấu trên các lĩnh vực và gặt hái nhiều thành tựu quan trọng. Biển Nhật Lệ, nơi diễn ra những trận đánh năm xưa giờ trở thành điểm du lịch hấp dẫn. Và một tượng đài to đẹp đã mọc lên tại nơi Anh hùng Trương Pháp và những đồng đội đã hy sinh để hàng ngày đón nhiều lượt người đến thăm viếng. 50 năm qua, phường Hải Thành đã có những đổi thay vượt bậc, đặc biệt là trong 10 năm trở lại đây với tỷ lệ tăng trưởng kinh tế bình quân 14%, thu nhập bình quân đầu người đạt 21 triệu đồng trong năm 2013. Dịch vụ - thương mại và ngành nghề chế biến, khai thác thủy, hải sản ngày càng phát triển. Năm năm liền (2009 – 2013) chính quyền đạt danh hiệu vững mạnh xuất sắc.

Năm 2010 được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen, hiện đang được đề nghị Chủ tịch nước xét tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Trên lĩnh vực xây dựng Đảng, từ năm 2010 dến 2013, Đảng bộ liên tục đạt danh hiệu Trong sạch vững mạnh tiêu biểu, tỷ lệ đảng viên hoàn thành nhiệm vụ là 100%, trong đó đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ trên 90%. An ninh – quốc phòng được giữ vững, đời sống người dân từng ngày thêm khởi sắc, bộ mặt đô thị khang trang và to đẹp hơn, tạo thành điểm nhấn quan trọng của thành phố Hoa Hồng trên hành trình phát triển. Đặc biệt, tháng 11-2013, khi Chủ tịch UBND tỉnh ký quyết định xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đối với trận đánh biệt kích đêm 30-6-1964 ở Đồng Thành, đã nhân đôi niềm vui và sự tự hào của người dân nơi đây.

Tin tưởng rằng, với việc kế thừa và phát huy những thành tích của bao thế hệ cha anh, Đảng bộ và nhân dân phường Hải Thành sẽ thực hiện thành công nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng – an ninh, đưa quê hương tiến nhanh trên con đường đổi mới.